Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Lịch sử hình thành tỉnh Lào Cai

Lịch sử hình thành tỉnh Lào Cai

Lào Cai thành lập ngày 12/7/1907 nhưng bối cảnh thành lập tỉnh Lào Cai như thế nào? Vì sao tỉnh dân sự Lào Cai lại thành lập muộn so với một số tỉnh trong vùng? Các đơn vị hành chính Lào Cai khi mới thành lập bao gồm những châu, huyện nào?...

t1.jpg

Những năm đầu thế kỷ XX, phong trào đấu tranh của người dân Lào Cai tạm thời lắng xuống. Trong tài liệu “Chuyên khảo Lào Cai”, từ năm 1886 đến năm 1889, hai mục “sự kiện quân sự”, “giặc giã” được ghi chép tỉ mỉ nhưng từ năm 1900 đến 1911, các chuyên mục về “xây dựng đường sá”, “buôn bán”, “trường học”, “công trình”… được đề cập nhiều hơn. Tình hình Lào Cai cũng như tình hình biên giới Lào Cai - Vân Nam dần dần ổn định. Đây là một điều kiện để thực dân Pháp chuyển từ chế độ cai trị quân sự sang chế độ dân sự, thành lập tỉnh Lào Cai dân sự.

1.jpg

Như vậy, để chuyển Lào Cai thành tỉnh dân sự thì phải xuất phát từ hoàn cảnh Lào Cai đã tương đối ổn định, nhưng đó chỉ là điều kiện thứ yếu. Điều kiện quan trọng hơn là vị trí vùng Lào Cai càng trở thành địa phương chiến lược, có vai trò cửa ngõ tiến vào Trung Quốc của thực dân Pháp. Từ sau kế hoạch khai thác thuộc địa lần thứ nhất được khởi động, vị trí Lào Cai càng được đề cao.

Tháng 12/1897, Hội đồng tối cao Đông Dương đã đồng ý xây dựng tuyến đường sắt từ Hải Phòng đi Hà Nội ngược lên Lào Cai và vào Vân Nam - Trung Quốc. Ngày 14/9/1898, Hội đồng tối cao Đông Dương quyết định cho tuyến đường Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai đi Vân Nam là một trong những tuyến được ưu tiên đầu tư xây dựng. Cùng với việc khởi công tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai - Vân Nam, địa bàn Lào Cai càng trở nên quan trọng.

bae5e956efae4df014bf.jpg

Đầu năm 1899, đích thân Toàn quyền Đông Dương - Paul Doumer đã đến Lào Cai và sang Vân Nam để thuyết minh tầm quan trọng của tuyến đường sắt với nhà chức trách Trung Quốc. Từ năm 1901 đến ngày 1/2/1906, tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai được xây dựng và đưa vào khai thác. Nhờ tuyến đường sắt, Lào Cai đã nối liền với vùng đồng bằng Bắc Bộ và cửa biển Hải Phòng. Nhờ ở vị trí đầu cầu được khai thông bằng đường sắt, Lào Cai càng có điều kiện đưa hàng hóa thâm nhập vào vùng Vân Nam rộng lớn. Như vậy, Lào Cai đã hội đủ 3 yếu tố thành lập tỉnh dân sự: Đường sắt nối liền Lào Cai (thông qua vị trí đầu cầu Lào Cai) nối liền cả vùng Vân Nam rộng lớn với Bắc Bộ và cửa biển Hải Phòng; tình hình Lào Cai ổn định; quan hệ Lào Cai và Vân Nam hòa hợp, các toán phỉ, toán cướp xâm phạm vùng biên bị tiễu trừ.

Bên cạnh các yếu tố này, đến năm 1907, Lào Cai cũng đạt nhiều kết quả trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng của tỉnh dân sự, xây dựng cơ sở thiết yếu của địa bàn tỉnh lỵ

32a64a134cebeeb5b7fa.jpg
78949d279bdf398160ce.jpg

Mùa xuân năm 1899, cầu Hồ Kiều nối liền Lào Cai với Hà Khẩu bắc qua sông Nậm Thi được xây dựng. Tháng 6/1900, trụ sở Đạo Quan binh, sau là dinh công sứ, được khánh thành. Đặc biệt, ngày 22/2/1902, nghị định của Phủ Toàn quyền xây dựng trung tâm đô thị Lào Cai được ban hành càng đẩy nhanh tốc độ xây dựng. Hàng loạt công trình dân sự khác được xây dựng như chợ Lào Cai (khánh thành ngày 5/3/1903), Quảng trường Lào Cai (tháng 10/1905), chợ Cốc Lếu (khánh thành ngày 26/11/1905)… Năm 1904, thực dân Pháp bước đầu chú ý quy hoạch tổng thể trung tâm đô thị Lào Cai. Trung tâm này được mở rộng sang hữu ngạn sông Hồng với khu Cốc Lếu và mở rộng xuống phía Nam với khu Phố Mới. Với việc quy hoạch và xây dựng khu đô thị Lào Cai đã tạo tiền đề phát triển tỉnh lỵ của tỉnh Lào Cai sau này.

t2.jpg

Ngày 12/7/1907, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định bãi bỏ đạo quan binh số 4 Lào Cai, đổi thành tỉnh dân sự Lào Cai. Ngày 12/7/1907 trở thành ngày thành lập tỉnh Lào Cai.

4.jpg

Trong nghị định không nêu rõ diện tích, dân số, đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai. Thời điểm này muốn tìm hiểu các thông tin cơ bản này đòi hỏi phải tham khảo nhiều nguồn tài liệu.

555.jpg

Về các đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh dân sự Lào Cai, Nghị định số 288 về việc thành lập tỉnh Lào Cai chỉ ghi: “Điều 1: Đạo quan binh thứ 4, kể từ ngày 1/8/1907 chuyển thành tỉnh dân sự Lào Cai”. Đạo quan binh thứ 4 theo nghị định ngày 28/11/1905 của Toàn quyền Đông Dương từ ngày 1/1/1906 sẽ bao gồm 3 trung tâm: Trung tâm Bắc Hà (xã Ngọc Uyển); trung tâm Cốc Lếu (xã Trịnh Tường, Đông Quan, Ngọc Phước, Nhạc Sơn, Cam Đường, Gia Phú và Hướng Vinh); trung tâm Phong Thổ (xã Phòng Thu và Bình Lư).

Nhưng ngay năm 1908, trong một số văn bản của Pháp đã xuất hiện 2 châu Thủy Vĩ, Bảo Thắng là đơn vị châu trực thuộc tỉnh Lào Cai. Ngày 1/2/1908, Toàn quyền Đông Dương ban hành Nghị định sáp nhập xã Xuân Quang, Xuân Giao và Lào Cai.

Năm 1924, Ngô Vi Liễn và các tác giả Đỗ Đình Nghiêm, Phạm Văn Thư biên soạn công trình “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ” vẫn ghi 2 châu Thủy Vĩ, Bảo Thắng là đơn vị hành chính của tỉnh Lào Cai.

Năm 1926, trong công trình “Các đơn vị hành chính ở Bắc Kỳ”, Ngô Vi Liễn viết Lào Cai có 7 đơn vị hành chính: Châu Bảo Thắng; đại lý Mường Khương; đại lý Pa Kha (Bắc Hà); châu Thủy Vĩ; đại lý Bát Xát; đại Lý Phong Thổ; khu Sa Pa...

BẾN SÔNG HỒNG LAO KAY NĂM 1888..png

Ngày 15/12/1930, công sứ Lào Cai có văn bản thống kê toàn bộ danh mục các đơn vị hành chính tỉnh Lào Cai. Bảng thống kê ghi rõ Lào Cai có 2 châu, 4 đại lý, 1 khu dân cư với 27 xã, 2 phố, 679 làng, khu phố, thôn.

Như vậy, tỉnh Lào Cai thành lập từ ngày 12/7/1907 nhưng phải đến năm 1930 mới ổn định các đơn vị hành chính.

Về diện tích dân số, dân tộc tỉnh Lào Cai được phản ánh qua các số liệu thống kê ở từng thời kỳ khác nhau. Diện tích tỉnh Lào Cai được công bố sớm nhất là năm 1924 (trong tác phẩm “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ”, theo tác giả Ngô Vi Liễn, Lào Cai có diện tích 4.625 km2, có số dân là 38.000 người).

111.jpg

Theo thống kê ngày 1/1/1930, Lào Cai có 45.513 người gồm 24 ngành nhóm dân tộc.

Như vậy, tỉnh Lào Cai thành lập từ ngày 12/7/1907 đến nay là 117 năm. Nhưng để có quá trình thành lập đơn vị hành chính cấp tỉnh, Lào Cai đã trải qua thời gian dài từ huyện đến đơn vị châu, từ chế độ quân quản sang chế độ dân sự.

222.jpg

Nếu lấy mốc xuất hiện châu Đan Đường, Chu Quý niên hiệu Trinh Nguyên 8 đời nhà Đường đô hộ, Lào Cai có 1.232 năm hình thành. Nếu lấy mốc thời gian thành lập 2 huyện Thủy Vĩ, Văn Bàn vào năm Quang Thái thứ 10 đời nhà Trần thì Lào Cai đã có 627 tuổi.

13342ec2243f8661df2e.jpg
Lào Cai ngày nay "sông đầu nguồn - núi tuyệt đỉnh" (ảnh: Ngọc Bằng)

Nhưng dù thành lập thời cổ đại, trung đại hay cận đại, Lào Cai vẫn là mảnh đất vững vàng, đầu cầu nối liền vùng thung lũng sông Hồng với Vân Nam - Trung Quốc. Từ vị trí đầu cầu, tiền tiêu, Lào Cai đang vươn mình phát triển.

* Bài viết sử dụng hình ảnh tài liệu lưu trữ tại Bảo tàng tỉnh Lào Cai.

Trình bày: Hoàng Thu

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tổ đại biểu số 13 HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri tại xã Tả Van

Tổ đại biểu số 13 HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri tại xã Tả Van

Sáng 18/11, Tổ đại biểu số 13 HĐND tỉnh Lào Cai khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri tại xã Tả Van trước kỳ họp thường lệ cuối năm 2026. Hội nghị ghi nhận 13 ý kiến, kiến nghị tập trung vào đầu tư hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết những vấn đề dân sinh tại địa phương.

Cử tri 5 xã kiến nghị nhiều vấn đề dân sinh tại hội nghị tiếp xúc với đại biểu HĐND tỉnh Lào Cai

Cử tri 5 xã kiến nghị nhiều vấn đề dân sinh tại hội nghị tiếp xúc với đại biểu HĐND tỉnh Lào Cai

Ngày 18/11, Tổ đại biểu số 2 HĐND tỉnh Lào Cai khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 tổ chức tiếp xúc cử tri tại 5 xã Yên Bình, Bảo Ái, Thác Bà, Yên Thành và Cảm Nhân trước kỳ họp thường lệ cuối năm 2026. Nhiều kiến nghị liên quan đến hạ tầng giao thông, đất đai, chế độ chính sách và an sinh xã hội được cử tri phản ánh tại hội nghị.

Toàn văn Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi AIPA-47

Toàn văn Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi AIPA-47

Ngày 18/11, tại thủ đô Manila, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam dự Lễ khai mạc Đại hội đồng liên Nghị viện Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 47 (AIPA-47) với chủ đề “Nghị viện bảo đảm một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”. Nhân dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi Thông điệp tới Đại hội đồng AIPA-47. 

Phát huy hiệu quả vai trò "tai mắt" của dân

Phát huy hiệu quả vai trò "tai mắt" của dân

Ở bất cứ thôn bản hay tổ dân phố nào, người dân luôn mong muốn những đồng tiền mình đóng góp, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước hay công trình phúc lợi trên địa bàn đều được thực hiện minh bạch, công tâm và đúng mục đích. Để giữ được sự minh bạch ngay từ cơ sở, không gì hiệu quả bằng chính sự giám sát của người dân tại chỗ. Đó là lý do ban thanh tra nhân dân ra đời và trở thành chỗ dựa tin cậy của bà con.

Phó Bí thư Tỉnh ủy Giàng Thị Dung thăm, chúc mừng các trường học và kiểm tra mô hình phát triển kinh tế tại xã Phình Hồ

Phó Bí thư Tỉnh ủy Giàng Thị Dung thăm, chúc mừng các trường học và kiểm tra mô hình phát triển kinh tế tại xã Phình Hồ

Sáng 18/11, đồng chí Giàng Thị Dung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh cùng đoàn công tác của tỉnh đến thăm, tặng quà chúc mừng các trường học nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2026) và kiểm tra một số mô hình phát triển kinh tế, du lịch trên địa bàn xã Phình Hồ.

Bảo Thắng - Lan tỏa nghĩa tình trong chiến dịch 500 ngày đêm

Bảo Thắng - Lan tỏa nghĩa tình trong chiến dịch 500 ngày đêm

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, xã Bảo Thắng được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng. Với tinh thần trách nhiệm cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự chung sức của Nhân dân, địa phương đã góp phần lan tỏa sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Sắc màu văn hóa cùng ngày hội đại đoàn kết

Sắc màu văn hóa cùng ngày hội đại đoàn kết

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 tại Lào Cai mang một sắc thái mới khi được tổ chức gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Đây không chỉ là dịp gặp gỡ, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, ngày hội còn trở thành không gian hội tụ, giao lưu và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa, bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết từ mỗi khu dân cư.

Lào Cai mở lối cửa ngõ, đón vận hội APEC

Lào Cai mở lối cửa ngõ, đón vận hội APEC

Trên trục kết nối kinh tế Việt Nam - Trung Quốc và ASEAN, Lào Cai đang phát huy lợi thế cửa ngõ để mở rộng thương mại, thu hút nguồn lực và nâng cao năng lực logistics. Từ hạ tầng giao thông, cửa khẩu thông minh đến xúc tiến thương mại và tận dụng các hiệp định thương mại tự do, ngoại giao kinh tế địa phương đang tạo đà để tỉnh sẵn sàng đón cơ hội từ tiến trình hội nhập APEC.

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai và Tuyên Quang xuất cảnh, bắt đầu chuyến thăm và làm việc tại tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai và Tuyên Quang xuất cảnh, bắt đầu chuyến thăm và làm việc tại tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)

Sáng 18/11, tại Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai, Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai do đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng đoàn đã xuất cảnh sang Trung Quốc, bắt đầu chương trình công tác và tham dự các hoạt động tại tỉnh Vân Nam.

Tổ đại biểu số 15 HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri khu vực Bảo Yên trước kỳ họp cuối năm 2026

Tổ đại biểu số 15 HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri khu vực Bảo Yên trước kỳ họp cuối năm 2026

Chiều 17/11, tại xã Nghĩa Đô, Tổ đại biểu số 15 HĐND tỉnh Lào Cai khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri trước kỳ họp thường lệ cuối năm 2026 với cử tri các xã khu vực Bảo Yên. Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối tới các điểm cầu xã Xuân Hòa, Thượng Hà, Bảo Yên, Bảo Hà và Phúc Khánh.

Đại biểu HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri trước kỳ họp thường lệ cuối năm 2026

Đại biểu HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri trước kỳ họp thường lệ cuối năm 2026

Ngày 17/11, các tổ đại biểu số 5, 3 và 16 HĐND tỉnh Lào Cai tiếp xúc cử tri tại các xã Hạnh Phúc, Phúc Lợi và Võ Lao trước kỳ họp thường lệ cuối năm 2026 của HĐND tỉnh khóa XVII. Cử tri kiến nghị nhiều vấn đề liên quan đến chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, hoạt động của chính quyền cơ sở và đầu tư hạ tầng giao thông.

fb yt zl tw