Không phải ngẫu nhiên mà giới trekking thường gọi Mường Hum là “lối lên những đỉnh núi huyền thoại”. Từ đây, du khách có thể chinh phục đỉnh Pu Ta Leng - “nóc nhà thứ 2” của Đông Dương, hay đỉnh Ky Quan San, nơi được ví như “thiên đường săn mây” ở Việt Nam. Những cung đường xuyên rừng, vượt suối, băng qua thảm thực vật nguyên sinh đã và đang trở thành điểm hút khách đối với những người yêu du lịch mạo hiểm.
Không chỉ có núi rừng, Mường Hum còn có hệ thống thác, suối và ruộng bậc thang trải dài theo triền núi. Thác Rồng với dòng nước đổ từ độ cao lớn giữa không gian hoang sơ, hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng du lịch của Mường Hum nếu được đầu tư đúng hướng.
Bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, giá trị văn hóa của người dân bản địa ở Mường Hum cũng là “tài sản” đặc biệt. Nơi đây là không gian sinh sống của các dân tộc Mông, Dao, Hà Nhì, Giáy… với những phong tục, lễ hội và nghề thủ công truyền thống còn được gìn giữ khá nguyên vẹn. Cùng với đó, chợ phiên Mường Hum họp vào Chủ nhật không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian văn hóa sống động.
Đặc biệt, lợi thế quan trọng khác là vị trí liên kết vùng. Trên tuyến du lịch Sa Pa - Y Tý - Lũng Pô, Mường Hum có thể trở thành điểm dừng chân lý tưởng, góp phần kéo dài hành trình và thời gian lưu trú của du khách khi đến với Lào Cai.
Chị Lục Thị Thanh, du khách ở xã Bảo Hà tham gia chuyến leo núi tuyến Mường Hum - Pu Ta Leng dịp đầu xuân Bính Ngọ 2026, chia sẻ: Chúng tôi mất gần nửa ngày di chuyển từ phường Lào Cai vào trung tâm xã Mường Hum để lên điểm xuất phát chinh phục Pu Ta Leng. Tuyến đường từ Bản Vược ngược lên Bản Xèo - Mường Hum hẹp, nhiều cua dốc lại có nhiều đoạn sạt lở khiến hành trình trở nên vất vả và kéo dài hơn dự kiến.
“Phong cảnh ở Mường Hum quá đẹp và hùng vĩ, nhưng đường đi khá khó khăn và thiếu dịch vụ hỗ trợ” - anh Nguyễn Minh Tuấn, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ khi vừa kết thúc hành trình trải nghiệm đường đá cổ Pavie.
“Nếu có thêm biển chỉ dẫn, dịch vụ hướng dẫn chuyên nghiệp và có thêm các khu nghỉ dưỡng tại chỗ thì trải nghiệm sẽ tốt hơn rất nhiều. Tôi rất thích bản sắc văn hóa của người dân địa phương, nhưng khó tìm thông tin về điểm đến và không có nhiều lựa chọn lưu trú để ở lại trải nghiệm lâu hơn” - anh Tuấn cho biết thêm.
Nhiều du khách có chung nhận xét: Mường Hum đẹp và giàu tiềm năng nhưng thiếu đầu tư đồng bộ về hạ tầng, lưu trú và dịch vụ. Hạ tầng giao thông là rào cản lớn nhất. Các tuyến đường từ Lào Cai, Sa Pa hay Y Tý đến Mường Hum còn khó đi, nhiều điểm sạt lở, gây nguy hiểm. Việc tiếp cận thác Rồng hay các cung trekking Pu Ta Leng, Ky Quan San cũng còn nhiều trở ngại.
Bên cạnh đó, cơ sở lưu trú ở Mường Hum còn hạn chế. Toàn xã chỉ có 8 cơ sở, chủ yếu là homestay nhỏ, chưa đáp ứng nhu cầu đa dạng, đặc biệt với khách quốc tế hoặc khách nghỉ dưỡng chất lượng cao.
Bên cạnh đó, dù có nhiều điểm đến hấp dẫn, nhưng Mường Hum chưa xây dựng được các tuyến, điểm và chương trình du lịch mang tính liên kết, trong khi nguồn nhân lực du lịch tại chỗ cũng còn thiếu và hạn chế về kỹ năng. Người dân chưa được đào tạo đầy đủ về phục vụ, giao tiếp, quản lý, khiến chất lượng dịch vụ chưa đồng đều. Vì vậy, du khách đến đây thường phải tự tổ chức hành trình, thiếu các tour trọn gói chuyên nghiệp.
Không chỉ vậy, công tác quảng bá các điểm đến ở Mường Hum còn ít. So với Sa Pa hay Mù Cang Chải, Mường Hum vẫn là cái tên ít được biết đến.
Ông Nguyễn Ngọc Minh - Chủ tịch UBND xã Mường Hum, cho biết: “Chúng tôi xác định du lịch là lĩnh vực góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của xã trong thời gian tới. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế còn khó khăn, việc đầu tư hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú và dịch vụ chưa đồng bộ. Địa phương đang từng bước hoàn thiện quy hoạch, kêu gọi doanh nghiệp tham gia đầu tư và hỗ trợ người dân tham gia làm du lịch. Quan điểm xuyên suốt là phát triển bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường”.
Nhìn một cách tổng thể, để du lịch Mường Hum thực sự “thức giấc”, cần chiến lược phát triển đồng bộ và dài hạn. Trước hết là hạ tầng, bởi nâng cấp các tuyến đường kết nối liên vùng và đường vào điểm du lịch cần được ưu tiên hàng đầu. Tiếp đó, cần đầu tư hệ thống hạ tầng du lịch cơ bản như cơ sở lưu trú, bãi đỗ xe, các tour, tuyến và điểm check-in… Đây là yếu tố quan trọng quyết định trải nghiệm của du khách.
Về sản phẩm, Mường Hum nên tập trung phát huy lợi thế riêng. Các tuyến trekking Pu Ta Leng, Ky Quan San, khám phá thác Rồng có thể xây dựng thành sản phẩm du lịch mạo hiểm chuyên nghiệp; kết hợp với trải nghiệm văn hóa như lưu trú tại homestay, tham gia chợ phiên, học nghề thủ công… để giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Bên cạnh đó, du lịch cộng đồng là hướng đi phù hợp. Việc hỗ trợ người dân cải tạo nhà ở thành homestay, phát triển ẩm thực và sản phẩm thủ công sẽ tạo sinh kế bền vững, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa.
Một yếu tố không thể thiếu là nguồn nhân lực. Các chương trình đào tạo kỹ năng hướng dẫn viên du lịch, ngoại ngữ, quản lý cơ sở lưu trú cần được triển khai thường xuyên. Người dân chính là “đại sứ du lịch” quan trọng nhất của địa phương nên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng giao tiếp.
Ông Phạm Cao Vỹ - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Lào Cai, nhận định: “Nếu Sa Pa mạnh về nghỉ dưỡng, Y Tý nổi bật về hành trình “săn mây” và khám phá bản làng, thì Mường Hum có thể định vị là điểm đến trekking, nơi tổ chức các giải thể thao mạo hiểm kết hợp trải nghiệm làng nghề. Điều quan trọng là xây dựng sản phẩm đặc trưng, có câu chuyện riêng, đồng thời, cần đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số, mạng xã hội… Những câu chuyện về thiên nhiên, văn hóa và con người nơi đây cần được kể một cách hấp dẫn và nhất quán”.
Đây là mục tiêu khả thi nhưng đòi hỏi quyết tâm và cách làm phù hợp. Từ vùng đất còn “ẩn mình” với du lịch, Mường Hum đang đứng trước ngưỡng cửa thay đổi. Nếu tìm được lời giải đúng, thì Mường Hum hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế.
