Có mặt bằng đến đâu, máy móc tiếp cận đến đó. Giữa núi cao biên giới Lào Cai, 4 công trường trường phổ thông nội trú liên cấp tại Y Tý, Pha Long, Mường Khương và A Mú Sung đã chạy đua với địa hình, thời tiết và mốc thời gian phải hoàn thành công trình. Phía sau tiến độ được tính bằng từng ngày là sự đồng thuận của người dân, cách cấp ủy, chính quyền tháo gỡ từng vướng mắc và hàng nghìn công nhân làm ngày, làm đêm để đưa công trình về đích.
Khi Dự án Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Y Tý triển khai, gia đình anh Hầu A Mình ở Phìn Hồ thuộc diện phải di chuyển chỗ ở để dành đất xây trường. Rời nơi đã sống nhiều năm không phải quyết định dễ dàng. Sau nhiều lần trao đổi với cán bộ xã, khi hiểu mục đích của công trình, anh đồng ý để nhà thầu đưa máy móc vào thi công trước trên phần đất của gia đình trong lúc thủ tục bồi thường, hỗ trợ tiếp tục được hoàn thiện.
“Khi Nhà nước làm dự án, tôi đồng tình, chỉ mong được hỗ trợ hợp lý để công trình sớm triển khai và gia đình có nơi ở mới ổn định”, anh Mình chia sẻ.
Dự án tại Y Tý ảnh hưởng 12 hộ dân, thời điểm ấy, xã chưa có dự án tái định cư, quỹ đất hạn chế. Theo ông Tô Văn Thanh - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Y Tý, địa phương huy động cả hệ thống chính trị tham gia; hội đồng giải phóng mặt bằng được thành lập với sự có mặt của cán bộ cơ sở, đoàn thể và cơ quan chuyên môn. Chính quyền cùng chủ đầu tư giải quyết từng phần việc, đồng thời tìm phương án để gia đình bị ảnh hưởng sớm ổn định cuộc sống. Ngay khi 2,1 ha mặt bằng đầu tiên được bàn giao, Chi nhánh Trường Sơn 97 (Tổng Công ty Xây dựng Trường Sơn) đưa máy móc, thiết bị vào thi công công trình.
Ở xã Pha Long, nương ngô của gia đình chị Long Thị Tươi ở thôn Pha Long, trong khu vực xây dựng trường. Chị là một trong những hộ sớm đồng ý bàn giao đất. Ngày giao đất, điều chị nghĩ đến là trẻ em vùng cao sẽ bớt cảnh đi học xa, đến khi công trình thành hình trên nương ngô cũ, chị cũng bất ngờ trước quy mô của ngôi trường.
Ông Hoàng Văn Quang - Bí thư Đảng ủy xã Pha Long cho biết: "Cán bộ xuống cơ sở tuyên truyền, vận động từng hộ có đất bị ảnh hưởng. Khi người dân hiểu mục đích của dự án và lợi ích lâu dài đối với con em trên địa bàn, mặt bằng được bàn giao để nhà thầu sớm đưa máy móc vào thi công".
Với dự án chịu sức ép lớn về tiến độ, có mặt bằng sớm một ngày là thêm một ngày có thể thi công. Bởi vậy, đất được bàn giao đến đâu, máy móc và nhân lực tiếp cận đến đó. Từ các khu đất được bàn giao, móng nhà, đường công vụ và từng khối công trình lần lượt xuất hiện.
Dưới chân núi Lảo Thẩn, trong màn sương Y Tý, tiếng máy khoan, máy phá đá, xe chở vật liệu vang trên sườn núi. Y Tý là một trong các công trường có điều kiện thi công khắc nghiệt. Mùa đông, có ngày nhiệt độ xuống khoảng 0°C; băng giá, sương mù khiến tầm nhìn hạn chế. Địa hình dốc gây khó cho máy móc, nước phục vụ thi công khan hiếm, riêng phần nền phải xử lý hơn 60.000 m³ đá.
Trung tá Nguyễn Trọng Vĩnh - Phó Chỉ huy trưởng công trường, nhớ có hôm nhiệt độ xuống 0°C, các mũi thi công ngoài trời không thể triển khai. Trời vừa hửng, công trường lập tức tăng ca, tăng kíp để bù thời gian. Nhà thầu lắp trạm trộn bê tông ngay tại chỗ để chủ động vật liệu, kiểm soát chất lượng và giảm quãng đường vận chuyển. Dịp Tết, một số mũi thi công vẫn được duy trì.
Pha Long lại khó ở từng chuyến vật liệu, từng téc nước vượt dốc. Nhớ lại lúc gặp anh Tráng A Củi ở thôn Sả Chải được tuyển vào làm việc tại dự án, giữa ca, anh thường nhìn về phía các dãy phòng học đang hoàn thiện. Trong số học sinh sắp bước qua cánh cổng ấy có hai con gái của anh. “Tôi chỉ mong các con được học trong ngôi trường mới, có điều kiện học tập tốt hơn để sau này có nghề nghiệp ổn định, không còn vất vả như bố mẹ”, anh Củi chia sẻ. Với người thợ địa phương, mỗi ngày làm việc cũng là thêm một phần việc để ngôi trường sớm hoàn thành.
Công trường tại Mường Khương cũng phải xoay việc theo từng trận mưa. Đúng lúc nhiều hạng mục bước vào chặng hoàn thiện, mưa liên tục khiến công việc ngoài trời thường xuyên gián đoạn. Trời vừa tạnh, công nhân lại trở ra sân, đường nội bộ và hạ tầng để tranh thủ quỹ thời gian ít ỏi.
Nhà thầu duy trì khoảng 600 lao động, tổ chức 3 ca mỗi ngày; ca tối làm tới 23 giờ. Ông Nguyễn Văn Ngọc - Chỉ huy trưởng công trường cho biết, việc tăng nhân lực, máy móc và tổ chức thi công 3 ca nhằm bảo đảm mốc bàn giao. Ở giai đoạn ấy, một công việc chậm có thể kéo theo nhiều hạng mục phía sau.
Khi thời gian còn lại được tính bằng tuần, chiến dịch 100 ngày đêm cao điểm hoàn thành 4 trường bước vào chặng quyết định. Thời điểm đó, chủ đầu tư, nhà thầu huy động tối đa nhân lực, máy móc, tổ chức nhiều ca, kíp, phấn đấu hoàn thành các hạng mục phục vụ năm học mới trước ngày 30/8. Việc đưa công trình về đích đúng hẹn cũng trở thành nhiệm vụ được Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh theo dõi sát.
Trong chuyến công tác kiểm tra tiến độ các trường nội trú biên giới đầu tháng 8/2026, tại công trường Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương, Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy yêu cầu chủ đầu tư, đơn vị thi công tiếp tục huy động nhân lực, máy móc, tổ chức thi công khoa học, tranh thủ thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ nhưng phải bảo đảm chất lượng và an toàn lao động. Việc xây dựng, lắp đặt thiết bị, nội thất và chuẩn bị điều kiện dạy, học cần được phối hợp để trường có thể vận hành ngay sau khi bàn giao.
Cuối tháng 8, trên nương ngô cũ của gia đình chị Long Thị Tươi ở Pha Long, các dãy phòng học đã thành hình. Ở Phìn Hồ, phần đất gia đình anh Hầu A Mình đồng thuận bàn giao nay mang dáng dấp một ngôi trường. Với các nhà thầu, cuộc chạy đua tiến độ đã tới đích. Tại các ngôi trường, công việc quan trọng hơn vừa bắt đầu - biến cơ sở vật chất mới thành điều kiện học tập tốt hơn cho trẻ em vùng biên.
