Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Lào Cai xác định người dân vừa là chủ thể, vừa là trung tâm của tiến trình chuyển đổi số. Từ nhận thức đó, thời gian qua, các cấp, ngành trong tỉnh đã tập trung triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao kỹ năng số cho người dân, đặc biệt ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Thông qua các lớp tập huấn, phong trào “Bình dân học vụ số”, tổ công nghệ số cộng đồng và các hoạt động tuyên truyền trực tiếp, người dân từng bước được trang bị kiến thức, kỹ năng cơ bản để “biết số, hiểu số và dùng số” trong đời sống hằng ngày.
Là tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân tán, trình độ dân trí không đồng đều, Lào Cai gặp không ít khó khăn trong triển khai chuyển đổi số. Hạ tầng viễn thông ở một số khu vực còn hạn chế, thói quen sử dụng công nghệ của người dân chưa đồng đều. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung đầu tư công nghệ ở cấp quản lý, tỉnh lựa chọn cách tiếp cận phù hợp và bền vững: bắt đầu từ con người, lấy người dân làm điểm tựa, nâng cao kỹ năng số để người dân tự tin tham gia quá trình chuyển đổi số.
Trên tinh thần đó, nhiều chương trình, kế hoạch được triển khai đồng bộ. Nổi bật là phong trào “Bình dân học vụ số” với phương châm dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm; các lớp tập huấn kỹ năng số cơ bản; hoạt động thường xuyên của tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn, bản, tổ dân phố. Nội dung tuyên truyền không nặng về lý thuyết, mà tập trung vào những kỹ năng thiết thực như: sử dụng điện thoại thông minh, truy cập Internet an toàn, thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, quảng bá sản phẩm nông nghiệp trên nền tảng số...
Tại nhiều xã vùng cao, hình ảnh cán bộ, đoàn viên, thành viên tổ công nghệ số cộng đồng “cầm tay chỉ việc” cho người dân đã trở nên quen thuộc. Từ cách sử dụng dữ liệu di động, tạo tài khoản dịch vụ công, đến chụp ảnh sản phẩm, đăng bài bán hàng trên mạng xã hội… tất cả đều được hướng dẫn trực tiếp, kiên trì, phù hợp với trình độ từng người.
Bà Đặng Thị Náy, thôn Khe Phầy, xã Tân Hợp chia sẻ: “Trước đây, tôi chỉ dùng điện thoại để nghe, gọi, không biết vào mạng. Khi được cán bộ xã và tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn từng bước, tôi mới hiểu rằng mình cũng có thể sử dụng được. Giờ tôi đã biết cách vào mạng, đọc thông tin, liên lạc, trao đổi với con cháu ở xa, thấy rất tiện ích".
Việc người dân “biết số”, làm quen với thiết bị và công nghệ đã mở ra "cánh cửa mới" để tiếp cận thông tin, dịch vụ và các cơ hội phát triển mà trước đây còn nhiều rào cản.
Không dừng lại ở việc biết sử dụng thiết bị, công tác tuyên truyền còn chú trọng giúp người dân “hiểu số”: hiểu lợi ích của chuyển đổi số, cách sử dụng internet an toàn, nhận diện thông tin xấu, độc, lừa đảo trên không gian mạng. Tại các buổi sinh hoạt chi bộ, họp thôn, tổ dân phố, nội dung về bảo vệ dữ liệu cá nhân, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến được lồng ghép sinh động bằng những ví dụ cụ thể, dễ tiếp cận. Nhờ đó, người dân không chỉ sử dụng công nghệ số nhiều hơn, mà còn sử dụng một cách chủ động, có trách nhiệm.
Khi đã “biết số” và “hiểu số”, người dân bắt đầu chuyển sang giai đoạn quan trọng hơn: “dùng số” để phục vụ đời sống và phát triển sinh kế.
Ông Hà Văn Hưng - Phó Chủ tịch UBND xã Gia Hội cho biết: “Trước đây, bà con chủ yếu sản xuất nông nghiệp theo thói quen, tiêu thụ sản phẩm qua thương lái. Nay được tập huấn kỹ năng số, nhiều hộ đã biết đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử, quảng bá đặc sản địa phương trên mạng xã hội, sử dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nhờ đó, sản phẩm bán được giá hơn, thị trường mở rộng hơn”.
Từ bán nông sản trên sàn thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt đến ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, công nghệ số đang từng bước góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân. Không ít hộ gia đình ở vùng cao đã quen với việc nhận tiền qua chuyển khoản, giảm dần sử dụng tiền mặt. Trong lĩnh vực y tế, giáo dục, ứng dụng công nghệ số cũng giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí, tiếp cận dịch vụ công minh bạch, thuận tiện hơn.
Có thể thấy, chuyển đổi số không thể thành công nếu thiếu sự tham gia của người dân. Khi người dân "biết số, hiểu số và dùng số", họ không còn đứng ngoài quá trình này, mà trở thành chủ thể trực tiếp tham gia, hưởng lợi và lan tỏa giá trị của chuyển đổi số trong cộng đồng.
Từ những việc làm thiết thực, chuyển đổi số ở Lào Cai đang đi đúng hướng: bắt đầu từ con người, vì con người và do con người. Việc lấy người dân làm trung tâm không chỉ rút ngắn khoảng cách số giữa các vùng, miền, mà còn tạo nền tảng quan trọng để chuyển đổi số đi vào thực chất, bền vững. Đây cũng chính là nền tảng vững chắc để Lào Cai từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
