Thời gian qua, Đoàn kiểm tra liên ngành an toàn thực phẩm của tỉnh và các địa phương đã tăng cường kiểm tra các cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn. Đi cùng Đoàn kiểm tra của tỉnh, những điều mà chúng tôi chứng kiến cho thấy nỗi lo về chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) khi cả người mua, người bán đều chưa đề cao vấn đề này.
Người bán “lơ là”
Đại lý kinh doanh hàng đóng gói sẵn của gia đình anh T lớn nhất nhì khu vực xã Hòa Mạc (Văn Bàn). Tuy nhiên, sau khi kiểm tra, Đoàn kiểm tra liên ngành an toàn thực phẩm số 2 của tỉnh đã phát hiện một số sản phẩm hết hạn sử dụng, hàng không nhãn mác, nơi sản xuất vẫn được bày bán công khai. Khi được đoàn kiểm tra yêu cầu tiêu hủy toàn bộ số sản phẩm vi phạm, anh T đã có những phản kháng. Lý do anh T đưa ra là “nước đóng chai mới hết hạn 1 tháng thì đã làm sao?”.
Cũng trong đợt kiểm tra vừa qua, một số cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn đã bộc lộ những sai phạm mà chủ yếu do ý thức trách nhiệm của chủ cơ sở như thiếu một số giấy tờ: Giấy khám sức khỏe; giấy chứng nhận tập huấn kiến thức ATVSTP đối với chủ cơ sở, nhân viên bán hàng; đăng ký kinh doanh; giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATVSTP đối với cơ sở; hóa đơn, hợp đồng mua bán nguyên liệu, phụ gia thực phẩm... Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hết hạn sử dụng... vẫn được bày bán công khai, đặc biệt là tại các xã vùng cao. Khi được hỏi về những quy định về ATVSTP, hầu như chủ cơ sở kinh doanh nào cũng “gật gù” nắm được, nhưng rồi, sai phạm vẫn cứ diễn ra.
Theo số liệu của Ban Chỉ đạo An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh, năm 2014 toàn tỉnh có 5.576 cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm; đã thành lập được 275 đoàn kiểm tra chuyên ngành, liên ngành từ tỉnh đến xã trong các dịp cao điểm. Qua kiểm tra, phát hiện 975 cơ sở vi phạm, trong đó 144 cơ sở bị phạt tiền. Thế nhưng, không ít chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm vẫn chưa ý thức được rằng, những vi phạm trong đảm bảo ATVSTP sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí có thể gây nguy hiểm tới tính mạng người tiêu dùng.
Khách hàng “dễ dãi”
Có mặt tại khu vực chợ Cốc Lếu (thành phố Lào Cai) lúc 8 giờ sáng, cách cổng chợ cả trăm mét đã thấy tấp nập người mua, người bán. Chen lấn mãi tôi mới vào được khu vực chợ chính. Mặc dù được quy hoạch quy củ, sạch sẽ nhưng những sạp hàng ít người đến mua. Nguyên nhân là khu vực bên ngoài chợ cóc, chợ tạm mọc lên như nấm, khiến khách hàng có tâm lý ngại vào chợ. Cũng chính vì chợ cóc, chợ tạm nên vấn đề vệ sinh thực phẩm không được các tiểu thương quan tâm. Hàng bán gia cầm, thịt, cá xen lẫn ngay trong khu vực bán rau, quả và đồ ăn chín; hoặc bày bán ngay trên những tấm nilon rải tạm trên nền đất... vậy mà khách hàng vẫn thản nhiên chọn mua. Khi hỏi một số khách hàng về vấn đề ATVSTP, chúng tôi bất ngờ khi nhận được câu trả lời: Về rửa sạch làm chín là được, trong chợ hay ngoài chợ ở đâu chả thế!
Dạo quanh các tuyến đường trên địa bàn thành phố Lào Cai, có thể gặp không ít các quán ăn vỉa hè. Nhiều người vẫn thản nhiên ăn uống dù ngồi ngay sát đường đầy bụi, rác thải, ống cống. Vì là quán ăn vỉa hè nên việc sử dụng nước để rửa chén, bát, ly… rất “khiêm tốn”, dưới chân bàn, ghế, giấy ăn, rác vứt bừa bãi... Về chất lượng ATVSTP của các mặt hàng nói trên thì không ai dám đảm bảo.
Có thể nhận thấy, chính sự dễ dãi về vấn đề ATVSTP của người tiêu dùng dường như đang “mở đường” cho việc buôn bán, kinh doanh thiếu ý thức của những người bán hàng.
Cần sự vào cuộc đồng bộ
Thực tế cho thấy, qua kiểm tra, các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh kém an toàn, khiến cho người dân không khỏi lo ngại. Theo thống kê của Sở Y tế, năm 2014, toàn tỉnh xảy ra 9 vụ ngộ độc thực phẩm cấp tính làm 55 mắc, 2 người tử vong.
Đồng chí Nông Đình Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế, Phó Trưởng Ban Thường trực An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh cho biết: Thời gian qua, công tác đảm bảo ATVSTP luôn được sự quan tâm sát sao của các cấp chính quyền, ngành, đơn vị trên địa bàn tỉnh. Công tác truyền thông được triển khai rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh, bằng nhiều hình thức phù hợp với phong tục, tập quán của từng địa phương. Ngành chức năng đã tổ chức 9 lớp tập huấn kiến thức khoa học, kiến thức pháp luật về an toàn thực phẩm cho nhân viên y tế thôn, bản với gần 300 học viên; 4 lớp tập huấn cho cán bộ y tế xã, phường. Riêng ngành nông nghiệp mở 12 lớp tập huấn cho 596 người về kỹ thuật sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả và công tác quản lý, giám sát thực hành sản xuất, kinh doanh nông sản có nguồn gốc thực vật, động vật, thủy sản… Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của các cấp, ngành, địa phương, công tác đảm bảo ATVSTP trên địa bàn còn gặp nhiều khó khăn do Lào Cai là tỉnh biên giới, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm lớn; lực lượng cán bộ chuyên trách ATVSTP các tuyến còn thiếu, chủ yếu là kiêm nhiệm nên năng lực hạn chế; một số địa phương chưa thật sự quan tâm tới vấn đề ATVSTP; một số người kinh doanh, tiêu dùng thiếu kiến thức về ATVSTP, dẫn đến còn sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn...
Thiết nghĩ, để đảm bảo ATVSTP cần có sự kiểm tra, giám sát, tuyên truyền, hướng dẫn thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; chủ các cơ sở không nên vì lợi nhuận mà “phớt lờ” việc bảo đảm ATVSTP. Nhưng trên hết, người tiêu dùng cần nâng cao ý thức hơn trong việc tiêu thụ thực phẩm để bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng.
