1 di tích danh thắng cấp quốc gia đặc biệt, 34 di tích cấp quốc gia, 172 di tích cấp tỉnh, 56 di sản văn hóa phi vật thể trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 3 bảo vật quốc gia, 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cùng gần 30.000 tư liệu, hiện vật là kho tàng di sản đồ sộ của tỉnh Lào Cai hiện có. Với nguồn tài nguyên quý giá, Lào Cai có trách nhiệm bảo tồn hiệu quả cùng với cơ hội lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương bền vững.
Từ năm 2020 - 2025, trong tổng số 34 di tích cấp quốc gia, toàn tỉnh đã có 18 di tích được phục hồi và tu bổ, đạt 53%. Đáng chú ý, ngoài đầu tư gần 33 tỷ đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để tu bổ 2 di tích cấp quốc gia là Di tích Dinh Hoàng A Tưởng, Di tích khảo cổ Hắc Y - Đại Cại, còn có nguồn lực huy động hợp pháp từ các tổ chức, cá nhân tới 156 tỷ đồng. Đây có thể coi như một điểm sáng của tỉnh trong thực hiện hiệu quả nhiệm vụ tu bổ, tôn tạo các di tích bằng nguồn lực xã hội hóa. Việc đầu tư bài bản đã giúp các di tích không chỉ dừng lại ở mục đích bảo tồn mà còn trở thành những “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, điểm tham quan hấp dẫn. Đền Đông Cuông, đền Mẫu, đền Thượng, đền Bảo Hà..., thu hút đông đảo du khách tới tham quan, chiêm bái, khám phá đã làm tăng nguồn thu.
Để thực hiện Chương trình bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam, các nhiệm vụ trọng tâm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh được cụ thể hóa và triển khai đồng bộ. Nổi bật nhất, Lào Cai đã lập hồ sơ và đề nghị UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đối với “Nghệ thuật xòe Thái”, nâng tổng số di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại trên địa bàn tỉnh là 4 di sản. Bên cạnh đó, tỉnh thực hiện tổng kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh 21 di sản văn hóa, nâng tổng số di sản văn hóa lên 56.
Lào Cai cũng đã bảo tồn, phát huy giá trị 4 lễ hội, phong tục, tập quán tiêu biểu. Công tác nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn văn hóa phi vật thể các nhóm ngành dân tộc có dân số ít có nguy cơ mai một cao được đẩy mạnh. Trên nền tảng các di sản văn hóa đặc sắc, Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh đã nghiên cứu, dàn dựng thành các tiết mục tham gia biểu diễn ở các hội thi, hội diễn chuyên nghiệp, phục vụ hoạt động giao lưu trong nước và nước ngoài. Nhiều lớp trao truyền về kỹ năng, kỹ thuật dệt vải, thêu may trang phục được tổ chức ở các dân tộc như: Mông, Dao, Hà Nhì... Ở phạm vi toàn tỉnh, Tuần lễ trang phục truyền thống các dân tộc tỉnh Lào Cai đã thật sự lan tỏa những giá trị tích cực. Điều này cho thấy, những hoạt động phù hợp sẽ thu hút đông đảo sự quan tâm của cộng đồng đối với các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.
Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác bảo tồn di sản, phát huy và phát triển giá trị văn hóa, hội nhập quốc tế về văn hóa là điểm nhấn mang tính đột phá của tỉnh Lào Cai. Bắt nhịp xu hướng tất yếu và phù hợp với xu thế thời đại, Lào Cai đã quan tâm đầu tư, ứng dụng khoa học - công nghệ. Đưa di sản đến gần hơn với công chúng trong kỷ nguyên 4.0, chuyển đổi số dần xóa khoảng cách, ranh giới giữa công chúng với quá khứ.
Lào Cai đã thực hiện nhiều đề tài khoa học về chuyển đổi số các hiện vật, số hóa tư liệu lịch sử giấy và phim ảnh, số hóa di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt, di tích cấp quốc gia, xây dựng phần mềm Bảo tàng thực tế ảo... Các hoạt động này đã tạo dựng kho dữ liệu hiện vật số hóa hoàn chỉnh, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và chuyên môn, góp phần quan trọng từng bước số hóa hàng ngàn tư liệu, hiện vật của Bảo tàng tỉnh, xây dựng nền tảng cho quá trình chuyển đổi số hoạt động bảo tàng của địa phương.
Đặc biệt, tỉnh xây dựng mô hình tham quan ảo cho Di tích Quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang Mù Cang Chải và 12 di tích quốc gia khác trên địa bàn tỉnh bằng ứng dụng công nghệ mô phỏng 3D, có mã QR để du khách dễ dàng truy cập. Bên cạnh đó, phần mềm Bảo tàng thực tế ảo đã mở rộng phạm vi tiếp cận, phục vụ nhu cầu tra cứu thông tin hiện vật, lịch sử của công chúng. Đồng thời, tỉnh Lào Cai đã tổ chức quay phim, ghi hình, thu âm các làn điệu dân ca, dân vũ; chụp ảnh các bộ trang phục truyền thống để gìn giữ và quảng bá...
Với nhiều giải pháp, tỉnh Lào Cai đang khẳng định vị thế của vùng đất biên cương giàu bản sắc văn hóa - nơi những giá trị truyền thống luôn được trân trọng, giữ gìn và phát huy trong nhịp sống hiện đại.
