Từ Nghị quyết 39 của HĐND tỉnh, Nghị quyết số 80 của Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đến Đề án 14 của Tỉnh ủy về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa con người Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030, cấp ủy, chính quyền xã Mường Lai đã chủ động xây dựng kế hoạch, xác định rõ lộ trình và yêu cầu hoàn thành ngay việc thành lập và đưa vào hoạt động Câu lạc bộ Văn hóa, Nghệ thuật và Thể thao trong quý I/2026. Đây là mô hình tiên phong trên địa bàn tỉnh, đánh dấu bước đi bài bản trong bảo tồn và phát huy văn hóa tại địa phương.
Bà Hoàng Thị Thủy - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lai cho biết: “Ngay sau khi có văn bản hướng dẫn của tỉnh, xã đã khẩn trương hoàn tất các bước cần thiết. Việc thành lập câu lạc bộ đáp ứng yêu cầu trước mắt và hướng tới mục tiêu lâu dài là hình thành lực lượng nòng cốt trong phát triển văn hóa cơ sở”.
Câu lạc bộ chính thức ra mắt ngày 20/4, hoạt động gắn với các nhiệm vụ chính trị, văn hóa của địa phương. Điều đáng chú ý, cơ cấu thành viên được xây dựng theo hướng liên thế hệ từ người cao tuổi, lực lượng trung niên đến thanh thiếu niên, học sinh. Cách tổ chức này tạo ra một chu trình vừa bảo tồn, vừa truyền dạy, vừa tiếp nhận và sáng tạo.
Mường Lai là địa bàn có trên 83% đồng bào dân tộc Tày sinh sống. Đến nay, 12/12 thôn trên địa bàn vẫn duy trì hát then, khắp cọi trong sinh hoạt cộng đồng và các dịp lễ, tết.
Ông Hoàng Văn Ngân, thôn 7 chia sẻ: “Khắp cọi hay hát then không chỉ là biểu diễn, mà là cách người Tày giao tiếp, kết nối. Nhờ đó, đời sống tinh thần luôn giữ được sự tươi mới”.
Hiện, trên địa bàn xã có 3 nghệ nhân, trong đó có 1 Nghệ nhân Ưu tú và 2 Nghệ nhân Di sản văn hóa phi vật thể đang trực tiếp tham gia gìn giữ, truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống. Đây được xem là “hạt nhân” quan trọng giúp duy trì sức sống của các làn điệu dân ca, dân vũ trong cộng đồng.
Trước thực trạng nhiều giá trị truyền thống dần phai nhạt, đặc biệt là khi lớp trẻ ngày càng ít sử dụng tiếng dân tộc, việc tổ chức các hoạt động mang tính cộng đồng như câu lạc bộ trở thành một giải pháp thiết thực. Không gian sinh hoạt định kỳ, với các buổi luyện tập hằng tháng và giao lưu theo quý, đang góp phần đưa những giá trị di sản trở lại đời sống thường nhật.
Bà Nguyễn Thị Mát - Bí thư Chi bộ thôn 5 - một trong những người trực tiếp vận động thành lập nhóm sinh hoạt dân ca Tày trong câu lạc bộ cho biết: “Chúng tôi vận động chị em trong thôn cùng tham gia. Ai cũng phấn khởi, bởi đây là cơ hội để giữ gìn tiếng nói, làn điệu của dân tộc mình”.
Tinh thần đó không dừng ở thế hệ cao tuổi, em Nguyễn Thị Phương Thảo, 12 tuổi, thành viên nhỏ tuổi nhất của câu lạc bộ, chia sẻ: “Em được các bà dạy hát dân ca Tày. Em muốn học thật tốt các làn điệu để sau này có thể dạy lại cho các em nhỏ hơn”.
Ngoài 1 mô hình điểm, phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao ở Mường Lai đã hình thành mạng lưới hoạt động rộng khắp. Toàn xã hiện có 13 câu lạc bộ văn hóa, thể thao; 36/36 thôn duy trì đội văn nghệ truyền thống. Đây là lực lượng quan trọng góp phần duy trì các hoạt động sinh hoạt cộng đồng, bảo tồn dân ca, dân vũ và tổ chức các hoạt động văn hóa tại cơ sở.
Song song đó, phong trào thể dục, thể thao trên địa bàn cũng phát triển khá sôi nổi. Người dân luyện tập thể dục thể thao thường xuyên đạt khoảng 46%. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã đã tổ chức 3 giải thể thao; duy trì các hoạt động bóng chuyền, trò chơi dân gian trong khuôn khổ Lễ hội Xo May. Đặc biệt, Đại hội Thể dục thể thao xã Mường Lai lần thứ I/2026 được tổ chức thành công với 8 môn thi đấu chính thức và 1 môn hưởng ứng, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Các hoạt động văn hóa, thể thao thường xuyên đã tạo sân chơi lành mạnh, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho Nhân dân. Đây cũng là nền tảng để xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ cơ sở.
Thực tế cho thấy, khi đời sống tinh thần được quan tâm đúng mức sẽ tạo tác động tích cực đối với nhiều lĩnh vực khác. Tại Mường Lai, không khí sinh hoạt văn hóa sôi nổi đang góp phần thúc đẩy các phong trào thi đua lao động sản xuất, xây dựng đời sống mới ở khu dân cư.
Năm 2025, xã có 90,6% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; thôn văn hóa đạt 86,1%. Những con số này không chỉ phản ánh kết quả của phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, mà còn cho thấy sự chuyển biến về nhận thức và tinh thần cộng đồng trong Nhân dân.
Điều đáng chú ý là địa phương đã tập trung bảo tồn các giá trị trong đời sống hằng ngày, gắn văn hóa với sinh kế, kinh tế du lịch và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng. Chính cách làm ấy đang tạo nên sức sống cho các giá trị văn hóa truyền thống. Người dân không chỉ tham gia với tư cách người hưởng thụ, mà trở thành chủ thể sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa văn hóa.
Từ những buổi sinh hoạt giản dị, những câu hát then vang lên giữa bản làng, dòng chảy văn hóa đang được khơi thông và tiếp nối. Trong dòng chảy ấy, mỗi người dân Mường Lai vừa là người gìn giữ, vừa là người truyền lửa, góp phần làm dày thêm “hồn cốt” văn hóa của vùng đất giàu bản sắc.
