Từ xa xưa, vùng đất Lào Cai được xác định như "cửa ngõ" nối liền Giao Chỉ (Bắc Bộ) nước ta với các quốc gia vùng Tây Nam Trung Quốc. Nhờ vậy, Lào Cai đã sớm định hình trung tâm chiến lược quan trọng cả trong lĩnh vực kinh tế cũng như quân sự. Trải suốt các triều đại phong kiến tự chủ của đất nước, Lào Cai vẫn giữ vững vai trò một trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa quan trọng ven sông Hồng. Ngay tại ngã ba biên giới, nơi sông Hồng trọn vẹn đôi bờ chảy vào đất Việt, giao hòa với dòng Nậm Thi xanh biếc, người Lào Cai đã xây dựng nên đô thị cổ khá sầm uất, gọi là Lão Nhai - phố cũ. Đến triều Nguyễn, Lào Cai đã trở thành thương khẩu quan trọng, là một trong những cửa khẩu lớn của nước ta lúc bấy giờ.
Sau những khúc quanh lịch sử, ngay khi chủ trương bình thường hoá quan hệ giữa Việt Nam - Trung Quốc được thiết lập, lãnh đạo tỉnh Lào Cai đã tranh thủ thời cơ, đẩy mạnh quan hệ đối ngoại với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Cửa khẩu nối liền, cư dân hai bên biên giới qua lại buôn bán, giao thương không chỉ giúp giải quyết vấn đề khan hiếm hàng hóa và phá thế “ngăn sông cấm chợ” trong nội địa, mà hơn thế, Lào Cai đã thiết lập lại vai trò "cửa ngõ" quan trọng, kết nối với vùng Tây Nam rộng lớn của nước bạn. Lào Cai trở thành điểm kết nối, nơi hội tụ nguồn hàng hóa xuất - nhập khẩu lớn và trở thành điểm sáng trong xây dựng quan hệ đối ngoại giữa các địa phương trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc.
Không phải ngẫu nhiên Nghị quyết số 11 ngày 10/2/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định mục tiêu xây dựng Lào Cai trở thành "Cực tăng trưởng và trung tâm kết nối giao thương kinh tế quốc tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc". Chính phủ cũng đã cụ thể hóa bằng đề án và kế hoạch triển khai xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm kết nối giao thương kinh tế khu vực. Với hơn 180 km đường biên giới tiếp giáp tỉnh Vân Nam, có cửa khẩu quốc tế đường sắt, đường bộ và nhiều cửa khẩu phụ trên tuyến biên giới, Lào Cai là "cửa ngõ" gần nhất để hàng hóa từ vùng Tây Nam Trung Quốc tiếp cận hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh và vươn ra biển Đông. Ngược lại, đây cũng là tuyến ngắn nhất để hàng hóa từ Việt Nam và các nước ASEAN thâm nhập thị trường rộng lớn phía Tây Nam Trung Quốc.
Nếu chỉ nhìn Lào Cai trong quan hệ với Vân Nam sẽ chưa phản ánh đầy đủ giá trị chiến lược của địa phương. Bởi, thông qua hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, hàng hóa từ Việt Nam có thể kết nối tới các trung tâm công nghiệp lớn của Trung Quốc như Tứ Xuyên, Trùng Khánh, Quý Châu; xa hơn là mạng lưới vận tải hướng tới khu vực Trung Á, Mông Cổ và các tuyến liên vận Á - Âu. Ở chiều ngược lại, đây cũng là "cửa ngõ" quan trọng để hàng hóa từ Trung Quốc tiếp cận thị trường ASEAN với khoảng 700 triệu dân.
Trong không gian hợp tác Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng (GMS), vai trò của Lào Cai càng nổi bật. Từ Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai, các tuyến giao thông xuyên Việt kết nối với các nước như Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar và các quốc gia ASEAN khác. Điều đó giúp Lào Cai trở thành "mắt xích" quan trọng trong chuỗi kết nối giữa ASEAN và Trung Quốc.
Nhận thức rõ vị trí chiến lược đó, những năm qua, Đảng bộ tỉnh luôn xác định mở rộng đối ngoại, chủ động hội nhập quốc tế là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển. Giai đoạn 2020 - 2025, Tỉnh ủy đã ban hành Đề án số 11 về mở rộng đối ngoại, chủ động hội nhập và hợp tác quốc tế, xác định rõ các mục tiêu ưu tiên, trong đó có thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) trên các lĩnh vực vào chiều sâu, hiệu quả; tích cực mở rộng kết nối, làm phong phú hơn quan hệ với các đối tác nước ngoài hiện có; xây dựng kênh quan hệ hữu nghị, hợp tác mới với các đối tác tiềm năng…
Đề án số 11 đã tiếp nối và tạo nền tảng để các hoạt động đối ngoại của tỉnh phát triển mạnh, thực chất và hiệu quả. Theo đánh giá của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, giai đoạn 2020 - 2025, hoạt động đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Nhân dân được triển khai đồng bộ, ngày càng thực chất, vào chiều sâu và có ý nghĩa chính trị - xã hội quan trọng, nâng tầm vị thế địa phương; nhiều hoạt động đã trở thành thường niên của tỉnh và khu vực. Mối quan hệ với các đối tác truyền thống trong nước và ngoài nước, đặc biệt là với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), đại sứ quán các nước tại Việt Nam, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ nước ngoài và các định chế tài chính lớn trên thế giới ngày càng sâu sắc, tin cậy. Chủ động tìm kiếm, mở rộng thêm các đối tác mới nhằm tạo thêm không gian phát triển cho địa phương. Phát huy tối đa lợi thế của tuyến hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Phát huy vai trò "cửa ngõ", cùng những tiềm năng, thế mạnh về tài nguyên khoáng sản, khí hậu, văn hóa hấp dẫn, tỉnh đã mở rộng quan hệ hợp tác, đối ngoại ra nhiều quốc gia như Thái Lan, Lào, Pháp, Belaruts, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ…
Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới ra đời trong bối cảnh ấy càng mở ra những cơ hội mới cho Lào Cai. Nghị quyết xác định hội nhập là động lực chiến lược; đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên và phải phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại; hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn dân, của cả hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp và toàn diện của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, trong đó lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, làm chủ thể, động lực, lực lượng chủ công và đối tượng thụ hưởng chính các lợi ích của hội nhập quốc tế.
Khi hội nhập quốc tế được xác định là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, là động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và địa phương, thì những lợi thế về vị trí địa chính trị, địa kinh tế của Lào Cai sẽ có thêm điều kiện để được chuyển hóa thành động lực phát triển thực sự.
Trước yêu cầu của giai đoạn mới, Tỉnh ủy Lào Cai xác định, phát huy mọi tiềm năng, lợi thế, nguồn lực và yếu tố con người, khai thác hiệu quả động lực tăng trưởng mới, tạo bước đột phá xây dựng tỉnh Lào Cai phát triển nhanh, bền vững, theo hướng "xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc", trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương kinh tế quốc tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc. Phấn đấu đến năm 2045, Lào Cai trở thành trung tâm phát triển phía Bắc của cả nước; là trung tâm kết nối giao thương kinh tế quốc tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với Trung Quốc và châu Âu.
Với những kết quả đạt được, cùng những mục tiêu đã đề ra trong công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế, chính là tiền đề để Lào Cai bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành trung tâm kết nối khu vực.
