Công nghiệp chế biến, chế tạo đang từng bước khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của tỉnh, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Tuy nhiên, để duy trì đà phát triển, lĩnh vực này đang đối mặt với những thách thức về nguyên liệu, chi phí sản xuất và năng lực doanh nghiệp.
Trong nhiều năm, công nghiệp Lào Cai gắn liền với khai thác khoáng sản, tuy nhiên xu hướng hiện nay đã có sự thay đổi rõ rệt. 2 tháng đầu năm 2026, ngành khai khoáng giảm 8,28%, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trưởng mạnh, trở thành trụ cột của tăng trưởng công nghiệp.
Tính riêng 2 tháng đầu năm, lĩnh vực chế biến, chế tạo đạt mức tăng 15,49%, đóng góp 7,06 điểm phần trăm vào tăng trưởng chung toàn ngành. Đà tăng trưởng này đang tạo nền tảng tích cực cho sản xuất công nghiệp trong quý I/2026.
Theo báo cáo của Sở Công Thương, giá trị sản xuất công nghiệp quý I/2026 ước đạt trên 15.223 tỷ đồng, tăng 2,01% so với cùng kỳ năm trước.
Nhiều lĩnh vực ghi nhận mức tăng cao như sản xuất kim loại tăng 57,49%, sản phẩm từ kim loại đúc sẵn tăng 26,96%, chế biến gỗ và sản phẩm từ gỗ, tre, nứa tăng trên 20%. Điều này cho thấy quá trình đẩy mạnh chế biến sâu đang góp phần nâng cao giá trị gia tăng trong sản xuất công nghiệp.
Cùng với đó, số lao động trong ngành chế biến, chế tạo tăng gần 10% so với cùng kỳ, khẳng định vai trò lan tỏa của ngành đối với việc làm và thu nhập của người dân.
Không chỉ ở lĩnh vực kim loại hay chế biến gỗ, ngành dệt may cũng đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Để đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc, châu Âu và châu Mỹ, Công ty TNHH Unico Global YB (Khu công nghiệp Âu Lâu) duy trì hoạt động sản xuất ổn định với hơn 1.300 lao động, mức thu nhập bình quân đầu người từ 9 - 10 triệu đồng/tháng.
Theo bà Lê Thị Hậu - Trưởng phòng Nhân sự - Hành chính công ty, trong bối cảnh chi phí đầu vào gia tăng, đặc biệt là giá xăng dầu, doanh nghiệp phải linh hoạt điều chỉnh để vừa đảm bảo sản xuất, vừa hỗ trợ người lao động. Ngoài mức hỗ trợ xăng xe khoảng 200.000 đồng/người/tháng, trong tháng 3, công ty đã hỗ trợ thêm 100.000 đồng/người nhằm giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt.
Thực tế này cho thấy áp lực chi phí không chỉ tác động đến hoạt động sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người lao động. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp chế biến, chế tạo trên địa bàn vẫn có quy mô vừa và nhỏ, năng lực tài chính và khả năng mở rộng sản xuất còn gặp một số hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, sản lượng gỗ khai thác đạt trên 163 nghìn m³, tăng 68,16% so với cùng kỳ, tạo nguồn cung quan trọng cho chế biến gỗ.
Chuỗi liên kết từ sản xuất nguyên liệu - chế biến - tiêu thụ đang từng bước hình thành, giúp gia tăng giá trị sản phẩm và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu vẫn còn thiếu ổn định, phân tán và chưa đồng đều về chất lượng. Bên cạnh đó, trình độ công nghệ tại một số cơ sở chế biến còn chưa đồng đều, tỷ lệ tự động hóa chưa cao, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
Thực tế tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng - trung tâm công nghiệp hóa chất, luyện kim trọng điểm của tỉnh cho thấy đang tồn tại nghịch lý. Dù thị trường tiêu thụ thuận lợi, song nguồn cung quặng apatit, quặng sắt, quặng đồng chưa ổn định, khiến nhiều nhà máy có đơn hàng nhưng chưa thể vận hành hết công suất thiết kế.
Theo báo cáo của Sở Công Thương, nhiều nhà máy hóa chất, phân bón hiện chỉ hoạt động ở mức 60 - 85% công suất do thiếu nguyên liệu đầu vào; đáng chú ý, sản lượng quặng apatit loại 1 giảm 19%, loại 3 giảm tới 59,3% do một số khai trường phải dừng hoạt động. Bên cạnh đó, một số mỏ đã được cấp phép nhưng còn gặp khó khăn trong quá trình đưa vào khai thác, khiến nguồn cung chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất.
Thực tế này cho thấy, những biến động trong khai khoáng không chỉ tác động đến sản lượng mà còn ảnh hưởng đến khả năng phát huy công suất của khối chế biến sâu, qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả tăng trưởng chung của toàn ngành công nghiệp.
Bên cạnh vấn đề nguyên liệu, chi phí đầu vào đang là áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Hoạt động sản xuất công nghiệp trong quý I/2026 chịu tác động từ tình hình địa chính trị quốc tế, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí nguyên nhiên vật liệu. Có thời điểm trong tháng 3, nguồn cung xăng dầu trên địa bàn chỉ đạt khoảng 80 - 90% so với bình thường, khiến chi phí vận chuyển và sản xuất gia tăng đáng kể.
Với đặc thù địa hình miền núi, chi phí vận tải cao tiếp tục làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá cũng khiến chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu tăng, gây thêm áp lực cho doanh nghiệp trong duy trì giá thành hợp lý.
Trong bối cảnh đó, để công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục phát huy vai trò là động lực tăng trưởng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính căn cơ và dài hạn. Trước hết là đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông, logistics nhằm giảm chi phí vận chuyển, tăng khả năng kết nối vùng nguyên liệu với khu công nghiệp và thị trường tiêu thụ. Đồng thời cần tập trung tháo gỡ các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, một trong những “điểm nghẽn” lớn hiện nay đang ảnh hưởng đến tiến độ các dự án công nghiệp và nguồn cung nguyên liệu.
Về phía doanh nghiệp, cần tăng cường đổi mới công nghệ, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường. Việc liên kết giữa doanh nghiệp với vùng nguyên liệu cũng cần được đẩy mạnh nhằm giảm chi phí trung gian và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng thời, đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Công nghiệp chế biến, chế tạo đang từng bước khẳng định vai trò là động lực quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Nếu các “điểm nghẽn” về nguyên liệu, chi phí, công nghệ và hạ tầng được tháo gỡ kịp thời, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ tiếp tục tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong thời gian tới.
Trình bày: Thủy Thanh
