Trong quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính, có những xã được thành lập từ việc hợp nhất các xã ở trung tâm huyện lỵ cũ, với nguồn lực và lợi thế nổi trội. Các xã trung tâm này được kỳ vọng trở thành hạt nhân phát triển, tạo động lực cho xã lân cận và toàn khu vực.
Phường Sa Pa thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số của 6 đơn vị hành chính cấp xã, gồm các phường: Hàm Rồng, Ô Quý Hồ, Sa Pả, Cầu Mây, Sa Pa, Phan Si Păng. Đây là toàn bộ diện tích khu vực đô thị của thị xã Sa Pa cũ, vùng lõi của quy hoạch chung Khu Du lịch quốc gia Sa Pa đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Khu vực này đã lập xong quy hoạch phân khu nên rất thuận lợi cho việc quản lý, đề xuất đầu tư hạ tầng và thu hút đầu tư. Về quy mô kinh tế, phường Sa Pa chiếm trên 90% thu ngân sách của thị xã cũ; về cơ cấu kinh tế thì dịch vụ - du lịch chiếm hơn 70%.
Vì vậy, ngay sau khi các xã, phường mới được thành lập, phường Sa Pa đã chủ trì phối hợp với các xã của thị xã Sa Pa cũ ký quy chế phối hợp nhằm thúc đẩy phát triển du lịch, kết nối hạ tầng, phối hợp quản lý đất đai, trật tự xây dựng…
Ông Tô Ngọc Liễn - Chủ tịch UBND phường Sa Pa cho biết: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ phường Sa Pa nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định mục tiêu hướng tới đô thị xanh, thông minh, là động lực quan trọng, trung tâm kết nối của khu vực và tỉnh Lào Cai. Quan điểm này khẳng định sự phát triển của phường Sa Pa nằm trong sự phát triển chung khu vực thị xã Sa Pa cũ và của tỉnh.
Cũng như phường Sa Pa, xã Bát Xát mới sau hợp nhất được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm kết nối của khu vực. Xã Bát Xát được thành lập trên cơ sở hợp nhất các xã: Quang Kim, Phìn Ngan, Bản Qua, Bản Vược và thị trấn Bát Xát, có vị trí chiến lược, hạ tầng giao thông kết nối liên vùng và với nước bạn Trung Quốc đang được đầu tư mạnh mẽ.
Giai đoạn 2021 - 2025, nhiều dự án quy hoạch được triển khai để làm cơ sở kêu gọi đầu tư dự án hạ tầng tại các khu vực có tiềm năng phát triển trên địa bàn xã, như: Dự án Quy hoạch chi tiết khu vui chơi giải trí huyện Bát Xát 308 ha; Quy hoạch chi tiết khu logistics thuộc khu Kim Thành - Bản Vược 332 ha; Quy hoạch chi tiết khu công nghiệp gia công, chế biến, đóng gói hàng xuất nhập khẩu 222 ha; Quy hoạch chi tiết Khu công nghiệp Bản Qua 95 ha; Điều chỉnh mở rộng quy hoạch chi tiết cửa khẩu phụ Bản Vược quy mô 343 ha, tạo cơ sở đầu tư xây dựng khu chức năng đặc thù về phát triển du lịch và dịch vụ thương mại, logistics, xuất - nhập khẩu của tỉnh.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch UBND xã Bát Xát cho biết: Nguồn lực đầu tư và các dự án lớn trên địa bàn xã Bát Xát chiếm khoảng 60% khối lượng của huyện Bát Xát cũ, điều này khẳng định vị thế của xã trung tâm, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu xã Bát Xát phải trở thành động lực cho khu vực. Hiện nay, xã đang tập trung triển khai các công trình, dự án, hạ tầng kỹ thuật, khu dân cư, đảm bảo kết nối các vùng liên xã thông suốt, phù hợp với định hướng quy hoạch chung của tỉnh và hướng phát triển trọng tâm của vùng liên xã…
Thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo chỉ đạo của trung ương, trong quá trình nghiên cứu, tính toán phương án hợp nhất đơn vị hành chính cấp xã, tỉnh Lào Cai đã chủ trương mỗi khu vực huyện cũ sẽ thành lập một xã, phường với vai trò là trung tâm động lực. Yêu cầu đặt ra là các xã, phường này sẽ thúc đẩy sự phát triển của cả khu vực huyện cũ, trung tâm kết nối với các khu vực còn lại và cả tỉnh.
Sau khi hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, có thể nhìn thấy rõ lợi thế nổi trội của các xã trung tâm được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã có vị trí chiến lược tại trung tâm huyện lỵ cũ.
Đây là những địa bàn vốn đã có quy hoạch rõ ràng, hệ thống hạ tầng cơ bản, giao thông thuận lợi và các điều kiện kinh tế - xã hội phát triển hơn so với các xã khác trong huyện. Các xã trung tâm cũng được kế thừa cơ sở vật chất của huyện cũ, thường là nơi tập trung các cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện, chợ và các khu dịch vụ công cộng, tạo ra nền tảng vững chắc để phát huy vai trò đầu tàu.
Bên cạnh đó, điều kiện dân trí, thu nhập của người dân khu vực này cũng cao hơn. Việc sáp nhập các xã lân cận giúp xã trung tâm mở rộng quy mô, tăng cường khả năng tiếp cận nguồn lực từ ngân sách nhà nước và thu hút các nguồn vốn đầu tư tư nhân, qua đó tạo thêm nhiều cơ hội phát triển.
Với những lợi thế sẵn có, xã trung tâm được định hướng sẽ đóng vai trò hạt nhân trong việc kết nối, thúc đẩy sự phát triển của các xã lân cận. Các xã trung tâm không chỉ là nơi cung cấp các dịch vụ công và hạ tầng thiết yếu cho khu vực mà còn là cầu nối để thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và kinh doanh.
Tuy nhiên, để các xã trung tâm thực sự trở thành hạt nhân phát triển cần phải giải quyết những thách thức nhất định. Trước hết là quỹ đất, không gian phát triển hạn chế do mật độ dân số khá cao. Một số xã trung tâm sau sáp nhập vẫn gặp khó khăn trong việc đồng bộ hóa hạ tầng, quản lý dân cư và giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh. Việc điều phối nguồn lực giữa xã trung tâm và các xã lân cận cũng đặt ra bài toán cần giải quyết, để đảm bảo sự phát triển hài hòa, không tạo ra khoảng cách quá lớn giữa các khu vực.
Thời gian tới, để phát huy vai trò của xã trung tâm cần tập trung đầu tư hạ tầng giao thông kết nối xã trung tâm với các xã lân cận. Cùng với đó, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ đảm bảo hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Do vậy, xã trung tâm không chỉ là đầu tàu, hình mẫu trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp mà còn phải là động lực, hạt nhân để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội trong khu vực. Với những lợi thế vượt trội và chiến lược phát triển phù hợp, các xã trung tâm trên địa bàn tỉnh đang nỗ lực khẳng định vai trò dẫn dắt của mình, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh.
