Những ngày cuối năm Âm lịch đi dọc sông Hồng về các thôn của xã Trấn Yên đâu đâu cũng thấy bãi dâu xanh mướt, tiếng kéo né của kén tằm lách cách vang vọng trong từng nếp nhà. Ít ai ngờ rằng, nơi đây từng là tâm lũ, chịu ảnh hưởng nặng nề của cơn bão số 10, khiến nhiều diện tích dâu bị ngập sâu trong bùn đất, không ít nhà nuôi tằm hư hỏng, sinh kế của người dân đứng trước muôn vàn khó khăn.
Sau lũ, với sự vào cuộc kịp thời của chính quyền địa phương, nhiều chương trình hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai đã được triển khai. Người dân được hướng dẫn phục hồi vườn dâu, hỗ trợ về khoa học, kỹ thuật, từng bước khôi phục sản xuất để những lứa tằm cuối năm lại lên né đúng kỳ.
Bên cánh đồng thôn Lan Đình, xã Trấn Yên, ngôi nhà hai tầng được xây dựng theo kiến trúc hiện đại, ông Nguyễn Văn Hà bước đi nhanh từ khu trại ra, trên tay là thùng lá dâu đã được thái nhỏ. Khu trại nhà ông rộng khoảng 1.200m2 được bố trí khoa học theo từng khu chuyên ươm tằm giống và nuôi tằm tơ.
Câu chuyện của gia đình ông Hà về việc ươm tằm giống, chăm tằm tơ như thế nào, từng loại bệnh tằm và cách phòng tránh ra sao… thực sự cuốn hút. Ông bảo, những kiến thức, kinh nghiệm này có được là kết quả của gần hai chục năm làm nghề và không ngừng học hỏi từ các lớp tập huấn, từ những lần đi học hỏi kinh nghiệm trong và ngoài tỉnh.
Với mong muốn được giúp đỡ bà con trong và ngoài xã cũng làm tốt như mình, ông Hà chia sẻ tất cả những kiến thức hay cho mọi người. Bởi vậy, hầu như ngày nào cũng có người tìm đến ông để học hỏi. Rắc vôi bột chính là để khử trùng, phòng ngừa mầm mống bệnh dịch của tằm khi có người lạ đi vào.
Nhớ lại những ngày đầu vào nghề năm 2003, gia đình ông đã bắt tay làm mô hình nuôi tằm thử nghiệm với gần 3 sào đất trồng dâu. Do thiếu kinh nghiệm, chưa có kỹ thuật về cách chăm sóc nên những lứa tằm đầu tiên bị chết khá nhiều. Không nản chí, ông tiếp tục vừa học, vừa làm, vừa rút kinh nghiệm để có bằng được thành công.
Đến năm 2007, Công ty Dâu tằm tơ Trấn Yên chính thức ngừng hoạt động đã đặt dấu chấm hết cho các hộ trồng dâu nuôi tằm của địa phương thời ấy. Người dân lại lầm lũi vác cuốc lên nương, nhổ bỏ những gốc dâu tươi tốt để nhường đất cho cây lúa, cây ngô, cây sắn. Rất ít hộ, trong đó có hộ ông Hà vẫn quyết tâm bám nghề dù biết rằng đầu ra mờ mịt, giá cả thấp như cho không.
Đến năm 2021, khi ấy Trạm Khuyến nông huyện Trấn Yên tổ chức lớp học trồng dâu, nuôi tằm theo kỹ thuật mới. Không bỏ lỡ cơ hội, ông Hà là một trong những người đầu tiên đăng ký theo học các lớp kỹ thuật ươm tằm giống, nuôi tằm. Trước đây, gia đình ông nuôi tằm theo phương pháp cũ mất nhiều thời gian, sản lượng lại thấp. Từ năm 2021 trở lại đây, ông Hà áp dụng khoa học, kỹ thuật vào thâm canh cây dâu và nuôi tằm trên khay trượt, sử dụng né gỗ ô vuông đã giúp giảm công lao động, giảm tình trạng kén đôi và bán được giá cao.
Ông Hà chia sẻ: “Trước kia, chúng tôi nuôi tằm chủ yếu trên sàn nhà nên tốn nhiều diện tích, công lao động và tằm dễ bị bệnh. Mỗi năm chỉ thu về khoảng 60 - 70 triệu đồng. Hiện nay, áp dụng khay trượt giúp gia đình giảm công lao động, tằm ít bệnh mà năng suất kén cao, vòng tằm tăng lên. Nhà tôi có 2 mẫu trồng dâu, 2 nhà nuôi tằm lớn, mỗi năm thu hoạch gần 1,5 tấn kén, đem lại thu nhập gần 200 triệu đồng. Việc nuôi tằm lấy kén đầu tư không nhiều nhưng thu nhập lại cao gấp 5 lần trồng lúa, ngô nên hầu hết các hộ trong thôn đều phấn khởi, đời sống bà con từ đó cũng khấm khá lên”.
Cũng như ông Hà, thấy được hiệu quả kinh tế cao từ việc trồng dâu, nuôi tằm, năm 2018 gia đình chị Nguyễn Thị Hồng Lê, thôn Trúc Đình, xã Trấn Yên đã tham gia vào chuỗi liên kết của Hợp tác xã Dâu tằm tơ Việt Thành.
Chị Lê đã mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ diện tích đất trồng lúa và đất soi bãi sang trồng dâu, ngoài ra còn thuê thêm đất của các hộ dân trong xã, đến nay gia đình chị đã nâng diện tích trồng dâu lên hơn 1ha. Những cánh đồng dâu màu mỡ và xanh ngát ở xã Trấn Yên đã trải dài khắp các vùng bờ bãi ven sông Hồng từ các thôn: Tân Đồng, Báo Đáp, Đào Thịnh, Hòa Cuông… nay còn được mở rộng trên cả vùng đất ngay dưới những chân núi, ngọn đồi, dọc bãi bờ ven suối ở các thôn vùng sâu, vùng cao. Với giá kén tằm ổn định, lại được chính quyền địa phương động viên khuyến khích, hỗ trợ giống, vốn, kỹ thuật nên người dân đã tích cực chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả, đất gò bãi sang trồng dâu nuôi tằm.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Nga - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trấn Yên chia sẻ: “Là địa phương có diện tích cây dâu lớn nhất tỉnh với trên 700ha, trong đó diện tích trồng mới hàng năm đều tăng khoảng trên 50ha, đến nay toàn xã có trên 1.085 hộ trồng dâu, nuôi tằm; 6 hợp tác xã, 79 tổ hợp tác với 617 thành viên đang hoạt động trong lĩnh vực trồng dâu nuôi tằm. Trên địa bàn xã có 17 cơ sở nuôi tằm con tập trung và 1.064 hộ có nhà nuôi tằm lớn. Doanh thu hàng năm từ kén tằm đạt trên 200 tỷ đồng”.
Trình bày: Thủy Thanh
