Những ngày đầu năm 2026, trên những triền đồi tại các xã Bảo Thắng, Bát Xát, Bắc Hà, Bảo Yên... màu xanh của cây mỡ, cây quế đang dần thay thế cho những nương sắn, nương ngô bạc màu. Đây là kết quả từ việc triển khai Quyết định số 2720/QĐ-UBND, ngày 25/10/2024 về phê duyệt Phương án hỗ trợ trồng rừng sản xuất loài cây gỗ lớn từ nguồn trồng rừng thay thế.
Để hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lào Cai (cũ) lần thứ XVI về việc nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 60% vào năm 2025, toàn tỉnh cần hoàn thành trồng 38.900 ha rừng. Sau khi trừ đi phần diện tích đã thực hiện từ năm 2021 đến nay, áp lực đang dồn vào giai đoạn nước rút với 13.500 ha còn lại cần thực hiện trong năm 2025. Trong đó, dự án hỗ trợ trồng 3.000 ha rừng gỗ lớn tại 6 huyện cũ (Mường Khương, Bắc Hà, Bát Xát, Bảo Yên, Bảo Thắng, Văn Bàn) được xem là "mũi tên trúng hai đích": Vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao giá trị kinh tế bền vững.
Để hỗ trợ người dân trồng rừng, UBND tỉnh đã giao cho UBND các huyện (trước đây) làm chủ đầu tư triển khai cho các hộ dân có đất đủ điều kiện thực hiện trồng rừng và lập phương án hỗ trợ 17 triệu đồng/ha, trong đó chi trả 15 triệu đồng/ha trực tiếp cho người dân (tiền mua cây giống, vật tư, phân bón); 500.000 đồng/ha cho công tác khuyến lâm; 1,5 triệu đồng phục vụ công tác khảo sát, thiết kế, quản lý, nghiệm thu. Tổng kinh phí thực hiện hỗ trợ trong năm 2025 là 51 tỷ đồng, từ nguồn Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, với điều kiện các cơ quan Nhà nước sẽ nghiệm thu chi trả sau khi người dân trồng 3 tháng và cây rừng phát triển tốt. Cùng với đó, người trồng rừng cam kết chỉ khai thác rừng sau 10 năm tuổi.
Ghi nhận của phóng viên tại các địa phương triển khai trồng rừng cây gỗ lớn theo phương án được phê duyệt tại Quyết định số 2720/QĐ-UBND, ngày 25/10/2024, hiện nay, đã có gần 3.000 ha rừng gỗ lớn được người dân tại địa bàn các huyện: Mường Khương, Bắc Hà, Bát Xát, Bảo Yên, Bảo Thắng (cũ) trồng với kỳ vọng sẽ có "của để dành" cho tương lai. Cùng với đó, nguồn vốn 51 tỷ đồng đã sẵn sàng chuyển giao cho các địa phương để chi trả, nhưng "con đường" giải ngân đang bị "chặn lại" bởi sự thay đổi mô hình quản lý hành chính, khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, UBND các huyện dừng hoạt động, vai trò "Chủ đầu tư" quy định trong Quyết định số 2720 không còn.
Trời mùa đông lạnh giá nhưng chị Trần Thị Hoa, thôn Thái Niên, xã Bảo Thắng vẫn cùng các thành viên trong gia đình phát cỏ chăm sóc 11 ha rừng mỡ gần 1 năm tuổi. Giờ đây, hàng chục nghìn cây mỡ đã vươn cao phủ xanh trên những sườn đồi, nhưng khuôn mặt chị Hoa vẫn trĩu nặng âu lo.
Chị Hoa chia sẻ: "Đất của gia đình, cây giống mình cũng tự tay chọn mua và bỏ công chăm sóc. Chúng tôi hiểu rằng trồng cây gỗ lớn là đầu tư cho tương lai. Kể cả sau 10 năm chưa khai thác, rừng vẫn ở đó, giá trị gỗ càng tăng, con cháu được hưởng lợi về môi trường, nguồn nước. Chúng tôi rất cần “đòn bẩy” từ nguồn hỗ trợ 17 triệu đồng/ha của Nhà nước để trang trải chi phí giống, phân bón ban đầu. Hiện nay, cây đã lên xanh tốt mà tiền hỗ trợ vẫn chưa có, chúng tôi thực sự đang rất khó khăn về vốn".
Tương tự, chị Đàm Thùy Linh cùng ở thôn Thái Niên bày tỏ: "Khi trồng rừng, tôi làm theo đúng hướng dẫn của cán bộ kiểm lâm từ đào hố, giãn cách chuẩn đến chăm sóc sau trồng. Chúng tôi đều tin tưởng vào chính sách của Nhà nước và xác định trồng rừng là hướng sinh kế lâu dài, chứ không phải “trồng cho có phong trào”. Theo quy định, sau 3 tháng sẽ nghiệm thu chi trả, nhưng đến nay đã gần 1 năm mà vẫn chưa thấy ai đến làm các thủ tục để chúng tôi được nhận hỗ trợ. Gia đình tôi trồng 4 ha quế, đến giờ cây đã xanh tốt. Chúng tôi không đòi hỏi thêm mà chỉ mong các cơ quan Nhà nước sớm thực hiện nghiệm thu rừng và chi trả tiền hỗ trợ đúng quy định để bà con ổn định cuộc sống và yên tâm gắn bó với rừng".
Theo bà Lê Thị Thu - Trưởng thôn Thái Niên, khi có thông tin về chính sách, thôn đã họp dân, tuyên truyền và người dân hưởng ứng rất tích cực. Toàn thôn có 18 hộ tham gia, nhiều hộ trồng tới cả chục ha, không có lao động nên họ phải đi thuê nhân công trồng rừng hoàn toàn. "Để đảm bảo cuộc sống trong khi chờ tiền hỗ trợ, có gia đình vừa trồng rừng, vừa trồng xen sắn để "lấy ngắn nuôi dài", lấy tiền bán sắn bù vào tiền giống, nhân công. Nhưng từ tháng 3/2025 đến bây giờ, người dân vẫn chưa nhận được hỗ trợ. Tôi cũng chỉ biết động viên các hộ dân cố gắng chờ" - bà Lê Thị Thu cho biết thêm.
Tại thôn Bản Vền, xã Bát Xát, bà Bùi Thị Nguyệt (75 tuổi) vẫn miệt mài chăm sóc gần 2 ha rừng mỡ của gia đình đã trồng được 8 tháng. Bà Nguyệt chia sẻ: "Nhà nước hỗ trợ là để bà con có thêm nguồn lực để trồng rừng phủ xanh đồi trọc và có động lực để giữ rừng. Với tôi, dù có hỗ trợ hay không thì tôi vẫn trồng rừng. Bởi, rừng gỗ lớn như "của để dành", càng để lâu càng có giá, đồng thời tạo nguồn sinh thủy cho thôn bản. Nhưng việc bỏ ra số tiền lớn mua cây giống và nhân công là cả một gánh nặng. Nếu chính sách hỗ trợ sớm được thực hiện, bà con sẽ bớt vất vả và có thêm động lực chăm sóc, bảo vệ rừng”.
Ông Nguyễn Ngọc Anh - Trưởng Phòng Kinh tế xã Bảo Thắng cho biết: "Đến nay, xã Bảo Thắng đã trồng được hơn 295 ha, tương ứng số tiền hỗ trợ cho các hộ dân là trên 5 tỷ đồng. Hồ sơ nghiệm thu một số diện tích đã hoàn thiện, cây sinh trưởng tốt, nhưng vướng mắc lớn nhất là xác định lại chủ đầu tư sau khi cấp huyện dừng hoạt động. Chúng tôi kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh sớm có hướng dẫn thống nhất để chuyển chủ đầu tư về xã hoặc cơ quan có thẩm quyền để sớm tổ chức các thủ tục chi trả cho người dân trồng rừng".
Ông Trần Văn Hùng - Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Bát Xát cho biết: "Đơn vị đã phối hợp với các xã rà soát quỹ đất, xây dựng phương án trồng rừng cây gỗ lớn tại 5 xã với tổng diện tích 298 ha. Chúng tôi dùng máy GPS và flycam đo đếm từng diện tích, cho thấy đa phần mật độ cây sống đều đạt trên 85%, hoàn toàn đủ điều kiện nghiệm thu thanh toán. Điều mong mỏi nhất của người dân là các cơ quan chức năng của tỉnh sớm xác định rõ chủ đầu tư để chi trả kịp thời tiền hỗ trợ trồng rừng, để người dân tiếp tục gắn bó với rừng".
Không chỉ tại Bảo Thắng hay Bát Xát, tại các xã như: Bắc Hà, Bảo Yên… hàng trăm hộ dân cũng đang trong tình trạng tương tự. Họ đã trồng rừng theo đúng chủ trương, biến những sườn núi, vạt đồi trọc thành những "kho vàng xanh" cho tương lai. Việc phát triển rừng gỗ lớn là hành trình dài hạn, đòi hỏi sự đồng hành bền bỉ từ phía chính quyền. Hỗ trợ 17 triệu đồng cho mỗi ha rừng trồng có thể không phải số tiền quá lớn trong tổng vốn đầu tư 10 năm, nhưng là sự hỗ trợ vô cùng quan trọng để người dân vượt qua khó khăn ban đầu.
Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần hành động quyết liệt hơn để "khơi thông" dòng vốn hỗ trợ, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục để người dân yên tâm chăm sóc, bảo vệ rừng.
Trình bày: Hữu Huỳnh
