Vùng đất Mường Lò từ bao đời nay được xem như chiếc nôi văn hóa của người Thái Tây Bắc. Nơi ấy, Khắp không chỉ là dân ca mà là “linh hồn”, là “sợi chỉ” kết nối con người với thiên nhiên, với cộng đồng và với thế giới tâm linh.
Người Thái hát Khắp khi lên nương, xuống ruộng; hát để sẻ chia niềm vui, giãi bày nỗi buồn; hát để tỏ tình, đối đáp; hát trong lễ hội, nghi lễ, cưới hỏi, mừng nhà mới... Những câu hát mộc mạc, truyền miệng qua bao thế hệ, không cần giấy bút vẫn sống cùng năm tháng. Qua Khắp, biết bao đôi trai gái đã nên duyên, cùng xây tổ ấm.
Mùa xuân, các bản Thái ở các phường: Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia và xã vùng "lòng chảo" Mường Lò bước vào mùa lễ hội. Hình ảnh những thiếu nữ Thái trong trang phục áo cỏm, khăn Piêu truyền thống như bước ra từ truyện cổ nô nức đi hội. Tiếng Khắp ngân lên trong ánh lửa bập bùng, quyện cùng làn điệu “Xống trụ xôn xao” (Tiễn dặn người yêu), “Chuyện kể bản Mường” - những giai điệu khiến lòng người chùng lại.
Nghệ nhân Điêu Thị Xiêng, thôn Đêu 2, phường Nghĩa Lộ, chia sẻ: “Lời Khắp thường là thơ vần, câu nọ nối câu kia, ca ngợi quê hương, lao động, đạo lý làm người và tình yêu đôi lứa. Vì thế với người Thái chúng tôi hát Khắp là dân ca không thể thiếu trong sinh hoạt cộng đồng”.
Đặc biệt, Khắp còn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng. Với người Thái Mường Lò, thần linh là chỗ dựa tinh thần, giúp con người tránh rủi ro, tai ương, hướng tới cuộc sống bình an, no đủ. Vì thế, dân ca phục vụ nghi lễ luôn mang ý nghĩa chúc tụng, cầu phúc, khích lệ con người vươn lên. Trong các lễ cúng, mừng nhà mới, thôi nôi, cưới hỏi, những làn điệu Khắp được hát theo chủ đề rõ ràng. Hiện, nhiều bài được sáng tác mới, nhưng theo Nghệ nhân Điêu Thị Siêng riêng những làn điệu cổ như “Xống trụ xôn xao” (Tiễn dặn người yêu) thì không thể thay thế, mà được gìn giữ và truyền dạy nguyên vẹn cho thế hệ sau.
Ông Đinh Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND phường Nghĩa Lộ, khẳng định: “Khắp Thái là tiếng lòng của đồng bào Thái Mường Lò, thể hiện khát vọng lao động, hạnh phúc lứa đôi và niềm tin vào cuộc sống. Việc bảo tồn và phát huy Khắp Thái chính là giữ gìn “hồn cốt” văn hóa dân tộc trong dòng chảy hiện đại".
Xuân về, giữa những đêm xòe rộn ràng và câu Khắp ngân vang, Mường Lò hiện lên vừa cổ kính, vừa tươi mới. Để rồi, ai đã một lần say men rượu cần, say điệu xòe, say câu Khắp nơi đây, mới thấm thía trọn vẹn giá trị “hồn” dân ca, dân vũ của người Thái - một sắc màu bền bỉ trong bức tranh đa dạng của văn hóa Việt Nam.
Trình bày: Thanh Ba
