Trong căn phòng nhỏ của Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội tỉnh, cô bé H.T.C. (sinh năm 2010) lặng lẽ ngồi nhìn ra khoảng sân đầy nắng. Đôi mắt em vẫn còn chất chứa nỗi buồn của những tháng ngày lưu lạc nơi đất khách.
Mọi chuyện bắt đầu từ một người bạn quen qua mạng xã hội, những lời nhắn tin ngọt ngào và một viễn cảnh được vẽ ra lung linh về cuộc sống sung túc bên kia biên giới.
“Họ bảo sang bên Trung Quốc lấy chồng thì sướng lắm, muốn gì được nấy, chồng rất chiều vợ... Nghe vậy em tin, nên em mới đi theo” - H.T.C. nhớ lại, giọng vẫn còn thoáng chút ngập ngừng khi nhắc về quãng thời gian ấy.
Một cô bé sống nơi bản làng, thiếu thông tin, làm sao đủ tỉnh táo để nhận ra đằng sau những lời hứa hẹn ấy là cả một đường dây mua bán người được tính toán kỹ lưỡng.
Năm 2024, H.T.C. bị lừa đưa qua biên giới và thứ chờ đợi em là chuỗi ngày tăm tối triền miên nơi đất khách.
“Sang bên đấy không như họ nói đâu, cuộc sống khổ lắm... Chồng thì nhiều tuổi hơn, lại hay mắng chửi, không cho gọi điện về nhà. Em nhớ nhà lắm, chỉ muốn chạy trốn để được về với bố mẹ thôi” - H.T.C. kể, ánh mắt cụp xuống như thể ký ức ấy vẫn còn nguyên vẹn đâu đó.
Gần hai năm ròng rã sống trong tủi nhục, bị kiểm soát, bị cách ly khỏi mọi liên lạc với gia đình, H.T.C. mới tìm được cơ hội chạy trốn và may mắn được lực lượng chức năng giải cứu, đưa trở về Việt Nam.
Từ lời khai của em, một đường dây mua bán người dần lộ diện.
Quá trình điều tra, Bộ đội Biên phòng Lào Cai đã bắt giữ 2 đối tượng là Hạng Seo Dũng (sinh năm 2003) và Hạng Thị Mua (sinh năm 1994), cùng trú tại thôn Nàn Lý, xã Pà Vầy Sủ, tỉnh Tuyên Quang - những kẻ liên hệ, nhận tiền và cấu kết đưa H.T.C. vượt biên trái phép sang Trung Quốc để bán.
Câu chuyện của H.T.C. không phải cá biệt. Đã có hàng trăm, hàng nghìn phụ nữ, trẻ em gái vùng cao - những người vốn ít có điều kiện tiếp cận thông tin, dễ tin người - trở thành con mồi của những kẻ buôn người thời công nghệ số.
Không phải nạn nhân nào cũng may mắn tìm được đường về sớm như H.T.C. Có những người bị lừa bán từ nhỏ, mất nhiều năm lưu lạc nơi xứ người mới có cơ hội trở về quê hương, như T.P. dân tộc Mông, sinh năm 1995.
Bị lừa bán khi chỉ mới 5 - 6 tuổi, T.P. được giải cứu cuối năm 2025 và hiện vẫn đang được chăm sóc tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội tỉnh (cơ sở 2). Vì quá lâu, T.P. không biết nói tiếng Việt và cũng không nhớ nổi quê mình ở đâu.
“Giờ em cũng không nhớ nổi nơi mình sinh ra? Em chỉ biết thuộc 1 xã của huyện Bảo Thắng (cũ). Em cũng không biết bố mẹ mình là ai, giờ họ ra sao?” - T.P. nói bằng tiếng Trung Quốc qua phiên dịch khiến nhiều người nghẹn lòng.
Từ cuối năm 2025 đến nay, Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội tỉnh Lào Cai (cơ sở 2) đã tiếp nhận, chăm sóc nhiều trường hợp nạn nhân mua bán người trở về. Mỗi trường hợp là một câu chuyện buồn, một số phận lưu lạc đầy tủi nhục nơi đất khách quê người.
Ông Đinh Minh Nghĩa - Phó Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội tỉnh, không giấu được sự trăn trở khi nói về những ngày đầu tiếp nhận các em: “Khi mới tiếp nhận, các em hầu hết đều rơi vào tình trạng khủng hoảng tâm lý trầm trọng, sợ hãi và khép kín do bị bạo lực, bóc lột trong thời gian dài. Khó khăn lớn nhất của chúng tôi là giúp các em vượt qua rào cản tâm lý và những định kiến xã hội để có thể hòa nhập cộng đồng. Đơn vị cử cán bộ chuyên trách thường xuyên động viên, chăm sóc y tế, hỗ trợ kết nối với gia đình và phối hợp tổ chức dạy nghề cho các em”.
Từng bữa cơm, từng buổi trò chuyện tại trung tâm góp phần xây lại niềm tin trong các nạn nhân. Nơi đây đang trở thành “điểm tựa” để các em từng bước vượt qua những tổn thương, hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.
Phía sau hành trình trở về của mỗi nạn nhân là cả một cuộc chiến thầm lặng, không ngừng nghỉ của lực lượng chức năng nơi biên giới.
Từ cuối năm 2025 đến nay, Bộ đội Biên phòng Lào Cai đã triệt phá 3 vụ mua bán người, bắt giữ 4 đối tượng, giải cứu 3 nạn nhân. Phía sau những vụ việc được sáng tỏ là biết bao công sức âm thầm theo dõi, xác minh, đấu tranh với một loại tội phạm ngày càng tinh vi, xảo quyệt.
Thủ đoạn chung của các đối tượng là lợi dụng mạng xã hội để tìm kiếm, dụ dỗ, lừa gạt nạn nhân, chủ yếu nhắm vào phụ nữ người dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, với những lời hứa hẹn quen thuộc: Việc nhẹ lương cao, hoặc lấy chồng ngoại quốc giàu có, cuộc sống sung túc.
Việc đấu tranh, triệt phá các đường dây mua, bán người gặp không ít khó khăn, bởi mỗi đối tượng trong đường dây thường chỉ đảm nhận một công đoạn nhất định, hoạt động khép kín, khiến việc lần ra đầu mối, thu thập chứng cứ trở nên phức tạp hơn.
Điều tra, truy bắt chỉ là một phần của cuộc chiến. Thách thức lớn hơn đặt ra với lực lượng chức năng là làm sao ngăn chặn tội phạm từ gốc khi phương thức hoạt động đã thay đổi. Những chiếc bẫy mua bán người không còn hiện hữu ngoài đời thực mà dịch chuyển lên không gian mạng, ẩn sau các tài khoản ảo và những lời mời gọi hấp dẫn trên chính chiếc điện thoại thông minh của mỗi người.
Cuộc chiến chống mua bán người chỉ có thể đạt hiệu quả khi trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi, lợi dụng công nghệ và không gian mạng để lừa gạt nạn nhân, việc nâng cao nhận thức, tăng cường kỹ năng phòng ngừa cho người dân, đặc biệt ở vùng cao, vùng biên giới là yêu cầu cấp thiết.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng chức năng, nhà trường, đoàn thể, chính quyền địa phương cùng mỗi gia đình sẽ tạo nên “lá chắn” vững chắc, góp phần ngăn chặn tội phạm ngay từ sớm, từ xa.
Song song với đó, việc phối hợp giữa lực lượng chức năng hai bên biên giới trong đấu tranh, phòng, chống tội phạm mua bán người cũng đang tiếp tục được tăng cường, nhằm sớm phát hiện, ngăn chặn và triệt phá tận gốc các đường dây tội phạm xuyên quốc gia.
Sự trở về của những nạn nhân mới chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình hòa nhập và làm lại cuộc đời. Nhưng để không còn thêm những nạn nhận khác phải bước qua cánh cửa tăm tối ấy, điều quan trọng là phòng ngừa - bắt đầu từ việc mỗi người dân biết tự trang bị cho mình một “lá chắn” ngay trên chính không gian mạng tưởng chừng vô hại mỗi ngày.
