Hành trình kiến tạo nền nông nghiệp sinh thái và môi trường bền vững

TRẦN MINH SÁNG
Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai

Ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ngày 14/11/1945, Chính phủ đã ban hành Quyết nghị thành lập Bộ Canh Nông – tiền thân của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày nay. Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, ngành nông nghiệp và môi trường cả nước nói chung, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh Lào Cai nói riêng luôn giữ vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, ổn định đời sống Nhân dân và bảo vệ môi trường sinh thái.

Cột mốc 80 năm không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường vẻ vang, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Lào Cai được hợp nhất từ hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, mở ra không gian phát triển rộng lớn và cơ hội liên kết vùng mạnh mẽ cho ngành trong giai đoạn mới.

Giai đoạn 1945-1954, nền nông nghiệp nước ta nói chung và Lào Cai nói riêng còn hết sức lạc hậu. Phần lớn người dân canh tác thủ công trên nương rẫy, sản xuất tự cung tự cấp, năng suất thấp, cơ sở hạ tầng thủy lợi và quản lý ruộng đất còn hạn chế.

Trong bối cảnh ấy, nhiệm vụ trọng tâm của ngành là ổn định sản xuất, bảo đảm lương thực tại chỗ, góp phần xóa đói và chi viện tiền tuyến phục vụ kháng chiến.

Dù gian khó, cán bộ ngành canh nông và đồng bào các dân tộc Lào Cai - Yên Bái luôn thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đoàn kết, tích cực tăng gia sản xuất, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, giải phóng quê hương và cùng cả nước làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử.

Giai đoạn 1955 - 1975, thực hiện nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, chi viện cho miền Nam đánh giặc, ngành nông nghiệp và môi trường Lào Cai - Yên Bái đã đẩy mạnh phong trào hợp tác hóa, xây dựng quan hệ sản xuất mới, từng bước chuyển phương thức canh tác từ truyền thống sang sản xuất tập thể.

Cùng với đó, ngành đã đón hàng vạn đồng bào miền xuôi lên xây dựng kinh tế miền núi, khắc phục du canh du cư, quan tâm bảo vệ môi trường tự nhiên. Nhờ nỗ lực ấy, tổng sản lượng lương thực toàn tỉnh tăng từ 24.800 tấn (năm 1955) lên trên 55.000 tấn (năm 1975), bảo đảm an ninh lương thực trong điều kiện chiến tranh khốc liệt.

Giai đoạn 1976 - 1991, khi 03 tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Nghĩa Lộ hợp nhất thành tỉnh Hoàng Liên Sơn, ngành nông nghiệp và môi trường đã triển khai nhiều chủ trương đột phá như Khoán 100 (1981) và Khoán 10 (1988), “cởi trói” cho sản xuất nông - lâm nghiệp, khuyến khích phát triển kinh tế nhiều thành phần.

Đây cũng là thời kỳ hình thành đội ngũ cán bộ kỹ thuật đầu ngành, đặt nền móng cho công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ rừng, phát triển nông – lâm kết hợp và xây dựng các nông, lâm trường kiểu mẫu tại vùng cao.

Sau chiến tranh biên giới năm 1979, ngành đã vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa xây dựng “Pháo đài biên giới”, góp phần bảo vệ Tổ quốc và ổn định vùng biên.

Giai đoạn 1991 - 2010, sau khi hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái được tái lập, công cuộc đổi mới mở ra thời cơ phát triển mới. Các nghị quyết Đại hội Đảng bộ hai tỉnh đều xác định “tấn công vào đói nghèo, mở đường cho phát triển” là nhiệm vụ trung tâm.

Trong giai đoạn này, ngành nông nghiệp và môi trường đã đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, đưa các giống cây trồng năng suất cao (lúa, ngô lai), các cây có giá trị kinh tế như quế, chè, dược liệu, cây ăn quả ôn đới vào sản xuất; phát triển chăn nuôi theo hướng hàng hóa, mở rộng vùng nuôi thủy sản nước lạnh.

Cùng với các Chương trình 135, 30a và phong trào xây dựng nông thôn mới, diện mạo nông thôn miền núi ngày càng đổi thay rõ rệt.

Giai đoạn 2011 – 2025, ngành phát triển mạnh mẽ theo hướng nông nghiệp hàng hóa, công nghệ cao, thích ứng biến đổi khí hậu. Nhiều vùng sản xuất tập trung hình thành: vùng quế 147.571 ha, cây ăn quả 25.745 ha, chè 16.127 ha; giá trị thu nhập đạt 82 triệu đồng/ha; sản lượng lương thực năm 2025 đạt 646.394 tấn.

Ngành thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng GIS, IoT, blockchain trong quản lý đất đai, môi trường và truy xuất nguồn gốc; xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, hướng tới nông nghiệp thông minh.

Về môi trường, tỷ lệ che phủ rừng đạt 61,5% (nhóm cao nhất cả nước); 95,3% rác thải đô thị và 75,5% rác thải nông thôn được thu gom, xử lý; 37% cơ sở sản xuất đạt chuẩn môi trường – tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển xanh và bền vững.

Tháng 7/2025, tỉnh Lào Cai mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất 02 tỉnh Lào Cai và Yên Bái, ngành nông nghiệp và môi trường nhanh chóng ổn định tổ chức, phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo, hình thành cơ chế vận hành đồng bộ của chính quyền hai cấp, mở ra không gian phát triển rộng lớn, tăng cường liên kết vùng, tạo động lực mới cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

Sau 80 năm xây dựng và phát triển, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh Lào Cai đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, toàn diện trên các lĩnh vực.

Trước hết, sản xuất nông nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng cao và ổn định (khoảng 5%/năm, cao hơn trung bình cả nước) khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế.

Thứ hai là bảo đảm vững chắc an ninh lương thực, với mức bình quân lương thực đầu người đạt trên 380 kg/năm; đồng thời đã nghiên cứu, lai tạo thành công bộ giống lúa mang thương hiệu Lào Cai, khẳng định năng lực khoa học và giá trị đặc trưng của địa phương.

Thứ ba là tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững (tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 50% năm 1991 xuống còn 5,5% vào cuối năm 2025), thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt 38,5 triệu đồng/người/năm.

Cùng với đó, tỉnh đã hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, chuyển mạnh từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang chăn nuôi tập trung, trang trại, phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với quản lý, bảo vệ rừng bền vững. Ngành cũng đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và công nghệ cao, nhân rộng các mô hình nông nghiệp thông minh, nông nghiệp hữu cơ, hướng tới sản xuất an toàn, hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Tài nguyên đất đai, khoáng sản, nước được quản lý, khai thác và sử dụng hợp lý, gắn với bảo vệ môi trường, tạo nguồn thu ổn định, lâu dài cho ngân sách tỉnh - bình quân đạt trên 8.000 tỷ đồng/năm, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững. Những kết quả đó đã khẳng định vai trò to lớn của ngành trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống Nhân dân.

Bên cạnh những kết quả quan trọng, ngành vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức: tác động ngày càng mạnh của biến đổi khí hậu, thiên tai, địa hình chia cắt, quỹ đất sản xuất manh mún; hạ tầng thủy lợi, kho bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế; môi trường sinh thái chịu áp lực do khai thác tài nguyên chưa bền vững; nguồn nhân lực chất lượng cao trong nông nghiệp và môi trường còn thiếu, thị trường tiêu thụ nông sản chưa ổn định.

Bối cảnh mới đặt ra những yêu cầu cấp thiết đối với ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh Lào Cai. Trên nền tảng những thành tựu đã đạt được, phát huy truyền thống đoàn kết, sáng tạo và ý chí vượt khó, ngành xác định mục tiêu trọng tâm trong giai đoạn tới là phát triển toàn diện nông thôn với ba trụ cột chủ đạo: nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh.

Ngành sẽ tiếp tục tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước, khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững. Phấn đấu đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng bình quân của ngành đạt trên 5%/năm, thu nhập của người dân nông thôn tăng khoảng 45% so với năm 2025; tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định ở mức 60%; toàn tỉnh có 55/89 xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Cùng với đó, 95% chất thải nguy hại, 100% chất thải y tế và 90% chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý; 100% khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung tiến tới xây dựng các khu công nghiệp sinh thái.

Tiếp nối những thành tựu 80 năm xây dựng và phát triển, các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai luôn nêu cao tinh thần “Cần - Kiệm - Liêm - Chính - Chí công vô tư”, tận tụy phục vụ Nhân dân.

Những thành tựu hôm nay là kết tinh của trí tuệ, bản lĩnh và tâm huyết của nhiều thế hệ đi trước – những người đã kiến tạo nền nông nghiệp sinh thái và môi trường bền vững.

Trình bày: Hữu Huỳnh - Phạm Sơn