Đèo Lũng Lô thuộc địa phận xã Thượng Bằng La. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung ương Đảng đã quyết định mở tuyến đường 13A - tuyến đường chiến lược bắt đầu từ Bến Hiên (Tuyên Quang), qua bến Âu Lâu (Yên Bái cũ), vượt đèo Lũng Lô tới ngã ba Cò Nòi (Sơn La), kết nối với đường 41 (nay là Quốc lộ 6). Toàn tuyến dài hơn 120 km, địa hình hiểm trở, chủ yếu là núi cao, vực sâu, phải vượt qua 3 con sông lớn là sông Chảy, sông Hồng và sông Đà. Đây thực sự là kỳ tích về tổ chức và ý chí trong điều kiện chiến tranh khốc liệt.
Xác định rõ nhiệm vụ chính trị là bảo đảm thông suốt tuyến chi viện cho chiến trường, ngay từ tháng 4/1953, theo yêu cầu của Bộ Tổng Tham mưu, tỉnh Yên Bái đã thành lập Cung đường 13. Trong đó, đèo Lũng Lô được xem là một trong những đoạn khó khăn nhất: một bên vách núi dựng đứng, một bên vực sâu hun hút, đường đèo vừa dốc, vừa dài, thường xuyên bị địch đánh phá ác liệt.
Để bảo đảm “mạch máu giao thông” luôn thông suốt, các lực lượng công binh, dân công hỏa tuyến đã dốc toàn lực mở đường, sửa đường, phá đá, san núi. Giữa “mưa bom, bão đạn”, họ kiên cường bám trụ, giữ vững tuyến vận tải huyết mạch, góp phần quan trọng làm nên chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.
Đồng chí Bùi Thị Doan - Bí thư Đảng ủy xã Thượng Bằng La cho biết: “Phát huy truyền thống cách mạng, những năm qua, địa phương đã huy động nhiều nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội. Từ vùng còn nhiều khó khăn, hạ tầng thiếu thốn, đến nay, hệ thống giao thông nông thôn từng bước được đầu tư, nâng cấp; nhiều tuyến đường được bê tông hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, đi lại của người dân”.
Trong phát triển kinh tế, xã chủ động chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, khí hậu. Người dân đẩy mạnh trồng các loại cây có giá trị như quế, chè, cây ăn quả và chăn nuôi gia súc, gia cầm theo hướng phát triển hàng hóa, góp phần nâng cao thu nhập.
Sinh ra và lớn lên tại địa phương, chị Kiều Thị Huyền ở thôn Thiên Bữu lựa chọn gắn bó với quê hương bằng hướng đi phát triển kinh tế từ tre măng Bát độ. Hiện nay, gia đình chị có 15 ha tre, kết hợp với chăn nuôi, mỗi năm cho thu nhập hơn 1,5 tỷ đồng.
“Nhờ sự lãnh đạo, định hướng của Đảng ủy xã, gia đình tôi tận dụng hiệu quả diện tích đất để phát triển kinh tế. Từ chỗ khó khăn, gia đình tôi đã vươn lên ổn định và làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương”, chị Huyền chia sẻ.
Cùng với đó, nhiều mô hình kinh tế mới cũng đang hình thành và phát triển. Anh Nguyễn Văn Hải ở thôn Văn Tiên mạnh dạn đầu tư mô hình chăn nuôi nhím, dúi kết hợp trồng quế. Từ 20 con nhím, 20 con dúi ban đầu, đến nay, gia đình anh đã phát triển đàn lên 260 con nhím sinh sản và 350 con dúi bố mẹ, mang lại doanh thu hơn 500 triệu đồng mỗi năm.
“Ban đầu gặp không ít khó khăn do thiếu kinh nghiệm và đầu ra chưa ổn định, nhưng nhờ được tập huấn kỹ thuật và sự hỗ trợ của địa phương, gia đình tôi từng bước mở rộng quy mô chăn nuôi. Đây là vật nuôi phù hợp, chi phí thấp, hiệu quả kinh tế cao”, anh Hải cho biết.
Đến Thượng Bằng La hôm nay, có thể cảm nhận rõ sự đổi thay trong tư duy và cách làm của người dân. Không chỉ chuyển đổi sản xuất từ 1 vụ lúa lên 2 vụ, đưa giống mới năng suất cao vào canh tác, người dân còn mạnh dạn phát triển kinh tế hộ, mở rộng chăn nuôi theo hướng hàng hóa. Địa phương xuất hiện nhiều mô hình nuôi lợn quy mô 50 - 200 con/lứa; nuôi hươu, dúi; trồng cam, chanh, tre măng Bát độ… cho thu nhập từ 150 triệu đồng/năm trở lên.
Đặc biệt, trong xây dựng nông thôn mới, tinh thần đoàn kết, tự lực - những phẩm chất được hun đúc từ truyền thống cách mạng tiếp tục được phát huy. Người dân hiến đất, tháo dỡ công trình, đóng góp ngày công để mở rộng đường giao thông, xây dựng các công trình phúc lợi.
Đến nay, 100% tuyến đường liên thôn được cứng hóa; 23/23 thôn có điện lưới quốc gia ổn định; tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 96,9%. Hệ thống trường lớp được đầu tư khang trang, trong đó 6/6 trường đạt chuẩn quốc gia; trạm y tế xã được nâng cấp, đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của Nhân dân.
Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục - thể thao được duy trì thường xuyên, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, củng cố khối đại đoàn kết cộng đồng. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 1,15%; thu nhập bình quân đạt 57 triệu đồng/người/năm.
Không chỉ chú trọng phát triển kinh tế, Thượng Bằng La còn quan tâm gìn giữ, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa. Các hoạt động giáo dục truyền thống được tổ chức thường xuyên, giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng quá khứ hào hùng của quê hương.
Từ “tọa độ lửa” năm xưa, đèo Lũng Lô hôm nay trở thành chứng nhân của một vùng quê đổi mới. Trên mảnh đất từng thấm đẫm mồ hôi, xương máu của cha ông, Thượng Bằng La đang viết tiếp câu chuyện phát triển bằng ý chí và khát vọng vươn lên, xứng đáng với truyền thống anh hùng của quê hương cách mạng.
Trình bày: Thủy Thanh
