Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Lịch sử hình thành tỉnh Lào Cai

Lịch sử hình thành tỉnh Lào Cai

Lào Cai thành lập ngày 12/7/1907 nhưng bối cảnh thành lập tỉnh Lào Cai như thế nào? Vì sao tỉnh dân sự Lào Cai lại thành lập muộn so với một số tỉnh trong vùng? Các đơn vị hành chính Lào Cai khi mới thành lập bao gồm những châu, huyện nào?...

t1.jpg

Những năm đầu thế kỷ XX, phong trào đấu tranh của người dân Lào Cai tạm thời lắng xuống. Trong tài liệu “Chuyên khảo Lào Cai”, từ năm 1886 đến năm 1889, hai mục “sự kiện quân sự”, “giặc giã” được ghi chép tỉ mỉ nhưng từ năm 1900 đến 1911, các chuyên mục về “xây dựng đường sá”, “buôn bán”, “trường học”, “công trình”… được đề cập nhiều hơn. Tình hình Lào Cai cũng như tình hình biên giới Lào Cai - Vân Nam dần dần ổn định. Đây là một điều kiện để thực dân Pháp chuyển từ chế độ cai trị quân sự sang chế độ dân sự, thành lập tỉnh Lào Cai dân sự.

1.jpg

Như vậy, để chuyển Lào Cai thành tỉnh dân sự thì phải xuất phát từ hoàn cảnh Lào Cai đã tương đối ổn định, nhưng đó chỉ là điều kiện thứ yếu. Điều kiện quan trọng hơn là vị trí vùng Lào Cai càng trở thành địa phương chiến lược, có vai trò cửa ngõ tiến vào Trung Quốc của thực dân Pháp. Từ sau kế hoạch khai thác thuộc địa lần thứ nhất được khởi động, vị trí Lào Cai càng được đề cao.

Tháng 12/1897, Hội đồng tối cao Đông Dương đã đồng ý xây dựng tuyến đường sắt từ Hải Phòng đi Hà Nội ngược lên Lào Cai và vào Vân Nam - Trung Quốc. Ngày 14/9/1898, Hội đồng tối cao Đông Dương quyết định cho tuyến đường Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai đi Vân Nam là một trong những tuyến được ưu tiên đầu tư xây dựng. Cùng với việc khởi công tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai - Vân Nam, địa bàn Lào Cai càng trở nên quan trọng.

bae5e956efae4df014bf.jpg

Đầu năm 1899, đích thân Toàn quyền Đông Dương - Paul Doumer đã đến Lào Cai và sang Vân Nam để thuyết minh tầm quan trọng của tuyến đường sắt với nhà chức trách Trung Quốc. Từ năm 1901 đến ngày 1/2/1906, tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai được xây dựng và đưa vào khai thác. Nhờ tuyến đường sắt, Lào Cai đã nối liền với vùng đồng bằng Bắc Bộ và cửa biển Hải Phòng. Nhờ ở vị trí đầu cầu được khai thông bằng đường sắt, Lào Cai càng có điều kiện đưa hàng hóa thâm nhập vào vùng Vân Nam rộng lớn. Như vậy, Lào Cai đã hội đủ 3 yếu tố thành lập tỉnh dân sự: Đường sắt nối liền Lào Cai (thông qua vị trí đầu cầu Lào Cai) nối liền cả vùng Vân Nam rộng lớn với Bắc Bộ và cửa biển Hải Phòng; tình hình Lào Cai ổn định; quan hệ Lào Cai và Vân Nam hòa hợp, các toán phỉ, toán cướp xâm phạm vùng biên bị tiễu trừ.

Bên cạnh các yếu tố này, đến năm 1907, Lào Cai cũng đạt nhiều kết quả trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng của tỉnh dân sự, xây dựng cơ sở thiết yếu của địa bàn tỉnh lỵ

32a64a134cebeeb5b7fa.jpg
78949d279bdf398160ce.jpg

Mùa xuân năm 1899, cầu Hồ Kiều nối liền Lào Cai với Hà Khẩu bắc qua sông Nậm Thi được xây dựng. Tháng 6/1900, trụ sở Đạo Quan binh, sau là dinh công sứ, được khánh thành. Đặc biệt, ngày 22/2/1902, nghị định của Phủ Toàn quyền xây dựng trung tâm đô thị Lào Cai được ban hành càng đẩy nhanh tốc độ xây dựng. Hàng loạt công trình dân sự khác được xây dựng như chợ Lào Cai (khánh thành ngày 5/3/1903), Quảng trường Lào Cai (tháng 10/1905), chợ Cốc Lếu (khánh thành ngày 26/11/1905)… Năm 1904, thực dân Pháp bước đầu chú ý quy hoạch tổng thể trung tâm đô thị Lào Cai. Trung tâm này được mở rộng sang hữu ngạn sông Hồng với khu Cốc Lếu và mở rộng xuống phía Nam với khu Phố Mới. Với việc quy hoạch và xây dựng khu đô thị Lào Cai đã tạo tiền đề phát triển tỉnh lỵ của tỉnh Lào Cai sau này.

t2.jpg

Ngày 12/7/1907, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định bãi bỏ đạo quan binh số 4 Lào Cai, đổi thành tỉnh dân sự Lào Cai. Ngày 12/7/1907 trở thành ngày thành lập tỉnh Lào Cai.

4.jpg

Trong nghị định không nêu rõ diện tích, dân số, đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai. Thời điểm này muốn tìm hiểu các thông tin cơ bản này đòi hỏi phải tham khảo nhiều nguồn tài liệu.

555.jpg

Về các đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh dân sự Lào Cai, Nghị định số 288 về việc thành lập tỉnh Lào Cai chỉ ghi: “Điều 1: Đạo quan binh thứ 4, kể từ ngày 1/8/1907 chuyển thành tỉnh dân sự Lào Cai”. Đạo quan binh thứ 4 theo nghị định ngày 28/11/1905 của Toàn quyền Đông Dương từ ngày 1/1/1906 sẽ bao gồm 3 trung tâm: Trung tâm Bắc Hà (xã Ngọc Uyển); trung tâm Cốc Lếu (xã Trịnh Tường, Đông Quan, Ngọc Phước, Nhạc Sơn, Cam Đường, Gia Phú và Hướng Vinh); trung tâm Phong Thổ (xã Phòng Thu và Bình Lư).

Nhưng ngay năm 1908, trong một số văn bản của Pháp đã xuất hiện 2 châu Thủy Vĩ, Bảo Thắng là đơn vị châu trực thuộc tỉnh Lào Cai. Ngày 1/2/1908, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định sáp nhập xã Xuân Quang, Xuân Giao và Lào Cai.

Năm 1924, Ngô Vi Liễn và các tác giả Đỗ Đình Nghiêm, Phạm Văn Thư biên soạn công trình “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ” vẫn ghi 2 châu Thủy Vĩ, Bảo Thắng là đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai.

Năm 1926, trong công trình “Các đơn vị hành chính ở Bắc Kỳ”, Ngô Vi Liễn viết Lào Cai có 7 đơn vị hành chính: Châu Bảo Thắng; đại lý Mường Khương; đại lý Pa Kha (Bắc Hà); châu Thủy Vĩ; đại lý Bát Xát; đại Lý Phong Thổ; khu Sa Pa...

BẾN SÔNG HỒNG LAO KAY NĂM 1888..png

Ngày 15/12/1930, công sứ Lào Cai có văn bản thống kê toàn bộ danh mục các đơn vị hành chính tỉnh Lào Cai. Bảng thống kê ghi rõ Lào Cai có 2 châu, 4 đại lý, 1 khu dân cư với 27 xã, 2 phố, 679 làng, khu phố, thôn.

Như vậy, tỉnh Lào Cai thành lập từ ngày 12/7/1907 nhưng phải đến năm 1930 mới ổn định các đơn vị hành chính.

Về diện tích dân số, dân tộc tỉnh Lào Cai được phản ánh qua các số liệu thống kê ở từng thời kỳ khác nhau. Diện tích tỉnh Lào Cai được công bố sớm nhất là năm 1924 (trong tác phẩm “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ”, theo tác giả Ngô Vi Liễn, Lào Cai có diện tích 4.625 km2, có số dân là 38.000 người).

111.jpg

Theo thống kê ngày 1/1/1930, Lào Cai có 45.513 người gồm 24 ngành nhóm dân tộc.

Như vậy, tỉnh Lào Cai thành lập từ ngày 12/7/1907 đến nay là 117 năm. Nhưng để có quá trình thành lập đơn vị hành chính cấp tỉnh, Lào Cai đã trải qua thời gian dài từ huyện đến đơn vị châu, từ chế độ quân quản sang chế độ dân sự.

222.jpg

Nếu lấy mốc xuất hiện châu Đan Đường, Chu Quý niên hiệu Trinh Nguyên 8 đời nhà Đường đô hộ, Lào Cai có 1.232 năm hình thành. Nếu lấy mốc thời gian thành lập 2 huyện Thủy Vĩ, Văn Bàn vào năm Quang Thái thứ 10 đời nhà Trần thì Lào Cai đã có 627 tuổi.

13342ec2243f8661df2e.jpg
Lào Cai ngày nay "sông đầu nguồn - núi tuyệt đỉnh" (ảnh: Ngọc Bằng)

Nhưng dù thành lập thời cổ đại, trung đại hay cận đại, Lào Cai vẫn là mảnh đất vững vàng, đầu cầu nối liền vùng thung lũng sông Hồng với Vân Nam - Trung Quốc. Từ vị trí đầu cầu, tiền tiêu, Lào Cai đang vươn mình phát triển.

* Bài viết sử dụng hình ảnh tài liệu lưu trữ tại Bảo tàng tỉnh Lào Cai.

Trình bày: Hoàng Thu

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Sức sống mới trên thượng nguồn Lũng Pô

Sức sống mới trên thượng nguồn Lũng Pô

Suối Lũng Pô dài 38 km, chảy qua xã Nậm Xe (cũ), tỉnh Lai Châu 8 km rồi vào địa phận Lào Cai tại xã Y Tý, qua xã A Lù (cũ), sau đó hòa vào sông Hồng tại thôn Lũng Pô, xã A Mú Sung. Từ khu vực xa xôi, khó khăn bậc nhất tỉnh, đến nay, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước với cơ chế, chính sách phù hợp, những thôn, bản nơi vùng cao, biên giới dọc suối Lũng Pô ngày càng khởi sắc.

Các địa phương đồng loạt kiện toàn tổ chức bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính

Các địa phương đồng loạt kiện toàn tổ chức bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính

Chiều 01/7, các địa phương như Bảo Nhai, Bản Lầu và phường Âu Lâu đã đồng loạt tổ chức công bố các nghị quyết, quyết định về sắp xếp tổ chức bộ máy, thành lập chi bộ mới, kiện toàn đội ngũ cán bộ cơ sở và các phòng chuyên môn. Đây là bước triển khai quan trọng nhằm nhanh chóng ổn định tổ chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Rõ người, rõ trách nhiệm phát huy tính chủ động, sáng tạo của cơ sở

Rõ người, rõ trách nhiệm phát huy tính chủ động, sáng tạo của cơ sở

Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều dễ nhận thấy, mô hình đã mang lại nhiều lợi thế trong quản lý, điều hành, góp phần tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân. Cơ chế vận hành từng bước được hoàn thiện theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Việc phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, phát huy tính chủ động, sáng tạo của cơ sở.

Lan tỏa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống

Lan tỏa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống

Thông qua những chuyên đề gắn với các nhiệm vụ chính trị trọng tâm của địa phương, Hội thi Báo cáo viên, Tuyên truyền viên giỏi tỉnh Lào Cai năm 2026 đang trở thành diễn đàn sinh động để lan tỏa nghị quyết của Đảng đến cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Mỗi phần thi không chỉ thể hiện năng lực của người báo cáo viên mà còn cho thấy sự đổi mới trong công tác tuyên truyền miệng trước yêu cầu của tình hình mới.

Lào Cai: Khai quật ngôi mộ liệt sĩ tập thể tại Pháo đài K30, phát hiện nhiều di vật

Lào Cai: Khai quật ngôi mộ liệt sĩ tập thể tại Pháo đài K30, phát hiện nhiều di vật

Nằm trong chiến dịch 500 ngày đêm, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai) đang khẩn trương triển khai công tác khai quật, tìm kiếm một ngôi mộ liệt sĩ tập thể tại khu vực Pháo đài K30 (phường Lào Cai). Sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng chức năng, chính quyền địa phương và các nhân chứng lịch sử đang thắp lên hy vọng đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương.

Việc triển khai thực hiện Nghị quyết 57: Phải thực chất và hiệu quả hơn

Việc triển khai thực hiện Nghị quyết 57: Phải thực chất và hiệu quả hơn

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ trên thế giới đang diễn ra rất nhanh, nhấn mạnh yêu cầu không thể chậm trễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý việc thực hiện Nghị quyết 57 phải quyết tâm hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa, quan trọng nhất là phải thực chất hơn nữa và hiệu quả hơn nữa.

Đánh thức tiềm năng du lịch Y Tý: Phát triển “vùng đất mù sương” bằng tư duy bền vững

Đánh thức tiềm năng du lịch Y Tý: Phát triển “vùng đất mù sương” bằng tư duy bền vững

Nằm ở độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển, Y Tý (Lào Cai) từ lâu được biết đến là “vùng đất mù sương” sở hữu nét đẹp thiên nhiên và văn hóa bản địa độc đáo. Những năm gần đây, hạ tầng giao thông nơi đây ngày càng được đầu tư đồng bộ, mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra bài toán khó: Làm thế nào để phát triển du lịch mà vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW

Chiều 01/7, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Một năm chính quyền địa phương hai cấp: Chuyển động từ cơ sở, củng cố niềm tin

Một năm chính quyền địa phương hai cấp: Chuyển động từ cơ sở, củng cố niềm tin

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Lào Cai không chỉ ghi nhận những chuyển biến về tổ chức bộ máy mà còn cho thấy sự thay đổi trong chất lượng phục vụ người dân. Từ những thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, lực lượng ở cơ sở hoạt động hiệu quả hơn đến sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ sau quá trình thích ứng, những kết quả bước đầu đang tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới.

Xã Bảo Yên lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính phục vụ giám định ADN

Xã Bảo Yên lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính phục vụ giám định ADN

Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", sáng 01/7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bảo Yên, UBND xã Bảo Yên tổ chức lễ động thổ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính nhằm phục vụ công tác giám định ADN.

Bài cuối: Từ cuộc cải cách chưa có tiền lệ đến mô hình quản trị kiến tạo phát triển

Lào Cai - Bước chuyển mình lịch sử Bài cuối: Từ cuộc cải cách chưa có tiền lệ đến mô hình quản trị kiến tạo phát triển

Một năm chưa đủ để đánh giá trọn vẹn một cuộc cải cách quy mô lớn. Nhưng chừng đó thời gian đủ để thực tiễn trả lời những băn khoăn trước khi bộ máy mới đi vào vận hành. Sau một năm, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Lào Cai đã cho thấy khả năng vận hành trong thực tiễn. Bởi mục tiêu của cải cách bộ máy không chỉ là thay đổi tổ chức, mà hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân.

Bài 2: Thử lửa một cuộc cải cách

Lào Cai - Bước chuyển mình lịch sử Bài 2: Thử lửa một cuộc cải cách

Không có cuộc cải cách nào được khẳng định chỉ bằng những quyết định hành chính. Giá trị của một chủ trương lớn không nằm ở ngày nghị quyết được ban hành, cũng không dừng lại ở thời điểm bộ máy mới chính thức vận hành mà được đo bằng khả năng đi vào thực tiễn, vượt qua những thách thức trong quá trình triển khai và tạo ra những chuyển biến thiết thực trong đời sống người dân. 

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai thăm, chào xã giao Thị trưởng thành phố Miryang, Hàn Quốc

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai thăm, chào xã giao Thị trưởng thành phố Miryang, Hàn Quốc

Ngày 01/7, Đoàn công tác tỉnh Lào Cai do đồng chí Ngô Hạnh Phúc - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh làm Trưởng đoàn đã đến thăm, chào xã giao Thị trưởng thành phố Miryang, tỉnh Gyeongsangnam-do (Hàn Quốc) nhằm tăng cường hợp tác, tìm hiểu kinh nghiệm phát triển đô thị, thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và hạ tầng với các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp Hàn Quốc.

​Đổi mới công tác quản lý, điều hành của chính quyền

​Đổi mới công tác quản lý, điều hành của chính quyền

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều thay đổi rõ nhất không chỉ là tinh gọn bộ máy mà còn là sự chuyển biến trong phương thức quản lý, điều hành của UBND các cấp. Từ phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đến cải cách hành chính và chuyển đổi số, từng bước chuyển từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”, từ xử lý công việc theo quy trình sang điều hành bằng kết quả, đưa chính quyền đến gần hơn với người dân.

Toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp

Toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp

Sáng 1/7, tại Hà Nội, Bộ Chính trị tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì và có bài phát biểu chỉ đạo quan trọng tại hội nghị. Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Nhiều địa phương tỉnh Lào Cai đồng loạt công bố sắp xếp thôn, kiện toàn tổ chức bộ máy cơ sở

Nhiều địa phương tỉnh Lào Cai đồng loạt công bố sắp xếp thôn, kiện toàn tổ chức bộ máy cơ sở

Trong hai ngày 30/6 và 01/7, nhiều xã trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã tổ chức hội nghị công bố các nghị quyết, quyết định về sắp xếp đơn vị thôn, thành lập chi bộ thôn mới và kiện toàn công tác cán bộ, nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.

fb yt zl tw