Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Lịch sử hình thành tỉnh Lào Cai

Lịch sử hình thành tỉnh Lào Cai

Lào Cai thành lập ngày 12/7/1907 nhưng bối cảnh thành lập tỉnh Lào Cai như thế nào? Vì sao tỉnh dân sự Lào Cai lại thành lập muộn so với một số tỉnh trong vùng? Các đơn vị hành chính Lào Cai khi mới thành lập bao gồm những châu, huyện nào?...

t1.jpg

Những năm đầu thế kỷ XX, phong trào đấu tranh của người dân Lào Cai tạm thời lắng xuống. Trong tài liệu “Chuyên khảo Lào Cai”, từ năm 1886 đến năm 1889, hai mục “sự kiện quân sự”, “giặc giã” được ghi chép tỉ mỉ nhưng từ năm 1900 đến 1911, các chuyên mục về “xây dựng đường sá”, “buôn bán”, “trường học”, “công trình”… được đề cập nhiều hơn. Tình hình Lào Cai cũng như tình hình biên giới Lào Cai - Vân Nam dần dần ổn định. Đây là một điều kiện để thực dân Pháp chuyển từ chế độ cai trị quân sự sang chế độ dân sự, thành lập tỉnh Lào Cai dân sự.

1.jpg

Như vậy, để chuyển Lào Cai thành tỉnh dân sự thì phải xuất phát từ hoàn cảnh Lào Cai đã tương đối ổn định, nhưng đó chỉ là điều kiện thứ yếu. Điều kiện quan trọng hơn là vị trí vùng Lào Cai càng trở thành địa phương chiến lược, có vai trò cửa ngõ tiến vào Trung Quốc của thực dân Pháp. Từ sau kế hoạch khai thác thuộc địa lần thứ nhất được khởi động, vị trí Lào Cai càng được đề cao.

Tháng 12/1897, Hội đồng tối cao Đông Dương đã đồng ý xây dựng tuyến đường sắt từ Hải Phòng đi Hà Nội ngược lên Lào Cai và vào Vân Nam - Trung Quốc. Ngày 14/9/1898, Hội đồng tối cao Đông Dương quyết định cho tuyến đường Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai đi Vân Nam là một trong những tuyến được ưu tiên đầu tư xây dựng. Cùng với việc khởi công tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai - Vân Nam, địa bàn Lào Cai càng trở nên quan trọng.

bae5e956efae4df014bf.jpg

Đầu năm 1899, đích thân Toàn quyền Đông Dương - Paul Doumer đã đến Lào Cai và sang Vân Nam để thuyết minh tầm quan trọng của tuyến đường sắt với nhà chức trách Trung Quốc. Từ năm 1901 đến ngày 1/2/1906, tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai được xây dựng và đưa vào khai thác. Nhờ tuyến đường sắt, Lào Cai đã nối liền với vùng đồng bằng Bắc Bộ và cửa biển Hải Phòng. Nhờ ở vị trí đầu cầu được khai thông bằng đường sắt, Lào Cai càng có điều kiện đưa hàng hóa thâm nhập vào vùng Vân Nam rộng lớn. Như vậy, Lào Cai đã hội đủ 3 yếu tố thành lập tỉnh dân sự: Đường sắt nối liền Lào Cai (thông qua vị trí đầu cầu Lào Cai) nối liền cả vùng Vân Nam rộng lớn với Bắc Bộ và cửa biển Hải Phòng; tình hình Lào Cai ổn định; quan hệ Lào Cai và Vân Nam hòa hợp, các toán phỉ, toán cướp xâm phạm vùng biên bị tiễu trừ.

Bên cạnh các yếu tố này, đến năm 1907, Lào Cai cũng đạt nhiều kết quả trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng của tỉnh dân sự, xây dựng cơ sở thiết yếu của địa bàn tỉnh lỵ

32a64a134cebeeb5b7fa.jpg
78949d279bdf398160ce.jpg

Mùa xuân năm 1899, cầu Hồ Kiều nối liền Lào Cai với Hà Khẩu bắc qua sông Nậm Thi được xây dựng. Tháng 6/1900, trụ sở Đạo Quan binh, sau là dinh công sứ, được khánh thành. Đặc biệt, ngày 22/2/1902, nghị định của Phủ Toàn quyền xây dựng trung tâm đô thị Lào Cai được ban hành càng đẩy nhanh tốc độ xây dựng. Hàng loạt công trình dân sự khác được xây dựng như chợ Lào Cai (khánh thành ngày 5/3/1903), Quảng trường Lào Cai (tháng 10/1905), chợ Cốc Lếu (khánh thành ngày 26/11/1905)… Năm 1904, thực dân Pháp bước đầu chú ý quy hoạch tổng thể trung tâm đô thị Lào Cai. Trung tâm này được mở rộng sang hữu ngạn sông Hồng với khu Cốc Lếu và mở rộng xuống phía Nam với khu Phố Mới. Với việc quy hoạch và xây dựng khu đô thị Lào Cai đã tạo tiền đề phát triển tỉnh lỵ của tỉnh Lào Cai sau này.

t2.jpg

Ngày 12/7/1907, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định bãi bỏ đạo quan binh số 4 Lào Cai, đổi thành tỉnh dân sự Lào Cai. Ngày 12/7/1907 trở thành ngày thành lập tỉnh Lào Cai.

4.jpg

Trong nghị định không nêu rõ diện tích, dân số, đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai. Thời điểm này muốn tìm hiểu các thông tin cơ bản này đòi hỏi phải tham khảo nhiều nguồn tài liệu.

555.jpg

Về các đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh dân sự Lào Cai, Nghị định số 288 về việc thành lập tỉnh Lào Cai chỉ ghi: “Điều 1: Đạo quan binh thứ 4, kể từ ngày 1/8/1907 chuyển thành tỉnh dân sự Lào Cai”. Đạo quan binh thứ 4 theo nghị định ngày 28/11/1905 của Toàn quyền Đông Dương từ ngày 1/1/1906 sẽ bao gồm 3 trung tâm: Trung tâm Bắc Hà (xã Ngọc Uyển); trung tâm Cốc Lếu (xã Trịnh Tường, Đông Quan, Ngọc Phước, Nhạc Sơn, Cam Đường, Gia Phú và Hướng Vinh); trung tâm Phong Thổ (xã Phòng Thu và Bình Lư).

Nhưng ngay năm 1908, trong một số văn bản của Pháp đã xuất hiện 2 châu Thủy Vĩ, Bảo Thắng là đơn vị châu trực thuộc tỉnh Lào Cai. Ngày 1/2/1908, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định sáp nhập xã Xuân Quang, Xuân Giao và Lào Cai.

Năm 1924, Ngô Vi Liễn và các tác giả Đỗ Đình Nghiêm, Phạm Văn Thư biên soạn công trình “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ” vẫn ghi 2 châu Thủy Vĩ, Bảo Thắng là đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai.

Năm 1926, trong công trình “Các đơn vị hành chính ở Bắc Kỳ”, Ngô Vi Liễn viết Lào Cai có 7 đơn vị hành chính: Châu Bảo Thắng; đại lý Mường Khương; đại lý Pa Kha (Bắc Hà); châu Thủy Vĩ; đại lý Bát Xát; đại Lý Phong Thổ; khu Sa Pa...

BẾN SÔNG HỒNG LAO KAY NĂM 1888..png

Ngày 15/12/1930, công sứ Lào Cai có văn bản thống kê toàn bộ danh mục các đơn vị hành chính tỉnh Lào Cai. Bảng thống kê ghi rõ Lào Cai có 2 châu, 4 đại lý, 1 khu dân cư với 27 xã, 2 phố, 679 làng, khu phố, thôn.

Như vậy, tỉnh Lào Cai thành lập từ ngày 12/7/1907 nhưng phải đến năm 1930 mới ổn định các đơn vị hành chính.

Về diện tích dân số, dân tộc tỉnh Lào Cai được phản ánh qua các số liệu thống kê ở từng thời kỳ khác nhau. Diện tích tỉnh Lào Cai được công bố sớm nhất là năm 1924 (trong tác phẩm “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ”, theo tác giả Ngô Vi Liễn, Lào Cai có diện tích 4.625 km2, có số dân là 38.000 người).

111.jpg

Theo thống kê ngày 1/1/1930, Lào Cai có 45.513 người gồm 24 ngành nhóm dân tộc.

Như vậy, tỉnh Lào Cai thành lập từ ngày 12/7/1907 đến nay là 117 năm. Nhưng để có quá trình thành lập đơn vị hành chính cấp tỉnh, Lào Cai đã trải qua thời gian dài từ huyện đến đơn vị châu, từ chế độ quân quản sang chế độ dân sự.

222.jpg

Nếu lấy mốc xuất hiện châu Đan Đường, Chu Quý niên hiệu Trinh Nguyên 8 đời nhà Đường đô hộ, Lào Cai có 1.232 năm hình thành. Nếu lấy mốc thời gian thành lập 2 huyện Thủy Vĩ, Văn Bàn vào năm Quang Thái thứ 10 đời nhà Trần thì Lào Cai đã có 627 tuổi.

13342ec2243f8661df2e.jpg
Lào Cai ngày nay "sông đầu nguồn - núi tuyệt đỉnh" (ảnh: Ngọc Bằng)

Nhưng dù thành lập thời cổ đại, trung đại hay cận đại, Lào Cai vẫn là mảnh đất vững vàng, đầu cầu nối liền vùng thung lũng sông Hồng với Vân Nam - Trung Quốc. Từ vị trí đầu cầu, tiền tiêu, Lào Cai đang vươn mình phát triển.

* Bài viết sử dụng hình ảnh tài liệu lưu trữ tại Bảo tàng tỉnh Lào Cai.

Trình bày: Hoàng Thu

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Sơn Lương từng bước xây dựng mô hình “Đảng bộ số”

Sơn Lương từng bước xây dựng mô hình “Đảng bộ số”

Xã Sơn Lương hiện có 38 chi bộ trực thuộc, trong đó 23 chi bộ thôn, bản. Địa bàn rộng, chia cắt, hạ tầng còn thiếu đồng bộ. Toàn xã vẫn còn 5 thôn chưa có điện lưới quốc gia gồm Làng Mảnh, Giàng Pằng, Nậm Biếu, Ngã Hai, Khe Trang và khu dân cư Ngã Hai (thôn Vàng Ngần). Nhiều thôn chưa có sóng điện thoại ổn định. Nhờ cách làm sáng tạo của Đảng bộ xã, đến nay, trên 98% đảng viên đã cài đặt ứng dụng “Sổ tay đảng viên điện tử”.

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai xuất cảnh tham dự Hội nghị thường niên lần thứ 6 giữa Bí thư Tỉnh ủy các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Tuyên Quang, Điện Biên của Việt Nam và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai xuất cảnh tham dự Hội nghị thường niên lần thứ 6 giữa Bí thư Tỉnh ủy các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Tuyên Quang, Điện Biên của Việt Nam và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)

Sáng 27/5, Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai do đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng đoàn xuất cảnh qua Cửa khẩu quốc tế Lào Cai tham dự Hội nghị thường niên lần thứ 6 giữa Bí thư Tỉnh ủy các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Tuyên Quang, Điện Biên (Việt Nam) với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), và tham gia Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch năm 2026 tổ chức tại tỉnh Vân Nam.

Gương sáng ở bản Chao

Gương sáng ở bản Chao

Cựu chiến binh Nguyễn Hồng Quang, bản Chao, xã Việt Hồng, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Việt Hồng, thương binh hạng 4/4, luôn gương mẫu đi đầu trong các phong trào, tích cực đóng góp xây dựng quê hương. Với hướng đi phát triển kinh tế đồi rừng, trồng tre măng Bát độ, ông không chỉ nâng cao thu nhập cho gia đình, còn tạo động lực để người dân địa phương cùng vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm chính thức Thái Lan, thăm cấp Nhà nước tới Singapore và Philippines

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm chính thức Thái Lan, thăm cấp Nhà nước tới Singapore và Philippines

Ngày 27/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam lên đường thăm chính thức Thái Lan; thăm cấp Nhà nước tới Singapore, tham dự và phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La; thăm cấp Nhà nước tới Philippines.

Để người dân cảm nhận rõ hơn những giá trị tốt đẹp mà chủ nghĩa xã hội hướng tới

Để người dân cảm nhận rõ hơn những giá trị tốt đẹp mà chủ nghĩa xã hội hướng tới

Xây dựng mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" là bước đi chiến lược với mục tiêu cốt lõi là tập trung phát triển con người, lấy chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo cuối cùng. Để thấy được rõ hơn việc triển khai xây dựng mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" tại Lào Cai, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh đã có cuộc phỏng vấn đồng chí Dương Đức Huy - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy.

Từ ngày 26/5, áp dụng tiêu chuẩn mới đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố

Từ ngày 26/5, áp dụng tiêu chuẩn mới đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Nghị định có hiệu lực từ ngày 26/5/2026, trong đó quy định cụ thể tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền hạn của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố.

 Rút kinh nghiệm diễn tập phòng thủ dân sự và triển khai nhiệm vụ diễn tập tác chiến cấp xã, phường năm 2026

Bộ CHQS tỉnh Lào Cai: Rút kinh nghiệm diễn tập phòng thủ dân sự và triển khai nhiệm vụ diễn tập tác chiến cấp xã, phường năm 2026

Chiều 26/5, dưới sự chủ trì của Thiếu tướng Đặng Quốc Đồng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh, Phó Trưởng Ban tổ chức diễn tập phòng thủ dân sự tỉnh kiêm Phó Trưởng Ban Chỉ đạo diễn tập tỉnh, Bộ CHQS tỉnh Lào Cai và Ban Chỉ đạo diễn tập tỉnh đã tổ chức các hội nghị quan trọng nhằm rút kinh nghiệm diễn tập phòng thủ dân sự tỉnh, đồng thời triển khai nhiệm vụ diễn tập tác chiến cấp xã, phường năm 2026 .

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy yêu cầu xây dựng khu vực Bắc Hà trở thành không gian phát triển du lịch văn hóa - sinh thái đặc sắc của tỉnh

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy yêu cầu xây dựng khu vực Bắc Hà trở thành không gian phát triển du lịch văn hóa - sinh thái đặc sắc của tỉnh

Tiếp tục chương trình công tác, chiều 26/5, tại xã Bắc Hà, đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy cùng Đoàn công tác của tỉnh đã có buổi làm việc với Thường trực Đảng ủy các xã: Bắc Hà, Bảo Nhai, Cốc Lầu, Tả Củ Tỷ, Bản Liền, Lùng Phình về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, công tác xây dựng Đảng và kết quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Nói không với tình trạng “đùn đẩy, né tránh”

Nói không với tình trạng “đùn đẩy, né tránh”

Trước yêu cầu cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước ngày càng cao, thời gian qua, Lào Cai đang quyết liệt chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương hành chính, kiên quyết nói không với tình trạng “đùn đẩy, né tránh” trách nhiệm trong thực thi công vụ. Đây vừa là yêu cầu về tác phong làm việc, vừa là thước đo năng lực, bản lĩnh và tinh thần phục vụ Nhân dân của đội ngũ cán bộ, công chức.

Hiến kế triển khai hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Hiến kế triển khai hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Tại Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh Lào Cai, trong phần thảo luận, các đại biểu đã tập trung hiến kế, đề xuất nhiều giải pháp, cách làm hay nhằm triển khai hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước. Sau đây là một số ý kiến tiêu biểu:

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy: Mục tiêu cuối cùng của chính quyền địa phương 2 cấp là nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân và doanh nghiệp

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy: Mục tiêu cuối cùng của chính quyền địa phương 2 cấp là nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân và doanh nghiệp

Sáng 26/5, Tỉnh ủy Lào Cai tổ chức Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh. Hội nghị được kết nối trực tuyến đến các xã, phường của tỉnh.

Lào Cai: Sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị; mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Lào Cai: Sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị; mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Sáng 26/5, Tỉnh ủy Lào Cai khai mạc Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh. Hội nghị được kết nối trực tuyến đến 99 xã, phường của tỉnh.

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại cuộc họp cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại cuộc họp cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải xác định rõ mục tiêu phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản trong giai đoạn mới, bảo đảm vừa xử lý các điểm nghẽn trước mắt, vừa kiến tạo nền tảng tri thức lâu dài cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Kỳ họp thứ Hai HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 thông qua 10 nghị quyết quan trọng

Kỳ họp thứ Hai HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 thông qua 10 nghị quyết quan trọng

Chiều 25/5, HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đã tổ chức Kỳ họp thứ Hai (kỳ họp chuyên đề) dưới sự chủ trì của đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND cùng các đồng chí: Vũ Quỳnh Khánh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh; Hoàng Thị Thanh Bình - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; Lý Bình Minh - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh.

fb yt zl tw