Thời tiết thất thường không làm chùn bước những người đang lần theo từng dấu tích của một thời chiến đấu. Từ những thông tin được trao gửi bởi các nhân chứng, từng phần đất được bóc mở, từng dấu vết được xác minh là động lực để đưa thế hệ cha anh trở về.
Ông Trần Minh Bài, nguyên chiến sĩ Trung đoàn 121, là một trong những nhân chứng quan trọng góp phần mở thêm hướng tìm kiếm trên đồi Đá Vôi. Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, trong ký ức của người lính năm xưa, những dấu mốc của cuộc chiến đấu năm 1979 vẫn còn nguyên vẹn.
Ngày 17/2/1979, đơn vị ông Bài từ khu vực Làng Hớn hành quân lên khu vực 368, địa bàn giáp Quang Kim, Bát Xát, để chốt giữ và chiến đấu. Những trận đánh diễn ra liên tiếp. Sau khi đối phương chiếm được cao điểm, đơn vị vừa đánh, vừa rút về Cốc San, rồi tiếp tục chiến đấu tại Hang Dơi trên tuyến đường giữa Cốc San và Tả Phời. Trong những trận chiến đấu khốc liệt ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hi sinh, bị thương. Ông Bài cũng bị thương khi cùng đồng đội đưa thương binh đi cấp cứu. Có trận, đơn vị bị quân địch đánh úp, gần như toàn bộ Tiểu đoàn 5 hi sinh. Sau đó, đồng đội tổ chức thu gom tử sĩ, đưa về đồi Đá Vôi và chôn cất ban đầu tại khu vực chân đồi.
Chiến tranh kết thúc, nhưng hành trình tìm lại đồng đội của ông Bài chưa dừng lại. Nhiều lần, ông dẫn thân nhân liệt sĩ đi tìm kiếm, dựa vào ký ức về những nơi từng an táng đồng đội, vị trí các đơn vị từng đóng quân để xác định khu vực. Khi Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, ông Bài tiếp tục đồng hành, cung cấp thông tin quan trọng còn lưu giữ trong ký ức. Tuy nhiên, sau nhiều năm, cây cỏ mọc rậm rạp, địa hình đồi Đá Vôi có nhiều thay đổi. Để ký ức năm xưa trở thành cơ sở xác định vị trí, ông tập hợp đồng chí, đồng đội từng chiến đấu cùng thời, cùng chỉ rõ khu vực chôn cất các liệt sĩ.
Qua xác minh, đồi Đá Vôi được xác định là khu vực chiến đấu của Trung đoàn 121 trong Chiến tranh biên giới năm 1979, đồng thời là nơi an táng các liệt sĩ của Trung đoàn 121 và một số đơn vị khác. Vì vậy, khi Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và các lực lượng địa phương triển khai công tác quy tập hài cốt liệt sĩ tại đây, ông Bài thường xuyên có mặt, phối hợp cung cấp thông tin, hỗ trợ lực lượng tìm kiếm. “Mỗi lần khu vực này phát hiện các phần mộ liệt sĩ, tôi thực sự rất xúc động. Đây là điều chúng tôi mong đợi từ nhiều năm nay” - ông Bài chia sẻ.
Từ đầu tháng 9 đến nay, công tác tìm kiếm trên đồi Đá Vôi được triển khai khẩn trương, thận trọng. Trên cơ sở thông tin do các nhân chứng cung cấp, lực lượng chức năng tiến hành xác minh, đối chứng, khoanh vùng rồi tổ chức tìm kiếm thực địa. Diện tích được khoanh vùng tìm kiếm khoảng 4.000 m² ở phía Đông Bắc đồi Đá Vôi.
Tháng 9 ở Lào Cai, thời tiết thay đổi thất thường. Có những ngày nắng gắt khiến mặt đất khô cứng; rồi những cơn mưa bất chợt làm đất nhão, trơn trượt. Công việc vốn nặng nhọc vì thế càng thêm khó khăn. Song, cán bộ, chiến sĩ Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và các lực lượng tham gia vẫn kiên trì từng ngày, từng bước tiếp cận những vị trí được xác định, với mong muốn đưa thế hệ cha anh trở về. Với mỗi cán bộ, chiến sĩ, đây không đơn thuần là công việc đào tìm. Mỗi nhát cuốc đều có thể chạm đến phần còn lại của một người lính đã hi sinh cách đây gần nửa thế kỷ. Vì thế, sự cẩn trọng luôn được đặt lên hàng đầu, vừa bảo đảm tiến độ, vừa giữ gìn nguyên vẹn nhất những dấu tích còn lại.
Không có những bước chân vội vã, bởi sâu trong lòng đất vẫn còn tiềm ẩn bom, đạn có nguy cơ phát nổ, đe dọa tính mạng người thực hiện nhiệm vụ. Từng lớp đất được bóc tách đều phải kiểm tra kỹ lưỡng. Một mảnh xương, một di vật hay bất kỳ dấu tích nào được phát hiện đều có thể trở thành manh mối quan trọng giúp xác định danh tính, vị trí và quá trình chiến đấu, hy sinh của các liệt sĩ.
Thượng tá Phạm Khắc Trường - Chính trị viên Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời), chia sẻ: “Công việc đòi hỏi sự kiên trì, chính xác và đặc biệt là không được bỏ sót dấu tích. Bởi phía dưới mỗi vị trí tìm kiếm có thể là một người lính đã nằm lại gần nửa thế kỷ”.
Từ 2 phần mộ được tìm thấy trong đợt đầu giữa tháng 8, lực lượng chức năng tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm. Từ ngày 3 - 13/9, thêm 28 phần mộ được phát hiện, cất bốc. Đến giữa tháng 9, tại đồi Đá Vôi, lực lượng chức năng đã tìm kiếm và quy tập được 30 bộ hài cốt.
Những ngày tìm kiếm trên đồi Đá Vôi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Giàng Quốc Hưng thường xuyên có mặt tại hiện trường để kiểm tra, nắm tình hình và động viên các lực lượng thực hiện nhiệm vụ.
Sự sát sao ấy không chỉ thể hiện ở việc trực tiếp kiểm tra công việc tại hiện trường, còn xuyên suốt từng khâu của quá trình tìm kiếm: từ tiếp nhận thông tin, gặp gỡ, xác minh nhân chứng, đối chiếu các nguồn tư liệu đến tổ chức lực lượng, khoanh vùng và triển khai tìm kiếm trên thực địa.
Theo đồng chí Giàng Quốc Hưng, tại khu vực đồi Đá Vôi, từ thông tin ban đầu do các cựu chiến binh cung cấp, Ban Chỉ đạo tiếp tục mời thêm các nhân chứng trong và ngoài tỉnh để đối chiếu, xác minh. Những thông tin tưởng như đã bị thời gian phủ mờ được từng bước kết nối, kiểm chứng, giúp lực lượng tìm kiếm xác định đây là khu vực chiến đấu trong Chiến tranh biên giới năm 1979. Từ cơ sở đó, công tác tìm kiếm được triển khai với quyết tâm tìm lại những người lính kiên cường, bất khuất đã nằm ở nơi đây. Kết quả, 45 hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, cất bốc sau nhiều năm nằm sâu dưới lớp đất đá.
Nhưng 45 bộ hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trên đồi Đá Vôi hôm nay chưa phải điểm kết thúc. Phía trước vẫn còn những khu vực cần tiếp tục rà soát, những thông tin cần xác minh và những nhân chứng cần tìm gặp. Hành trình tìm kiếm vì thế vẫn tiếp tục, với yêu cầu cao nhất là không để những người đã hy sinh bị lui dần vào ký ức lịch sử. Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Giàng Quốc Hưng nhấn mạnh: Tinh thần “ngày nào cũng là ngày đầu tiên” của Chiến dịch 500 ngày đêm, với khí thế và quyết tâm đưa thế hệ cha anh trở về với quê hương, gia đình, đồng đội.
Khi sự tri ân trở thành hành động, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên đồi Đá Vôi không chỉ là một nhiệm vụ được giao, đó còn là trách nhiệm trước lịch sử, trước những người đã ngã xuống và trước thân nhân các liệt sĩ, là sự tiếp nối đạo lý tốt đẹp “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
