Những ngày Tháng Tám lịch sử, trong bầu không khí hân hoan cả nước hướng tới sự kiện trọng đại kỷ niệm 80 năm cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 02/9, chúng tôi trở về Bảo Thắng, Nghĩa Đô là những vùng đất cách đây hơn tám thập niên sục sôi khí thế cách mạng, bộ đội và Nhân dân vùng lên đấu tranh giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp và bè lũ phong kiến tay sai, góp phần giải phóng tỉnh Lào Cai. Hôm nay, trên những vùng quê cách mạng, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân hăng hái thi đua lao động sản xuất, viết tiếp bản hùng ca cách mạng năm xưa.
Ai đã từng đến mảnh đất Phố Lu (nay là trung tâm xã Bảo Thắng) hẳn không khỏi ngỡ ngàng trước sự phát triển mạnh mẽ của thị trấn Phố Lu cũ với đô thị khang trang, hiện đại bên bờ sông Hồng. Ngược thời gian, trước năm 1945, cách đây hơn 80 năm, vùng đất này vẫn nằm dưới sự cai trị của thực dân Pháp. Sau khi cách mạng tháng 8/1945 thành công, Nhật đảo chính Pháp, đời sống Nhân dân vô cùng cực khổ do phát xít Nhật và quân đội Tưởng Giới Thạch khủng bố, đàn áp, bóc lột.
Là người sinh ra và lớn lên ở mảnh đất này, năm nay đã gần 90 tuổi, đang ở trong ngôi nhà nhỏ ngay đối diện Khu di tích Chiến thắng đồn Phố Lu, ông Hoàng Hội là người được chứng kiến những sự kiện lịch sử của địa phương.
Ông Hội nhớ lại: Trong ký ức tuổi thơ của tôi, hình ảnh tôi nhớ nhất là một số người dân tộc thiểu số mạn Văn Bàn đến Bảo Thắng vào lấy gạo ở kho thóc của Nhật, sau đó bị chúng bắt được và tàn sát rất dã man. Khi bộ đội ta đánh thắng giặc ở đồn Phố Lu vào năm 1950, mặc dù đang tản cư ở Lục Yên, nhưng tôi cảm nhận được niềm vui của gia đình tôi và bà con, làng xóm. Vui nhất là đến năm sau, tôi được trở về quê hương.
Theo các tư liệu lịch sử, trước năm 1950, khi cai trị vùng đất Phố Lu, thực dân Pháp đã xây dựng hệ thống đồn, bốt và các lô cốt kiên cố và đưa quân càn quét, khủng bố khắp nơi, gây nhiều đau thương cho Nhân dân. Trước tình hình đó, ngày 12/12/1949, lực lượng vũ trang ta mở cuộc tấn công phủ đầu đồn Phố Lu, tuy không giành thắng lợi cuối cùng nhưng khiến quân địch nao núng tinh thần.
Thực hiện Chiến dịch Lê Hồng Phong (màn I), đúng 18 giờ ngày 08/02/1950, quân, dân huyện Bảo Thắng và bộ đội chủ lực của ta nổ súng tiếp tục tấn công đồn Phố Lu đợt 2. Sau 6 ngày kiên cường chiến đấu, đúng 19 giờ 30 phút ngày 13/02/1950, quân ta đã tiêu diệt toàn bộ Ban Chỉ huy và chiếm đồn Phố Lu. Trong trận đánh này, ta đã diệt 122 tên địch, trong đó có 4 quan Pháp, 25 lính Pháp và nhiều lính dõng, khố đỏ, đặc vụ Tưởng và rất nhiều vũ khí.
Chiến thắng đồn Phố Lu có ý nghĩa quan trọng, góp phần giải phóng tỉnh Lào Cai khỏi ách thống trị của thực dân Pháp vào tháng 11/1950. Ngày 04/11/2011, Di tích lịch sử Chiến thắng đồn Phố Lu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.
Cũng trong Chiến dịch Lê Hồng Phong (màn I), vào năm 1950, tại vùng đất Nghĩa Đô, nay là xã Nghĩa Đô, phong trào đấu tranh cách mạng cũng ghi dấu những chiến công oanh liệt của quân và dân ta. Xác định vùng đất Nghĩa Đô có vị trí chiến lược quan trọng, khoảng năm 1902 thực dân Pháp đã cho xây dựng đồn Nghĩa Đô trên một mỏm đồi cao.
Đầu năm 1948, thực dân Pháp đã cho xây dựng và củng cố hệ thống các đồn, bốt tạo nên phòng tuyến kéo dài từ Nghĩa Đô đến Phố Ràng và Bảo Hà. Tại đồn Nghĩa Đô, chúng tăng cường, bổ sung lực lượng, xây 3 trại lính, có lúc hơn 400 tên lính Pháp đồn trú.
Không để địch mở rộng lực lượng, từ tháng 3 đến tháng 5/1949, quân ta mở Chiến dịch Lao Hà. Quân và dân huyện Bảo Yên phối hợp với bộ đội chủ lực, mở các trận phục kích, tập kích trên các tuyến giao thông từ Nghĩa Đô - Bảo Hà, làm tiêu hao sinh lực địch. Tháng 5/1949, quân ta mở Chiến dịch Sông Thao đợt 1, phá vỡ phòng tuyến của địch.
Lịch sử Đảng bộ xã Nghĩa Đô ghi rõ: Trước sự tấn công, bao vây của ta, đến ngày 10/3/1950, Pháp phải rút quân khỏi Nghĩa Đô về Bắc Hà. Chiến dịch Lê Hồng Phong (màn I) kết thúc thắng lợi. Tại mặt trận Nghĩa Đô, ta tiêu diệt 159 tên địch và thu nhiều vũ khí, trong đó có 65 lính Pháp và 4 tên phản động.
Là người cao tuổi, có nhiều công sưu tầm, ghi chép các tư liệu lịch sử về vùng đất Nghĩa Đô, nghệ nhân ưu tú Ma Thanh Sợi (bản Rịa, xã Nghĩa Đô) cho biết: “Chiến thắng Nghĩa Đô có ý nghĩa rất quan trọng, được đánh đổi bằng bao xương máu của cha ông, đem lại sự bình yên cho các bản làng bên dòng suối Nặm Luông. Năm 2008, chứng tích Chiến thắng Nghĩa Đô được UBND tỉnh Lào Cai công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa. Người dân Nghĩa Đô rất tự hào về lịch sử đấu tranh hào hùng giải phóng quê hương”.
Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của bộ đội và Nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai, chiến thắng đồn Phố Lu và chiến thắng Nghĩa Đô là những chiến công hào hùng, trở thành bản hùng ca cách mạng. Ngay thời điểm quân và dân ta chiến thắng quân địch ở phố Lu và Nghĩa Đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư khen ngợi và động viên anh em thương binh. Trong thư Bác Hồ viết có đoạn viết:
Không chỉ trong giai đoạn chiến đấu chống giặc ngoại xâm, mà trong suốt những năm qua, khi đất nước hòa bình, những lời ngợi khen của Bác Hồ đã tạo động lực to lớn để Nhân dân các dân tộc xã Bảo Thắng và xã Nghĩa Đô lập thêm nhiều thành tích xây dựng quê hương.
Đối với xã Bảo Thắng, đến nay đã mang diện mạo khang trang với hệ thống đô thị hiện đại bên bờ sông Hồng. Trước khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, huyện Bảo Thắng cũ là huyện nông thôn mới đầu tiên của tỉnh, mang dáng dấp của thị xã tương lai.
Thực hiện chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh, xã Bảo Thắng mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất thị trấn Phố Lu và các xã Sơn Hà, Sơn Hải, Thái Niên. Trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã Bảo Thắng phấn đấu trở thành xã nông thôn mới nâng cao của tỉnh.
Còn với xã Nghĩa Đô, vùng thôn quê với những nếp nhà sàn yên bình bên dòng suối Nặm Luông hôm nay đã trở thành vùng quê đáng sống đầy bản sắc thu hút du khách tới tham quan.
Ông Lý Văn Nội - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nghĩa Đô cho biết: “Những di sản cha ông để lại như những nếp nhà sàn, những phong tục, tập quán độc đáo, những di tích lịch sử văn hóa trở thành tài sản vô giá để bà con phát triển du lịch cộng đồng. Sau khi hợp nhất thêm xã Tân Tiến và xã Vĩnh Yên, không gian văn hóa của xã Nghĩa Đô mới được mở rộng. Đảng bộ, chính quyền, Nhân dân các dân tộc xã Nghĩa Đô phấn đấu xây dựng xã mới theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”.
Những ngày tháng 8 lịch sử, khi cả nước hân hoan kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 02/9, đến thăm những vùng quê cách mạng in dấu bao chiến công của quân và dân ta như Bảo Thắng, Nghĩa Đô, bất kỳ ai cũng cảm nhận được bầu không khí tưng bừng, náo nức, trong lòng trào dâng bao cảm xúc tự hào và biết ơn. Phát huy truyền thống của các thế hệ cha ông, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc xã Bảo Thắng, Nghĩa Đô đang viết tiếp bản hùng ca trong xây dựng quê hương thêm giàu đẹp.
Trình bày: Khánh Ly
