Trước hệ lụy từ việc trẻ em “nghiện” hoặc chịu những tác động tiêu cực từ mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng thay vì cấm, nên hạn chế trẻ em sử dụng một số nền tảng, đồng thời triển khai các giải pháp quản lý, bảo vệ hiệu quả.
Chị Nguyễn Thị Thu Trang ở phường Cam Đường có con trai đang học lớp 8. Thời gian qua, chị cho con sử dụng mạng xã hội Zalo để liên lạc với người thân trong gia đình và cập nhật thông tin liên quan đến việc học ở trường, ở lớp. Tuy vậy, chị Trang khá dè dặt khi để con sử dụng mạng xã hội vì lo con có thể tiếp cận những hình ảnh, thông tin độc hại.
“Nếu không cho con sử dụng Zalo, Facebook, TikTok..., tôi lo con chậm bắt nhịp thông tin so với các bạn. Nhưng mạng xã hội khó kiểm soát nội dung, nếu con không biết chọn lọc sẽ bị ảnh hưởng bởi tin xấu, độc, hoặc có nguy cơ sa vào những cạm bẫy”, chị Trang tâm sự.
Chị Trần Thị Xuân ở xã Bản Liền có con vừa bước vào bậc học THPT. Theo chị Xuân, trẻ dưới 16 tuổi chưa đủ kiến thức, kinh nghiệm và sự rèn luyện… để sàng lọc thông tin. Tuy nhiên, việc cấm con không sử dụng mạng xã hội gần như “bất khả thi”.
“Tôi tìm cách quản lý việc sử dụng điện thoại và sử dụng mạng xã hội của con thay vì cấm đoán gay gắt, bởi nếu càng cấm, các con có thể càng tò mò, lén lút tìm hiểu, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng hơn”, chị Xuân chia sẻ.
Nghị định 147/2024/NĐ-CP quy định trẻ dưới 16 tuổi khi đăng ký mạng xã hội phải dùng thông tin của cha mẹ, đồng thời phụ huynh có trách nhiệm giám sát nội dung và quá trình sử dụng của con. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít cha mẹ vẫn chưa thực sự hiểu rõ trách nhiệm của mình, chưa trở thành tuyến bảo vệ đầu tiên cho trẻ em trong môi trường số.
“Đặc biệt, khi đã thống nhất nguyên tắc, phụ huynh phải làm gương, bỏ điện thoại xuống lúc không thật cần thiết để chơi với trẻ, đồng hành và hướng dẫn trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân trên môi trường mạng” - Tiến sĩ Vũ Thị Thanh Châu nêu ý kiến.
Nếu gia đình là nền tảng thì nhà trường là nơi hệ thống hóa kiến thức và kỹ năng số cho học sinh. Khảo sát thực tế tại một số trường học trên địa bàn tỉnh cho thấy, số học sinh sở hữu và sử dụng điện thoại trong trường học khá nhiều, nhất là ở các trường nội trú, bán trú. Điều đáng lo là vẫn có học sinh sử dụng điện thoại sai quy định trong giờ học, lạm dụng thiết bị di động, tiếp cận các thông tin xấu gây ảnh hưởng tới kết quả học tập, tinh thần và sức khỏe.
Thầy giáo Thèn Hải Âu - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Bản Liền chia sẻ: “Nếu không có biện pháp quản lý chặt chẽ, nhiều em vẫn truy cập vào những trang web độc hại, những luồng thông tin xấu, nhất là với học sinh bán trú”.
Cùng quan điểm này, những năm qua, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Bát Xát đã triển khai nhiều biện pháp để quản lý việc học sinh sử dụng điện thoại trong khu nội trú. “Chúng tôi phân ra các nhóm học sinh: Những em là cán bộ lớp, trưởng các phòng ở nội trú thì được giữ điện thoại để liên lạc với thầy - cô giáo, tra cứu tài liệu học tập cho lớp. Nhóm còn lại chỉ được sử dụng trong khoảng thời gian nhất định, có sự kiểm soát chặt chẽ của các thầy - cô giáo”, thầy giáo Tẩn Xành Quyên - Bí thư Đoàn Thanh niên nhà trường chia sẻ.
Trường THPT Hoàng Quốc Việt, phường Âu Lâu cũng thực hiện phong trào “Nói không với điện thoại trong giờ học” nhiều năm nay. Trước khi vào tiết học, các em đều chủ động giao điện thoại cho tổ trưởng, lớp trưởng cất trong tủ đựng chung của lớp. Sau hơn 5 năm triển khai, phong trào đã mang lại những lợi ích thiết thực cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của nhà trường.
Cô giáo Nguyễn Thị Thu Hằng - giáo viên nhà trường cho biết: “Từ khi học sinh tự nguyện nộp điện thoại vào đầu giờ học, trong giờ học, các em tập trung hơn, chú ý tham gia các hoạt động tương tác, tích cực hơn trong hoạt động của mình”.
Tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lào Cai - Cam Đường, Câu lạc bộ Phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng được thành lập từ đầu năm học 2025 - 2026, hoạt động thường xuyên và hiệu quả. Các buổi sinh hoạt được thiết kế sinh động, linh hoạt, học sinh được xem những hình ảnh, clip minh họa thực tế và tương tác để nhận diện chiêu trò lừa đảo trực tuyến, cách bảo mật tài khoản và xử lý khi gặp thông tin đáng ngờ. Nhờ đó, học sinh không chỉ được trang bị kiến thức, mà còn rèn luyện tư duy phản biện và nâng cao kỹ năng số - những hành trang cần thiết trong thời đại công nghệ.
Em Chảo Nguyễn Huyền Anh - thành viên câu lạc bộ cho biết: “Người nhà của em cũng từng bị lừa đảo trên không gian mạng nên khi nhà trường thành lập câu lạc bộ, em đã tham gia. Khi tham gia, chúng em nhận diện được các hành vi lừa đảo trên không gian mạng, từ đó, lập kế hoạch để triển khai đến các bạn trong trường, giúp mọi người sử dụng Internet an toàn hơn”.
Việc xây dựng môi trường mạng an toàn cho trẻ em cần sự chung tay của toàn xã hội, từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng xã hội.
Tại Lào Cai, chiến dịch “Không một mình” được khởi động từ tháng 6/2024 đã nhanh chóng lan tỏa, thu hút hàng nghìn học sinh, giáo viên và cán bộ xã hội tham gia. Chiến dịch hướng đến nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng ngừa xâm hại và bắt cóc online cho trẻ em, giúp các em biết nói “không” với các rủi ro trên không gian mạng. Đến nay, Công an tỉnh đã tổ chức 520 lượt tuyên truyền chiến dịch “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến” tại 166 trường học trên địa bàn.
Phòng ngừa và giáo dục: Triển khai các biện pháp như tổ chức các lớp kỹ năng an toàn mạng cho học sinh tiểu học và THCS; phát động mô hình “Ngôi trường an toàn mạng” với sự tham gia của học sinh làm “Đại sứ An toàn số”.
Phát hiện và can thiệp sớm: Mỗi trường học có một cán bộ công tác xã hội đầu mối, được tập huấn cách xử lý khi trẻ bị xâm hại online; thiết lập đường dây nóng địa phương kết nối với tổng đài 111, đảm bảo mọi vụ việc được phản hồi trong 24 - 72 giờ.
Hỗ trợ và phục hồi: Xây dựng quy trình hỗ trợ tâm lý cho trẻ bị tổn thương bởi mạng xã hội, đảm bảo trẻ được giữ kín danh tính và quay lại học tập bình thường; hợp tác cùng công an và ngành giáo dục để xử lý triệt để các vụ việc tống tiền, lan truyền hình ảnh nhạy cảm.
Mới đây, UBND tỉnh cũng ban hành văn bản số 2301/UBND-VX, triển khai các nội dung nhằm thực hiện Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030” theo Quyết định số 468 của Thủ tướng Chính phủ
Theo đó, Chủ tịch UBND tỉnh giao Công an tỉnh chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, địa phương nghiên cứu, tham mưu xây dựng kế hoạch triển khai Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030” trên địa bàn. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp, lộ trình thực hiện và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị, địa phương...
Việc gia đình, nhà trường và toàn xã hội đồng hành với trẻ sẽ giúp trẻ sử dụng mạng xã hội an toàn, thông minh và có kiểm soát. Đây cũng sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành bản lĩnh của những công dân số trong tương lai.
Trình bày: Thanh Ba
