Tháng 7/2026, không gian trưng bày văn hóa các dân tộc xã Hợp Thành chính thức khai trương và đi vào hoạt động, trở thành điểm kết nối văn hóa của địa phương. Tuy nhiên, điều làm nên nét đặc biệt của không gian này không ở quy mô hay số lượng hiện vật, mà ở sự chung tay của nhân dân, những cá nhân trao tặng các kỷ vật gia đình để lưu giữ di sản - những “nhân chứng thầm lặng” gìn giữ hồn cốt quê hương.
Là người thông thạo chữ Nôm Dao, đã nhiều năm nay, ông Chảo Láo Sử ở thôn Phìn Hồ luôn say mê với việc bảo tồn chữ viết của dân tộc mình. Ông cũng dày công sưu tầm những quyển sách cổ mà một số người Dao đang nắm giữ, rồi mở lớp giảng dạy cho con em ở thôn. Khi nghe tin xã có chủ trương mở Không gian trưng bày văn hoá các dân tộc, ông Sử mừng lắm, ông quyết định tặng lại toàn bộ hiện vật tín ngưỡng của người Dao, gồm sách cổ chữ Nôm Dao, trống da bò, thẻ âm dương, trang phục thầy cúng, tù và… mà ông đã gìn giữ, dày công sưu tầm suốt mấy chục năm nay.
Không chỉ là một trong những người hiến tặng nhiều hiện vật nhất cho không gian trưng bày, bà Trần Thị Hưng ở thôn Hợp Thành còn tích cực vận động Nhân dân trên địa bàn xã cùng tham gia. “Tôi quyết định hiến tặng những đồ vật quý giá của gia đình cho Không gian trưng bày văn hoá các dân tộc xã Hợp Thành. Bởi tôi mong muốn không gian trưng bày được đầy đủ, đẹp, trang trọng hơn và cũng để các hiện vật của văn hoá của dân tộc Tày được giữ gìn cẩn thận, an toàn hơn. Thay vì để ở nhà thì rất dễ bị mối mọt, hỏng, thất lạc...”, bà Hưng chia sẻ.
Tại thôn Láo Lý, ông Châu Văn Thêm trao tặng nhiều hiện vật về nghề dệt, cuộc sống, sinh hoạt của người Xá Phó; ông Giàng A Su – Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Phìn Hồ trao tặng trang phục, nông cụ sản xuất của người Mông…
Từ những cá nhân tiên phong ấy, phong trào hiến tặng hiện vật ngày càng lan tỏa, nhiều gia đình tiếp tục mang đến những kỷ vật được gìn giữ qua nhiều thế hệ, góp phần làm phong phú thêm không gian trưng bày và tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu của cộng đồng các dân tộc Hợp Thành.
Đến nay, Không gian trưng bày văn hoá các dân tộc xã Hợp Thành đã có hơn 200 hiện vật được trưng bày, thuộc 6 thành phần dân tộc là: Tày, Dao, Mông, Giáy, Xa Phó và Kinh. Qua đó, tái hiện sinh động những giá trị văn hóa đặc sắc mà Hợp Thành đang lưu giữ. Có thể kể đến từ cây đàn tính trong thực hành hát Then của người Tày, bộ sách cổ chữ Nôm Dao, nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Xa Phó, đến cây khèn của người Mông hay nghề làm hương truyền thống của người Giáy. Mỗi không gian đều phản ánh nét đẹp riêng của từng dân tộc, đồng thời khắc họa bức tranh đoàn kết, gắn bó của cộng đồng các dân tộc trên vùng đất Hợp Thành.
Ông Nguyễn Trọng Đoan - Phó Chủ tịch UBND xã Hợp Thành cho biết: “Văn hoá luôn mang giá trị tinh thần vô giá và chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dân nhận thức được ý nghĩa, bảo tồn và trao truyền qua nhiều thế hệ. Vì thế, chúng tôi xây dựng Không gian trưng bày văn hoá các dân tộc xã Hợp Thành với mục đích quy tụ những đồ vật có giá trị văn hoá lâu đời về một nơi để lưu giữ, bảo tồn; đồng thời trở thành nơi tham quan, trải nghiệm cho học sinh, người trẻ, nhằm phát huy bản sắc văn hoá dân tộc cho các thế hệ sau. Đây cũng là một trong những cách làm thiết thực nhằm cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 80-NQ/TU về phát triển văn hóa, xây dựng con người Lào Cai, gắn bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc với phát triển du lịch cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Từ góc nhà của mỗi gia đình đến không gian chung của cả cộng đồng là một hành trình đặc biệt - hành trình trao gửi ký ức. Những người bình dị như ông Sử, bà Hưng không chỉ hiến tặng một hiện vật mà họ còn trao lại những câu chuyện, những giá trị và niềm tự hào về quê hương cho thế hệ mai sau. Và chính họ, cùng với những hiện vật gửi gắm, đang trở thành những “nhân chứng thầm lặng” gìn giữ hồn cốt quê hương.
Giá trị của một hiện vật không ở tuổi đời hay sự quý hiếm, mà ở ký ức nó lưu giữ. Khi những ký ức riêng được sẻ chia thành ký ức chung, hồn cốt quê hương sẽ còn được gìn giữ và tiếp nối bằng chính tình yêu quê hương của mỗi người dân, để bản sắc văn hóa các dân tộc ở Hợp Thành tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa qua nhiều thế hệ.
