Được thành lập cách đây hơn 10 năm, dòng họ Lương tự quản ở Bản Giàng, xã Cốc Lầu là dòng họ tiêu biểu trong phát triển kinh tế ở địa phương. Đây cũng là dòng họ được chọn là mô hình điểm trong bảo đảm an ninh, trật tự tại xã. Ông Lương A Quảng - Trưởng dòng họ Lương ở thôn Bản Giàng cho biết dòng họ Lương có 20 hộ gia đình, luôn chấp hành tốt các quy ước, hương ước, quy định của địa phương về an ninh, trật tự.
"Mình phải thường xuyên nhắc nhở con cháu không vi phạm pháp luật, chủ động giao nộp vũ khí tự chế, kể cả việc cưới, việc tang cũng phải chấp hành theo quy định. Từ lâu trong dòng họ Lương không còn tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống" - ông Quảng chia sẻ.
Giữ vai trò trưởng dòng họ tự quản, ông Lùng Phủ Dung ở thôn Nàn Vái, xã Si Ma Cai cũng luôn đau đáu với trách nhiệm của bản thân. Ông Dung cho biết dòng họ Lùng tự quản ở thôn Nàn Vái được thành lập từ năm 2017. Đến nay, 83 hộ trong dòng họ luôn chấp hành nghiêm đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Là trưởng dòng họ, ông Dung luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động phối hợp với lực lượng công an địa bàn trong công tác nắm tình hình, kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh.
"Giờ cũng giáp Tết rồi, tình hình an ninh, trật tự khá phức tạp, người qua lại nhiều hơn. Mới đây họp dòng họ, tôi cũng nhắc nhở mọi người lưu ý, đồng thời đề nghị lực lượng công an tăng cường kiểm tra để bà con đón Tết an toàn" - ông Lùng Phủ Dung chia sẻ.
Đây chỉ là hai trong số rất nhiều dòng họ tự quản được thành lập nơi vùng cao, biên giới của tỉnh. Khi người có uy tín trong dòng họ đứng ra tuyên truyền, bà con sẽ nghe và làm theo. Qua đó, góp phần quan trọng giúp địa phương giữ vững an ninh, trật tự và ổn định xã hội.
Trên địa bàn huyện Si Ma Cai (cũ) có hơn 100 mô hình tự quản về an ninh, trật tự được duy trì và nhân rộng, trong đó có hơn 20 mô hình "Dòng họ tự quản". Tiêu biểu như dòng họ Sùng ở Nàn Sín; dòng họ Cư, Lồ ở Si Ma Cai; dòng họ Lừu ở Quan Hồ Thẩn…
"Hiện tại, trên địa bàn xã Si Ma Cai duy trì hiệu quả hơn 10 mô hình "Dòng họ tự quản". Các dòng họ tự quản trên địa bàn đều có những người có uy tín được suy tôn và Nhân dân tin tưởng. Chính vì vậy, khi mô hình "Dòng họ tự quản" đi vào hoạt động góp phần giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp tại cơ sở, giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, sinh con thứ 3", ông Hoàng Văn Dương - Bí thư Đảng ủy xã Si Ma Cai cho biết.
Nếu như trước kia, “lệ làng" là những quy tắc chủ yếu quy định hành xử trong cộng đồng các dân tộc thiểu số, thì nay hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân được nâng lên đáng kể. Pháp luật thực sự đi vào đời sống, trở thành “người bạn đồng hành” giúp người dân hiểu, sống và hành động đúng đắn hơn. Chuyển biến này một phần cũng đến từ các mô hình tự quản được xây dựng trên địa bàn.
Địa bàn rộng, vị trí địa lý phức tạp nên công tác đấu tranh bài trừ tệ nạn xã hội, đặc biệt là vấn nạn ma túy ở xã Tú Lệ gặp rất nhiều khó khăn. Ông Hoàng Văn Soàn - Trưởng Ban Xây dựng Đảng Đảng ủy xã Tú Lệ cho biết: “Những năm 90 của thế kỷ trước, xã có tới cả trăm người nghiện thuốc phiện. Một số trường hợp cai nghiện tập trung tại cộng đồng trở về địa phương không có việc làm, bị các đối tượng xấu lôi kéo nên hầu hết tái nghiện".
Xác định phòng, chống ma túy không chỉ dựa vào lực lượng công an mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn dân, xã Tú Lệ đã xây dựng mô hình “Dòng họ Hảng không ma túy” tại thôn Tà Dông, đưa công tác phòng, chống ma túy đi vào chiều sâu, bền vững ngay từ “gốc rễ” gia đình.
Mô hình được xây dựng trên nguyên tắc tự nguyện, tự quản, nêu gương, lấy gia đình, dòng họ làm trung tâm phòng ngừa; hướng tới mục tiêu 100% hộ gia đình trong dòng họ cam kết “không ma túy”; 100% thanh thiếu niên được tuyên truyền, giáo dục thường xuyên; thiết lập cơ chế tiếp nhận, báo tin nhanh, bảo mật; kịp thời phối hợp với công an địa bàn trong phát hiện, ngăn chặn các hành vi liên quan đến ma túy ngay từ cơ sở.
Đây cũng là mô hình "Dân vận khéo" để chúng tôi tiếp tục lan tỏa, phấn đấu xây dựng địa bàn “xã không ma túy” - ông Hoàng Văn Soàn cho biết thêm.
Dòng họ Hảng được xây dựng là "Dòng họ tự quản không ma túy", mình là đảng viên nên phải có trách nhiệm tuyên truyền, vận động các thành viên trong dòng họ tránh xa ma túy, tệ nạn xã hội. Gia đình mình cũng phải gương mẫu làm trước để mọi người học tập.
Tại xã biên giới Trịnh Tường, 16 mô hình tự quản về an ninh, trật tự được xây dựng và duy trì góp phần đưa pháp luật về thôn, bản. Nổi bật như mô hình: "Dòng họ tự quản", "Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy", "Thôn không có người nghiện, không tệ nạn ma túy" hay mô hình "Cảm hóa người lầm lỗi và hỗ trợ trẻ em có nguy cơ vi phạm pháp luật"…
Thượng tá Lê Quốc Huy - Trưởng Công an xã Trịnh Tường cho biết: "Trung tuần tháng 12/2025, Công an xã phát động đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự trước, trong và sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Lực lượng công an xã sẽ huy động tối đa lực lượng, phương tiện, triển khai quyết liệt các biện pháp nghiệp vụ, tăng cường tuần tra, kiểm soát địa bàn, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, kiên quyết không để hình thành điểm nóng về tội phạm và tệ nạn xã hội".
Việc người dân, nhất là các lực lượng trong mô hình tự quản phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an sẽ góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn; phục vụ tổ chức thành công các hoạt động chính trị quan trọng của đất nước và địa phương, giúp người dân đón Tết an toàn.
Lào Cai hiện có 140 loại mô hình tự quản. Nhiều mô hình đã trở thành điển hình "Dân vận khéo" ở cơ sở, giúp cấp ủy, chính quyền chủ động nắm bắt, kịp thời phát hiện, phản ánh và phối hợp giải quyết những vấn đề nảy sinh, không để hình thành “điểm nóng” về an ninh trật tự.
Năm 2025, công tác quản lý nhà nước về trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh tiếp tục được tăng cường. Toàn tỉnh xảy ra 314 vụ phạm tội về trật tự xã hội, giảm 81 vụ, tương đương 20,5% so với năm 2024; 32 xã cơ bản đạt tiêu chí “không có ma túy”; Nhân dân tham gia, cung cấp nhiều nguồn tin có giá trị phục vụ điều tra, xử lý tội phạm. Có được kết quả này, bên cạnh sự nỗ lực của ngành công an, lực lượng an ninh cơ sở, có đóng góp không nhỏ của các mô hình tự quản, góp phần quan trọng vào công tác đảm bảo an ninh - trật tự, an toàn xã hội, thực hiện tốt phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc” trong tình hình mới.
Trình bày: Thanh Ba
