Mỗi danh tính liệt sĩ một hành trình tri ân

Ở tuổi gần 80, ông Tẩn Phù Nhàn, xã Mường Hum, vẫn lưu giữ trong ký ức câu chuyện về những người lính đã anh dũng hy sinh tại khu vực đồi cây vầu. Gắn bó với vùng đất này nhiều năm, ông được những người đi trước kể lại về hai cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh do địch gài bom trong những năm chiến tranh. Năm 2009, ông Nhàn cung cấp thông tin này cho Ban Chỉ huy Quân sự xã Mường Hum, trở thành manh mối quan trọng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Thân nhân liệt sĩ từ miền xuôi đã tìm lên khu vực này để tìm kiếm người thân. Tuy nhiên, do kết quả xét nghiệm ADN chưa đủ cơ sở xác định chính xác danh tính nên phần mộ vẫn được giữ nguyên tại nơi an táng.

Ngày 21/8 vừa qua, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai phối hợp với cấp ủy, chính quyền xã Mường Hum tổ chức khai quật, cất bốc hài cốt liệt sĩ. Liệt sĩ được xác định hy sinh khoảng năm 1953. Tại hiện trường, từng lớp đất được bóc tách cẩn trọng, các di vật được kiểm tra, thu thập đầy đủ. Sau khi hoàn thành việc khai quật, cất bốc, hài cốt liệt sĩ được đưa về Ban Chỉ huy Quân sự xã Bảo Thắng, tiếp tục thực hiện các bước xác minh, xác định danh tính theo quy định.

Không chỉ những cựu chiến binh, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, những người dân cũng đang lưu giữ những câu chuyện về những người đã nằm lại nơi chiến trường xưa. Mỗi thông tin được cung cấp là thêm một “sợi dây” nối quá khứ với hiện tại, tiếp sức cho hành trình tìm kiếm thiêng liêng.

Sự phối hợp, cung cấp thông tin của người dân không chỉ góp phần hỗ trợ nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, mà còn thể hiện trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Chúng tôi sẽ rà soát, xác minh các nguồn tin, phối hợp với các lực lượng và địa phương để mở rộng phạm vi tìm kiếm với mong muốn sớm đưa anh trở về với gia đình, quê hương.

Trung tá Nông Văn Cường - Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Mường Hum

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trong ký ức của những người lính trở về, hình bóng đồng đội chưa bao giờ thuộc về quá khứ. Cùng nhau qua những năm tháng gian khổ, cùng đứng giữa ranh giới sinh tử, nhưng rồi một người trở về, một người nằm lại. Nỗi nhớ và niềm day dứt ấy theo những người lính sống sót qua nhiều năm, để đến một ngày, chính ký ức của họ trở thành manh mối giúp những người đã hy sinh trở về.

Cựu chiến binh Hoàng Xuân Dục ở thôn An Thành, xã Bát Xát, là một người như thế. Nguyên là chiến sĩ Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 192, Sư đoàn 355, ông từng chiến đấu tại điểm cao 350B trên dãy Hoàng Liên Sơn. Với ông, nơi ấy không chỉ là một địa danh của chiến tranh. Mỗi con dốc, vạt núi, khu vực trận địa đều gắn với ký ức về một thời tuổi trẻ và những người đồng đội.

Sau ngày đất nước hòa bình, ông trở về cuộc sống đời thường, nhưng lòng vẫn đau đáu về những đồng đội còn nằm lại. Thời gian trôi qua không làm ký ức phai mờ. Trái lại, càng về sau, ông càng ý thức rằng những gì mình nhớ về chiến trường có thể là thông tin quý giá giúp tìm lại những đồng đội đã hy sinh. Bởi vậy, ông tích cực cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng, tham gia tìm kiếm dấu tích và chỉ dẫn những khu vực mà ông từng trực tiếp chiến đấu. Từ ký ức của người lính năm xưa, khu vực điểm cao 350B, thôn Đồng Quang, xã Bát Xát được xác định là nơi cần tìm kiếm. Quá trình tìm kiếm, quy tập sau đó đã phát hiện 9 bộ hài cốt liệt sĩ.

Những người lính từng nằm lại giữa núi rừng nay được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ trong sự đón nhận trang nghiêm, thành kính của đồng đội, cấp ủy, chính quyền và Nhân dân. Với cựu chiến binh Hoàng Xuân Dục, nỗi day dứt ông mang theo suốt nhiều năm dường như cũng được vơi đi một phần khi những người đồng đội năm xưa nay đã trở về.

Tại xã Bảo Nhai, hành trình tìm kiếm phần mộ liệt sĩ Bùi Văn Tự cũng bắt đầu từ ký ức của một người đồng đội. Gần 40 năm đã trôi qua kể từ ngày người lính trẻ hy sinh, nhưng những thông tin về nơi anh được an táng vẫn được người đồng đội năm xưa ghi nhớ. Chính sự nhớ thương và trách nhiệm với đồng đội đã thôi thúc ông nhiều lần trở lại nơi này, lần theo những dấu tích còn lại để góp phần đưa đồng đội trở về.

Người góp phần quan trọng giúp xác định vị trí phần mộ là ông Bùi Văn Phượng, sinh năm 1969, hiện cư trú tại phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ông Phượng và liệt sĩ Bùi Văn Tự cùng nhập ngũ tháng 3/1988. Sau khi liệt sĩ Bùi Văn Tự hy sinh, đồng đội đưa anh lên an táng tại khu vực đồi cao, gần khu vực nghĩa trang thôn Tân Bảo, thuộc xã Bảo Nhai ngày nay. Khi trở lại đơn vị, ông Phượng được đồng đội chỉ dẫn nơi an táng. Những gì ông nghe, thấy và ghi nhớ từ những ngày còn tại ngũ được giữ lại trong tâm trí suốt gần 40 năm.

Năm 2014, ông Phượng cùng em trai liệt sĩ trở lại Bảo Nhai tìm kiếm phần mộ, nhưng khi ấy, việc quy tập chưa thể thực hiện vì nhiều lý do khác nhau. Đến ngày 19/8, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức khai quật, cất bốc phần mộ liệt sĩ, ông Phượng lại vượt quãng đường từ Ninh Bình lên Bảo Nhai cung cấp những thông tin mình còn nhớ. Sau 38 năm, lời hẹn của những người lính năm nào cuối cùng đã được thực hiện.

Ông Bùi Văn Phượng chia sẻ: “Sau gần 40 năm, tôi rất xúc động khi đồng đội của mình được tìm thấy và trở về an nghỉ tại quê nhà. Tôi trân trọng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, lực lượng quân đội và chính quyền địa phương đã phối hợp tổ chức quy tập để đồng đội tôi có cuộc trở về trọn vẹn”.

Trong những ngày Tháng Tám lịch sử, khi cả nước hướng tới kỷ niệm Quốc khánh 2/9, những hành trình đưa liệt sĩ trở về càng mang một ý nghĩa sâu sắc, nhắc chúng ta hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập. Hành trình đưa liệt sĩ trở về còn dài bởi vẫn còn những phần mộ chưa được xác định, những danh tính chưa thể gọi tên. Nhưng mỗi bước tìm kiếm hôm nay là cách để lịch sử được tiếp nối, để sự hy sinh của những người đã ngã xuống không chìm vào quên lãng. Đó cũng là trách nhiệm của hôm nay đối với quá khứ - trân trọng hòa bình, gìn giữ ký ức và sống xứng đáng với những người đã hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.