Nép mình dưới chân đèo Khau Phạ, thôn Tà Sung "lọt" giữa thung lũng thơ mộng và bình yên. Bao quanh bản làng là cánh đồng lúa trải dài cùng dòng suối trong veo ngày đêm róc rách chảy qua từng bờ đá, tựa bản nhạc dịu dàng của núi rừng.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của Festival Dù lượn, mỗi mùa vàng hay mùa nước đổ, Tà Sung lại nhộn nhịp du khách khi trở thành điểm hạ cánh lý tưởng. Kể từ đó, đồng bào người Thái trên địa bàn trước vốn chỉ quen với trồng lúa, trồng ngô giờ đã bắt đầu học cách làm du lịch.
Anh Lù Văn Quyết là một trong những hộ mạnh dạn đầu tư, cải tạo lại căn nhà cũ để đón khách lưu trú. Toàn bộ gia súc nuôi dưới gầm nhà sàn được di chuyển ra xa nhà. Vợ chồng anh Quyết còn sử dụng các vật liệu sẵn có tại địa phương để trang trí, trồng thêm hoa, cây xanh quanh nhà...
Anh Quyết chia sẻ: Trước đây, gia đình tôi chỉ làm ruộng, chăn nuôi, cuộc sống bấp bênh theo mùa vụ. Từ khi khách du lịch đến địa phương đông hơn, đặc biệt vào mỗi mùa Festival Dù lượn, tôi nghĩ mình phải thay đổi nếu không sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển kinh tế. Ban đầu cũng lo lắm vì chưa biết làm du lịch như thế nào, nhưng rồi vừa làm vừa học hỏi, dần dần cũng quen.
Năm 2020, homestay Quyết Đoản của vợ chồng anh Lù Văn Quyết đi vào hoạt động với 2 gian nhà sàn gỗ, sức chứa 30 người/đêm, mang đậm kiến trúc truyền thống của người Thái.
Dù chỉ học hết lớp 3, không viết thạo tiếng Việt, nhưng anh Quyết luôn cố gắng tự học, tự hoàn thiện. Mỗi lần có đoàn khách mới, anh lại tranh thủ học thêm vài câu giao tiếp, cách sắp xếp phòng nghỉ, giữ gìn vệ sinh và làm dịch vụ chu đáo hơn.
Từ ngày vận hành homestay, cuộc sống gia đình anh Quyết thay đổi rõ rệt. Ngoài nguồn thu từ lưu trú, gia đình còn có thêm thu nhập từ phục vụ ăn uống, bán các mặt hàng nông sản địa phương và hoạt động trải nghiệm cho du khách. Các con, anh em họ hàng trong gia đình cũng có thêm việc làm mỗi mùa du lịch.
Trung bình mỗi mùa du lịch, gia đình tôi đón khoảng 300 du khách/tháng; chi phí tối thiểu của mỗi du khách ở homestay là 150.000 đồng/người/đêm, giúp tổng thu nhập mỗi năm đạt trên 150 triệu đồng - anh Quyết chia sẻ thêm.
Cũng từ du lịch, cuộc sống của gia đình anh Lường Văn Quân - chủ homestay Quân Pỏm, thôn Tà Sung cũng có nhiều đổi khác. Từ người nông dân chân lấm tay bùn, rụt rè, không dám tin mình có thể làm du lịch, giờ đây anh Quân có thể nấu một bữa ăn thịnh soạn cho cả đoàn du khách.
Với đôi tay khéo léo, anh còn đan những chiếc giỏ tre và điêu khắc tượng gỗ nhỏ xinh, vừa để trang trí nhà, vừa để bán cho khách làm quà lưu niệm. Chị Pỏm - vợ anh Quân cũng tự tin hơn, niềm nở trong giao tiếp và biết kể cho du khách nghe những câu chuyện về gia đình và bản làng mình. Ngoài những lúc sửa soạn nhà cửa để đón khách và phục vụ bữa ăn tại homestay, chị Pỏm còn tham gia đội văn nghệ của thôn, biểu diễn các tiết mục múa truyền thống phục vụ du khách.
Anh Lường Văn Quân chia sẻ: Mình là nông dân, ngày mới làm du lịch thì rụt rè, ngại tiếp xúc với khách, nhưng làm dần cũng quen, đón khách rồi lại thấy vui, vắng khách thì thấy nhớ. Nhờ làm du lịch gia đình không chỉ có thêm thu nhập mà còn học hỏi thêm được rất nhiều điều.
Không chỉ có anh Quyết, anh Quân, nhiều người Thái, người Mông ở các thôn Tà Sung, Sẻ Sáng, Lìm Thái… nơi chân đèo Khau Phạ cũng tham gia hệ sinh thái dịch vụ du lịch với gần 20 hộ kinh doanh từ lưu trú homestay đến tắm lá thuốc, bán cà phê.
Người dân còn chủ động xây dựng các tour du lịch như: trekking quanh thôn, tham gia làm nông nghiệp truyền thống, nhuộm vải chàm và đan tre với người Thái hay vẽ tranh bằng sáp ong với người Mông, tạo thêm trải nghiệm cho du khách. Nhiều thanh niên cũng chủ động tham gia tổ xe ôm, dẫn khách trekking, chụp ảnh.
Anh Lò Văn Kiểu ở thôn Lìm Thái từng thu nhập dựa vào vài sào ruộng và nương ngô trên núi. Cuộc sống quanh năm thiếu trước hụt sau. Từ khi du lịch phát triển, anh cùng nhiều thanh niên trong thôn tham gia tổ xe ôm đưa đón du khách giữa điểm cất cánh trên đèo Khau Phạ và bãi hạ cánh dưới thung lũng. Những ngày cao điểm, anh Kiểu có thể chở cả chục lượt khách, mỗi lượt được 70.000 - 80.000 đồng - nguồn thu không nhỏ với người dân nơi đây.
Làm nghề này vui hơn vì được gặp nhiều người. Khách dưới xuôi lên hỏi chuyện bản làng, hỏi phong tục, mình vừa chở vừa kể cho họ nghe - anh Kiểu chia sẻ.
Ngoài ra, phụ nữ, trẻ em trong cộng đồng cũng được hướng dẫn, đào tạo để ngày càng hoàn thiện các kỹ năng, trở thành hướng dẫn viên bản địa, luôn sẵn sàng đồng hành cùng khách du lịch trong các chuyến trekking leo núi, thăm thú bản làng hay giúp các du khách nhí làm quen với cuộc sống của người dân bản địa trong Trại hè "Rực rỡ Tây Bắc - Hành trình văn hóa Khau Phạ”…
Phát triển sản phẩm bay dù lượn được xã Tú Lệ xác định là hướng đi phù hợp để nâng cao thu nhập, tạo sinh kế bền vững cho người dân sinh sống dưới chân đèo Khau Phạ. Để hỗ trợ người dân, thời gian qua, xã đã tích cực tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng làm du lịch, đón tiếp du khách, chế biến ẩm thực truyền thống; chú trọng đầu tư hạ tầng giao thông, điểm dừng chân, bãi đỗ xe; đồng thời, thu hút đầu tư xây dựng các khu du lịch, nghỉ dưỡng chất lượng cao nhưng vẫn hài hòa với cảnh quan thiên nhiên.
Đã thành nếp, mỗi dịp lễ hội dù lượn diễn ra tại Khau Phạ, tài xế xe ôm người Mông, người Thái lại tất bật đưa đón phi công, du khách từ bãi đáp trở lại đỉnh đèo Khau Phạ; các homestay luôn kín khách; hướng dẫn viên bản địa tất bật đồng hành cùng du khách trên hành trình trải nghiệm… Nhịp sống mới đang dần hiện hữu, tràn đầy sức sống, mở ra tương lai ấm no, hạnh phúc cho vùng quê này.
