Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã ngày càng đảm nhận nhiều nhiệm vụ gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Từ đất đai, xây dựng, đầu tư công, tài chính - ngân sách, giải phóng mặt bằng đến thực hiện chính sách an sinh xã hội…, nhiều công việc được giải quyết ngay tại cơ sở.
Quyền lực được phân cấp càng mạnh, trách nhiệm kiểm tra, giám sát càng phải rõ. Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển mạnh từ tư duy “kiểm tra khi có vấn đề” sang chủ động nắm tình hình, nhận diện nguy cơ, cảnh báo từ sớm; từ kiểm tra hồ sơ sang theo dõi thực chất quá trình tổ chức thực hiện.
Ở xã Lục Yên, yêu cầu này đang được cụ thể hóa bằng những cách làm mới. Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng bộ xã xác định tăng cường kiểm tra, giám sát là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng, giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện nhiệm vụ chính trị.
Nội dung kiểm tra, giám sát không chỉ tập trung vào việc quán triệt, triển khai các nghị quyết, chỉ thị; chấp hành Điều lệ Đảng, quy định về những điều đảng viên không được làm; việc quản lý, sử dụng đảng phí, những lĩnh vực dễ phát sinh hạn chế, tiêu cực như đất đai, đầu tư công, tài chính - ngân sách, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở.
Đồng chí Đinh Khắc Yên - Bí thư Đảng ủy xã Lục Yên cho biết, Đảng ủy thường xuyên chỉ đạo Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy chủ động điều chỉnh, bổ sung chương trình kiểm tra, giám sát, bám sát chỉ đạo của cấp trên và tình hình thực tiễn địa phương. Đặc biệt, ngày 15/4/2026, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã ban hành Kế hoạch số 01-KH/UBKTĐU về nắm tình hình, giám sát thường xuyên việc tổ chức triển khai thực hiện các chỉ thị, nghị quyết, kết luận, kế hoạch, đề án của Trung ương, Tỉnh ủy.
Theo kế hoạch năm 2026, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy tham mưu Đảng ủy xã Lục Yên thực hiện 7 cuộc kiểm tra, giám sát, gồm 3 cuộc kiểm tra và 4 cuộc giám sát. Đến nay, Đảng ủy xã đã thực hiện 3 cuộc, trong đó có 2 cuộc kiểm tra và 1 cuộc giám sát; hoàn thành 2 cuộc kiểm tra đối với Chi bộ Chính Quân và Đảng bộ cơ sở Trung tâm Y tế, cuộc giám sát còn lại đang thực hiện.
Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xây dựng 6 cuộc kiểm tra, giám sát, gồm 5 cuộc kiểm tra và 1 cuộc giám sát; đã hoàn thành 4 cuộc kiểm tra đối với các chi bộ: Kiến Cố, Thâm Pồng, Át Thượng và Ngòi Vặc.
Ở cấp cơ sở, các đảng ủy cơ sở thực hiện 9 cuộc kiểm tra, giám sát đối với 3 tổ chức đảng và 6 đảng viên. Các chi bộ cơ sở, chi bộ trực thuộc Đảng ủy thực hiện 63 cuộc kiểm tra, giám sát đối với 69 đảng viên. Qua kiểm tra, giám sát những hạn chế được phát hiện, nhắc nhở, chấn chỉnh kịp thời; trường hợp vi phạm được xử lý theo quy định, không để những khuyết điểm nhỏ tích tụ thành vi phạm lớn.
Tại xã Cảm Nhân, vấn đề này cũng được đặt ra ngay từ đầu nhiệm kỳ. Đồng chí Nguyễn Hoàng Long - Bí thư Đảng ủy xã Cảm Nhân cho biết: "Đảng ủy xã xác định phải đổi mới tư duy, phương pháp và cách thức kiểm tra, giám sát để đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển từ kiểm tra, xử lý sang cảnh báo, phòng ngừa, ngăn chặn; từ bị động sang chủ động, phát hiện sớm không để khuyết điểm trở thành vi phạm và gắn với trách nhiệm người đứng đầu".
Thực hiện kiểm tra, giám sát còn giúp cấp ủy nhận diện những "điểm nghẽn" trong quá trình vận hành bộ máy. Qua đó, những nội dung chưa phù hợp trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp lại thôn được phát hiện, điều chỉnh kịp thời.
"Khoảng trống" trong kiểm tra, giám sát không nhất thiết biểu hiện ngay bằng một vụ việc lớn mà có thể bắt đầu từ một sơ suất trong quản lý hồ sơ, một quy trình chưa được thực hiện đầy đủ, trách nhiệm giữa các bộ phận chưa rõ hoặc dấu hiệu bất thường chưa được nhận diện. Bởi vậy, vấn đề đặt ra đối với cấp xã hiện nay không chỉ là “có tổ chức kiểm tra”, mà phải kiểm tra đúng chỗ, giám sát đúng vấn đề và sau giám sát phải có hành động khắc phục cụ thể (nếu có).
Đồng chí Nguyễn Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh khẳng định: "Từ đầu năm 2026 đến nay, công tác giám sát của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh không bị gián đoạn, không để xảy ra “khoảng trống” trong giám sát. Nội dung giám sát từng bước được đổi mới theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, hướng về cơ sở và sát với đời sống Nhân dân, tập trung vào việc thực hiện các chủ trương, chính sách liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và Nhân dân".
Qua giám sát, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đã kịp thời phát hiện những vấn đề còn bất cập; tổng hợp ý kiến, kiến nghị với cấp ủy, chính quyền và các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tăng cường đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Trong điều kiện nguồn lực ở cơ sở có hạn, công tác kiểm tra, giám sát càng không thể dàn trải. Những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp như đất đai, tài chính, đầu tư công, quản lý tài sản công, xây dựng cơ bản, giải phóng mặt bằng, thực hiện chính sách an sinh xã hội cần được xác định là những địa bàn, lĩnh vực trọng điểm để tập trung giám sát.
Mặt khác, kiểm tra, giám sát cũng cần được nhìn nhận như một cơ chế bảo vệ cán bộ. Bởi trong bối cảnh cán bộ cấp xã phải xử lý khối lượng công việc lớn, nhiều lĩnh vực phức tạp hơn, việc được hướng dẫn, cảnh báo và nhắc nhở kịp thời sẽ giúp cán bộ nhận diện rõ giới hạn thẩm quyền, quy trình cần tuân thủ và trách nhiệm phải thực hiện.
Tỉnh đã và đang củng cố năng lực đội ngũ làm công tác kiểm tra, giám sát, tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ và mở rộng các kênh giám sát từ Đảng, chính quyền, MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội đến Nhân dân. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành một hệ thống kiểm soát quyền lực nhiều tầng, trong đó không có "khoảng trống" giữa quyết định và thực thi, giữa phân quyền và trách nhiệm, giữa chính quyền và sự giám sát của Nhân dân.
Trình bày: Hữu Huỳnh
