Nếu như trước đây, người dân chủ yếu sử dụng các giống dâu cũ, năng suất thấp, dễ nhiễm bệnh gỉ sắt, bạc thau thì nay nhiều giống mới như Sa Nhị Luân, Quế ưu, GQ2, S7 đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Những giống dâu này có phiến lá dày, giàu dinh dưỡng, khả năng kháng bệnh tốt, năng suất đạt trên 35 tấn lá/ha, đáp ứng tốt nhu cầu thức ăn cho tằm.
Không chỉ đổi mới giống cây trồng, nhiều hộ dân còn mạnh dạn ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào nuôi tằm thương phẩm. Mô hình nuôi tằm trên khay trượt đang dần thay thế phương thức nuôi dưới nền nhà. Hệ thống khay nhiều tầng có thể di chuyển linh hoạt, giúp tận dụng diện tích, thuận tiện trong chăm sóc và giảm đáng kể công lao động. Chị Nguyễn Thị Phương - thôn Đồng Trạng, xã Trấn Yên cho biết: “Gia đình tôi đã áp dụng nuôi tằm trên khay trượt gần 1 năm nay và thấy hiệu quả hơn nhiều so với nuôi dưới nền nhà. Khi thời tiết thay đổi, tằm ít bị bệnh hơn. Việc cho ăn, dọn khuôn cũng giảm công lao động, trong khi năng suất kén cao hơn so với trước”.
Theo ngành chuyên môn, với mô hình khay trượt, quy mô nuôi có thể tăng gấp 2 - 3 lần so với phương thức truyền thống. Đây cũng là giải pháp phù hợp trong điều kiện quỹ đất sản xuất hạn chế, đồng thời giúp giảm thiểu rủi ro do thời tiết bất lợi. Cùng với đó, một số hộ dân đã đầu tư mô hình nuôi tằm trong phòng điều hòa để kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm. Trong điều kiện môi trường ổn định, tằm sinh trưởng đồng đều, hạn chế dịch bệnh và cho chất lượng kén cao. Dù chi phí đầu tư ban đầu lớn, song nhiều hộ đánh giá đây là hướng đi cần thiết trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp. Ngoài ra, nhiều tiến bộ kỹ thuật khác cũng đang được áp dụng rộng rãi như nuôi tằm hai giai đoạn, sử dụng né gỗ thay cho né tre, nuôi bằng dâu cắt cành, ứng dụng thiết bị giám sát môi trường nuôi tằm… Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng kén, đáp ứng yêu cầu của công nghệ ươm tơ hiện đại.
Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có trên 1.700 hộ trồng dâu, nuôi tằm với 1.535 ha dâu. Sản lượng kén đạt trên 2.000 tấn/năm, mang lại giá trị thu nhập hơn 400 tỷ đồng.
Từ cây dâu, con tằm, nhiều hộ dân có nguồn thu ổn định, nâng cao đời sống.
Trước đây, nghề trồng dâu, nuôi tằm ở Lào Cai chủ yếu có quy mô nhỏ, đầu ra của sản phẩm phụ thuộc vào thương lái nên thiếu ổn định. Để khắc phục tình trạng này, các địa phương đã đẩy mạnh vận động người dân tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp trong cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Đến nay, toàn tỉnh có 20 doanh nghiệp, hợp tác xã và hơn 130 tổ hợp tác tham gia liên kết sản xuất, trong đó có 1 doanh nghiệp chế biến thô tơ tằm. Các mô hình liên kết từng bước hình thành chuỗi giá trị từ cung ứng giống, sản xuất đến thu mua, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, hướng tới phát triển bền vững nghề dâu tằm tơ.
Theo định hướng giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai tiếp tục xác định dâu tằm là ngành hàng chủ lực, tập trung phát triển tại các vùng đất bãi ven sông, suối, đất đồi thấp gắn với cơ sở chế biến. Tỉnh phấn đấu đến năm 2030 có trên 2.000 ha dâu, sản lượng lá khoảng 46.000 tấn. Cụ thể hóa mục tiêu này, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 186/KH-UBND ngày 24/4/2026, đặt mục tiêu năm 2026 phát triển 1.700 ha dâu, tăng 243 ha so với năm 2025; nâng sản lượng kén tằm lên 2.300 tấn, giá trị sản xuất đạt trên 460 tỷ đồng.
Để đạt mục tiêu này, các địa phương đang tập trung rà soát, quy hoạch vùng trồng phù hợp; chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng dâu theo hướng hàng hóa. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, xây dựng vùng trồng dâu an toàn dịch bệnh; sử dụng các giống dâu, giống tằm năng suất, chất lượng cao. Các đơn vị liên kết tham gia cung cấp giống cho các hộ nuôi tằm con, phục vụ ươm nuôi và cung ứng cho các hộ nuôi tằm lớn; từng bước ứng dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất, chất lượng kén tằm. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục thu hút doanh nghiệp đầu tư cơ sở sơ chế, chế biến, hình thành chuỗi liên kết bền vững giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Song song với đó, tỉnh tiếp tục triển khai nhiều chính sách hỗ trợ. Trong đó, ưu tiên hỗ trợ xây dựng nhà nuôi tằm, đầu tư khay trượt, cải tạo cơ sở vật chất và phát triển con giống chất lượng cao. Ngành chuyên môn cũng tăng cường tập huấn, xây dựng mô hình điểm để người dân tiếp cận và áp dụng hiệu quả tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Cùng với đó, từng bước cơ giới hóa, hiện đại hóa một số khâu trong sản xuất, chế biến nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành dâu tằm tơ của tỉnh.
Nghề trồng dâu, nuôi tằm ở Lào Cai đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị. Với sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, ngành dâu tằm tơ được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế ổn định và góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển.
Trình bày: Thi Khanh
