Giám sát là một trong những chức năng quan trọng nhất của HĐND nhằm bảo đảm các nghị quyết của HĐND, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được triển khai đúng, đủ và hiệu quả. Với Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh, phạm vi giám sát trải rộng trên nhiều lĩnh vực then chốt như đầu tư công, ngân sách, tài chính, đất đai, tài nguyên, môi trường, quản lý tài sản công và phát triển hạ tầng...
Đây đều là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nguồn lực của Nhà nước, tác động sâu rộng đến môi trường đầu tư, sự phát triển của doanh nghiệp cũng như đời sống của người dân. Chính vì vậy, nếu hoạt động giám sát chỉ dừng ở nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu số liệu, rất khó phản ánh đầy đủ thực tế đang diễn ra tại cơ sở.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã đổi mới phương thức làm việc theo hướng tăng cường khảo sát hiện trường trước và trong quá trình giám sát chuyên đề. Đồng chí Ngụy Phí Kiều Vân - Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh cho biết: "Trước mỗi cuộc giám sát chuyên đề, Ban đều xây dựng kế hoạch chi tiết, xác định rõ mục tiêu, nội dung trọng tâm và lựa chọn đúng những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Thành viên Đoàn giám sát không chỉ nghiên cứu tài liệu mà còn xuống cơ sở để kiểm chứng thông tin, đánh giá khách quan việc triển khai thực hiện".
Cách làm này đã tạo nên sự chuyển biến rõ nét trong hoạt động giám sát. Trước đây, nhiều cuộc giám sát chủ yếu dựa trên hệ thống báo cáo của các cơ quan chuyên môn, giờ đây, các kết luận đều được hình thành từ việc đối chiếu giữa báo cáo và thực tế. Không ít vấn đề chỉ được phát hiện khi đoàn giám sát khảo sát hiện trường, trao đổi với những người đang thực hiện nhiệm vụ hoặc chịu tác động của chính sách.
Tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 tỉnh, khi thực hiện chuyên đề giám sát việc triển khai thực hiện các dự án do HĐND tỉnh quyết định chủ trương đầu tư, Đoàn giám sát đã đánh giá trên cơ sở số liệu cụ thể về tiến độ triển khai các dự án. Theo báo cáo, năm 2026, đơn vị được giao thực hiện 25 dự án với tổng kế hoạch vốn hơn 1.193 tỷ đồng, gồm 20 dự án chuyển tiếp và 5 dự án khởi công mới. Đến thời điểm giám sát (tháng 5/2026), giá trị giải ngân đạt hơn 87,4 tỷ đồng, tương đương hơn 7,3% kế hoạch vốn; 9 dự án cơ bản hoàn thành, 16 dự án tiếp tục triển khai.
Nếu chỉ nhìn vào các con số, khó có thể đánh giá đầy đủ nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân còn thấp. Tuy nhiên, khi làm việc với chủ đầu tư và khảo sát hiện trường, Đoàn giám sát đã xác định rõ hàng loạt khó khăn đang cản trở tiến độ như giải phóng mặt bằng, thủ tục đất đai, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng, bãi đổ thải, ảnh hưởng của thời tiết cực đoan, địa hình miền núi và biến động giá nguyên vật liệu.
Đặc biệt, một số dự án trọng điểm như tuyến kết nối IC15, các dự án giao thông liên vùng hay tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn qua địa bàn Yên Bái (cũ) còn phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến tái định cư, điều chỉnh hướng tuyến và cấp phép khai thác vật liệu xây dựng.
Không dừng ở việc ghi nhận khó khăn, Đoàn giám sát đã kiến nghị Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 làm rõ lộ trình hoàn thành từng công trình, hiệu quả sử dụng vốn theo từng giai đoạn, đánh giá lại quy mô đầu tư sau sắp xếp đơn vị hành chính cũng như năng lực đội ngũ làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại cấp xã.
Đồng chí Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh Ngụy Phí Kiều Vân cho biết thêm: “Đối với chuyên đề giám sát về tình hình cung ứng vật liệu xây dựng cho các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh, Ban đã chỉ rõ những tồn tại trong công tác quy hoạch, cấp phép khai thác khoáng sản, công bố giá và bảo đảm nguồn cung vật liệu. Sau giám sát, Ban có 22 kiến nghị gửi các cơ quan có thẩm quyền, trong đó, có 6 kiến nghị với Trung ương, 5 kiến nghị với UBND tỉnh. UBND tỉnh đã ban hành Văn bản số 7575/UBND-XD ngày 24/7/2026 chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tiếp thu và triển khai thực hiện”.
Điểm nổi bật trong hoạt động của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh thời gian qua là chuyển mạnh từ “phát hiện sai sót” sang “đồng hành tháo gỡ khó khăn”. Sau mỗi cuộc giám sát, Ban đều phân tích nguyên nhân một cách khách quan, phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, đồng thời kiến nghị những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Trong lĩnh vực đầu tư công, nội dung giám sát tập trung vào tiến độ giải ngân, chất lượng công trình, hiệu quả sử dụng vốn, việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý dự án. Đối với lĩnh vực tài chính - ngân sách, Ban chú trọng đánh giá hiệu quả phân bổ nguồn lực, quản lý tài sản công, công tác thu ngân sách, thực hành tiết kiệm, chống thất thu và chống lãng phí. Ở lĩnh vực đất đai, tài nguyên và môi trường, các cuộc giám sát đã góp phần chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý khoáng sản, sử dụng đất, xử lý ô nhiễm môi trường và triển khai quy hoạch.
Quan trọng hơn, sau mỗi cuộc giám sát, Ban đều ban hành kết luận và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị. Đây là khâu quyết định để hoạt động giám sát không chỉ dừng ở việc phát hiện vấn đề mà tạo ra sự chuyển biến thực chất trong quản lý, điều hành.
Thông qua quá trình giám sát, nhiều luận cứ thực tiễn cũng được bổ sung cho công tác thẩm tra các báo cáo, đề án và dự thảo nghị quyết trình HĐND tỉnh. Những thông tin thu thập từ cơ sở giúp Ban đánh giá sát hơn tính khả thi của chính sách, từ đó tham mưu để HĐND tỉnh ban hành những nghị quyết phù hợp với yêu cầu phát triển.
Lào Cai đang triển khai nhiều chương trình, dự án có quy mô lớn, đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Chính vì vậy, hoạt động giám sát của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh không chỉ góp phần phòng ngừa thất thoát, lãng phí nguồn lực công mà còn tạo áp lực tích cực để các cơ quan, đơn vị nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Với phương châm “giám sát để đồng hành, giám sát để kiến tạo phát triển”, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đang góp phần quan trọng đưa các quyết sách của HĐND vào cuộc sống, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, sử dụng hiệu quả các nguồn lực công và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.
