Cuối thôn Háng Gàng, xã Trạm Tấu, ngôi nhà của anh M.A.T nép bên sườn núi. Khi chúng tôi đến, anh đang dọn lại chuồng nuôi bò. Ít ai biết người đàn ông dân tộc Mông với vẻ ngoài hiền lành ấy từng có quá khứ lầm lỡ. Nhắc lại những ngày mới trở về sau khi chấp hành xong án phạt tù, anh chia sẻ: “Mình sai rồi, mất niềm tin với gia đình, bà con. Lúc về không dám gặp ai, chỉ nghĩ làm sao sống cho tử tế lại”.
Nhằm giúp anh tái hòa nhập cộng đồng và từng bước vươn lên trong phát triển kinh tế, năm 2025, anh được hỗ trợ 3 con bò sinh sản. Từ nguồn hỗ trợ này, cùng sự động viên, hướng dẫn của chính quyền và lực lượng công an cơ sở, anh từng bước ổn định cuộc sống, có sinh kế để vươn lên.
Đại úy Hà Xuân Luân - Phó Trưởng Công an xã Trạm Tấu cho biết: “Dù điều kiện còn khó khăn, nhưng anh M.A.T đã có chuyển biến tích cực, dự kiến trong năm nay sẽ thoát nghèo”. Phía sau mỗi “hành trình” hoàn lương là sự nỗ lực lớn của người trong cuộc và sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền địa phương, các ngành chức năng.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh, có gần 6.000 người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương tái hòa nhập cộng đồng. Phần lớn trong số họ phải đối mặt với tâm lý mặc cảm, tự ti, lo ngại bị kỳ thị, trong khi điều kiện nghề nghiệp, sinh kế còn hạn chế.
Những năm qua, tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong tiếp nhận, quản lý, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng. 100% trường hợp khi trở về địa phương được tiếp nhận, hướng dẫn thực hiện các thủ tục đăng ký cư trú, cấp căn cước công dân, hướng dẫn các thủ tục hành chính; công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh với hàng nghìn buổi sinh hoạt cộng đồng.
Cùng với đó, tăng cường tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm cho các phạm nhân chuẩn bị chấp hành xong hình phạt tù tại các cơ sở giam giữ phạm nhân và xây dựng trên 90 mô hình tái hòa nhập cộng đồng.
Tiêu biểu như mô hình tái hòa nhập cộng đồng “Phát triển kinh tế vườn rừng xã Phúc Lợi” đã mở ra hy vọng cho những người từng lầm lỡ được hoàn lương. Trong đó, địa phương đã chuyển từ phương thức “quản lý, giám sát” thuần tuý sang “quản lý, giáo dục, giúp đỡ”. Người chấp hành xong án phạt tù được động viên về tinh thần, được tạo điều kiện vay vốn, hướng dẫn sản xuất, từng bước ổn định cuộc sống.
Ông Bùi Văn Khương - Chủ tịch UBND xã Phúc Lợi cho biết: “Đến nay, các thành viên tham gia mô hình đã tích cực vươn lên trong phát triển kinh tế rừng, thu nhập bình quân 165 triệu đồng/năm. Quan trọng hơn, họ đã tự tin hơn khi hòa nhập với cộng đồng, tích cực tham gia các hoạt động tại địa phương”.
Khi được trao cơ hội, nhiều người từng lầm lỡ đã nỗ lực vươn lên. Tuy nhiên, để hành trình hoàn lương thực sự bền vững, ngoài sự hỗ trợ về tinh thần, yếu tố sinh kế vẫn giữ vai trò then chốt. Từ yêu cầu đó, các chương trình tín dụng ưu đãi đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, giúp người chấp hành xong án phạt tù có điều kiện phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.
Đến nay, toàn tỉnh đã có 244 người chấp hành xong án phạt tù được vay vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh với tổng số vốn vay gần 23 tỷ đồng.
Ông Đỗ Long Thảo - Phó Giám đốc Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh cho biết: “Từ nguồn vốn vay, người chấp hành xong án phạt tù sử dụng vào nhiều lĩnh vực như chăn nuôi, trồng rừng, kinh doanh dịch vụ… Nhiều mô hình phát huy hiệu quả, cải thiện điều kiện kinh tế gia đình. Đáng chú ý, đã có 42 người hoàn trả xong khoản vay, từng bước khẳng định khả năng tự lập”.
Công tác tái hòa nhập cộng đồng tại Lào Cai thời gian qua đã đạt được những kết quả tích cực, góp phần thay đổi nhận thức xã hội, giảm dần sự kỳ thị và tạo điều kiện cho người hoàn lương vươn lên trong cuộc sống. Qua đó, góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.
Phát biểu tại Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định 49/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng của tỉnh, ông Phan Trung Bá - Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: “Công tác tuyên truyền trong thời gian tới cần tập trung làm rõ tính nhân văn, nhân đạo sâu sắc của chính sách tái hòa nhập cộng đồng; từng bước xóa bỏ tâm lý kỳ thị của toàn xã hội với người chấp hành xong án phạt tù. Bên cạnh đó, các sở, ban, ngành căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao chủ động xây dựng kế hoạch, chương trình hành động, lồng ghép nhiệm vụ tái hòa nhập cộng đồng với các chương trình phát triển kinh tế xã hội của ngành, lĩnh vực”.
Đối với những người từng lầm lỡ, hoàn lương là trở về, vượt qua chính mình để bắt đầu lại. Trong hành trình ấy có sự đồng hành, sẻ chia từ cộng đồng và xã hội, “những bước chân” trở về vững vàng hơn. Từ đó, góp phần giữ vững bình yên trên địa bàn.
