Tháng Năm, mưa phủ trắng hơn 10 km đường rừng dẫn vào thôn Chiềng 1, xã Võ Lao. Trên triền núi, những người lính thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cẩn trọng trong từng nhát cuốc, lật từng lớp đất đá để tìm hài cốt liệt sĩ.
Sau 73 năm nằm lại giữa đại ngàn, hài cốt liệt sĩ Hoàng Văn Pai cũng được tìm thấy và cất bốc.
Liệt sĩ Hoàng Văn Pai - sinh năm 1929, tham gia cách mạng tháng 01/1947 tại Đại đội 85 Văn Bàn; hy sinh năm 1953, được an táng tại thôn Chiềng 1, xã Võ Lao.
Buổi lễ truy điệu và an táng liệt sĩ Hoàng Văn Pai tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Văn Bàn diễn ra trong không khí trang nghiêm, xúc động. Lá cờ Tổ quốc phủ lên tiểu sành như ôm trọn cuộc đời đã hiến dâng cho non sông. Những nén hương được thắp lên giữa tiếng nhạc da diết khiến nhiều người không cầm được nước mắt.
Đứng lặng trước phần mộ của liệt sĩ Hoàng Văn Pai, ông Hoàng Văn So ở Thôn Én 1, xã Khánh Yên, là cháu ruột của liệt sĩ, nghẹn ngào nói: Gia đình tôi đã chờ ngày này rất lâu. Hôm nay, được đón ông về, chúng tôi biết ơn Đảng, Nhà nước, Quân đội và các lực lượng đã không quản khó khăn đi tìm, cất bốc, tổ chức lễ đón nhận, truy điệu và an táng trang trọng.
Ông Nguyễn Hữu Thiện - Chủ tịch UBND xã Khánh Yên chia sẻ: “Việc quy tập, an táng hài cốt liệt sĩ không chỉ là trách nhiệm mà còn là mệnh lệnh từ trái tim. Mỗi liệt sĩ được tìm thấy là thêm một gia đình liệt sĩ thôi khắc khoải thương nhớ, thêm một lần giáo dục truyền thống cho thế hệ hôm nay”.
Từ đầu năm 2026, cùng với cả nước, Lào Cai triển khai quyết liệt Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Đây được xác định là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Với tỉnh miền núi, biên giới như Lào Cai, công việc ấy càng gian nan bởi phần lớn các phần mộ liệt sĩ rải rác ở vùng sâu, vùng cao, nhiều nơi địa hình đã thay đổi sau hàng chục năm. Nhiều liệt sĩ hy sinh trong điều kiện chiến tranh ác liệt, thông tin thất lạc hoặc chưa đầy đủ. Không ít khu vực chôn cất ban đầu nay đã biến đổi do thiên tai, sạt lở hoặc tác động của con người. Một số nhân chứng tuổi cao, trí nhớ giảm sút khiến việc xác minh gặp nhiều trở ngại.
Thiếu tá Mộc Linh Tiệp - cán bộ Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chia sẻ: “Khó nhất là thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ phần lớn chỉ còn trong ký ức của người cao tuổi. Qua thời gian, địa hình thay đổi, nhiều dấu tích không còn. Có khi chúng tôi phải đối chiếu nhiều nguồn, đi lại nhiều lần mới xác định được vị trí. Khoảnh khắc tìm thấy hài cốt liệt sĩ rất khó diễn tả. Vui vì đã đưa được các anh về, nhưng cũng nghẹn lòng khi nghĩ tới những năm tháng các anh nằm lại nơi rừng sâu núi thẳm”.
Khó khăn là vậy, nhưng với quyết tâm hoàn thành mục tiêu do Quân khu 2 đặt ra là tìm kiếm, quy tập khoảng 820 hài cốt liệt sĩ trên toàn quân khu, trọng điểm là địa bàn tỉnh Lào Cai và tỉnh Tuyên Quang, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Lào Cai (Ban chỉ đạo 515 tỉnh) đã đẩy mạnh rà soát, thu thập thông tin từ nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, người dân địa phương.
Đồng thời, tập huấn lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và mẫu ADN thân nhân liệt sĩ; tổ chức khoanh vùng, xác minh các vị trí có thể có phần mộ liệt sĩ. Công tác tìm kiếm, quy tập được triển khai đồng bộ, chặt chẽ và bảo đảm tính trang nghiêm.
Hiện nay, công tác tìm kiếm đang được tập trung dọc tuyến Quốc lộ 279 thuộc địa phận các xã như Khánh Yên, Võ Lao, Văn Bàn...
Đến nay, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã xác minh 12 thông tin mộ liệt sĩ. Trong đó, 10 thông tin đã xác định được vị trí mộ. Hiện, Ban chỉ đạo 515 tỉnh đã thực hiện cất bốc 4 phần mộ liệt sĩ, còn 6 phần mộ tiếp tục cất bốc trong tháng 6/2026, 2 thông tin liệt sĩ tiếp tục được xác minh.
Đại tá Hoàng Văn Toàn - Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: “Chiến tranh đã lùi xa nhưng vẫn còn đó những gia đình mòn mỏi chờ tin người thân. Mỗi cuộc tìm kiếm hôm nay là hành trình gìn giữ đạo lý dân tộc. Thời gian tới, Ban chỉ đạo 515 tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cung cấp thông tin; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong rà soát hồ sơ, ứng dụng công nghệ và thực hiện xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp ADN đối với các trường hợp đủ điều kiện”.
Gió từ đại ngàn vẫn thổi qua những hàng bia trắng. Có những phần mộ vẫn còn dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”. Nhưng phía sau những chuyến đi không quản hiểm nguy của những người lính hôm nay là niềm tin rằng sẽ còn nhiều đồng đội được trở về. Bởi, đất nước chưa bao giờ quên những người đã ngã xuống cho hòa bình, độc lập và hành trình tìm lại tên anh giữa đất trời Tổ quốc sẽ còn tiếp tục bằng tất cả lòng biết ơn, trách nhiệm và sự tri ân sâu nặng của các thế hệ hôm nay.
Trình bày: Hương Giang
