Mô hình dòng họ Sùng tự quản tại thôn Thái ra mắt năm 2021, với 15 hộ, 75 thành viên. Với phương châm “lấy gia đình làm nền tảng, dòng họ làm trung tâm, cộng đồng làm sức mạnh”, ngay sau khi thành lập, dòng họ Sùng đã xây dựng quy ước, hương ước phù hợp với phong tục, tập quán của địa phương, tuân thủ pháp luật. Các quy ước, hương ước tập trung vào những nội dung thiết thực như: không tảo hôn, không vi phạm pháp luật, không mắc tệ nạn xã hội; tích cực phát triển kinh tế, giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo tồn văn hóa truyền thống... được các thành viên trong họ đồng thuận thực hiện.
Ông Sùng A Ly - Trưởng dòng họ Sùng chia sẻ: Xác định Trưởng dòng họ là người tuyên truyền, vận động, đồng thời cũng là người hòa giải các mâu thuẫn phát sinh trong nội bộ, tôi luôn tiên phong và công tâm trong mọi việc. Nhờ đó, nhiều vụ việc được giải quyết ngay trong họ, không để phát sinh thành điểm “nóng”, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự thôn.
Bên cạnh đó, dòng họ Sùng cũng chủ động thành lập tổ tự quản, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Thanh niên trong dòng họ được giao nhiệm vụ xung kích trong phát triển kinh tế, ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất; phụ nữ đảm nhiệm việc giữ gìn nếp sống văn hóa, xây dựng gia đình hạnh phúc; người cao tuổi làm công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống.
Ông Sùng A Sở, thành viên dòng họ cho biết: “Thực hiện hương ước, quy ước của dòng họ, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, tranh chấp đất đai, vi phạm pháp luật, đặc biệt là tệ nạn ma túy đã giảm hẳn. Các hộ tập trung hỗ trợ nhau phát triển kinh tế gia đình, vì vậy trong dòng họ không còn hộ nghèo, 100% trẻ em được đến trường, 100% hộ đều đạt gia đình văn hóa”.
Mô hình tự quản của dòng họ Sùng tại thôn Nả Dề Thàng ra mắt năm 2023, với 18 hộ, 84 nhân khẩu. Bên cạnh thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, dòng họ cũng tích cực xây dựng đời sống văn hóa. Những hủ tục từng bước được xóa bỏ, thay vào đó là nếp sống văn minh, tiến bộ. Tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái được dòng họ phát huy qua việc giúp đỡ nhau trong sản xuất, hỗ trợ các gia đình khó khăn.
Ông Sùng A Giàng - Trưởng dòng họ Sùng tại thôn Nả Dề Thàng cho biết: Chúng tôi luôn dạy bảo con cháu tích cực lao động sản xuất, chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nếu trước đây, nhiều thanh niên dễ bị lôi kéo vào tệ nạn xã hội thì nay thông qua sự giáo dục của gia đình và dòng họ, đã có ý thức hơn trong học tập, lao động, rèn luyện. Nhiều người tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng, trở thành lực lượng nòng cốt trong xây dựng thôn.
Từ hiệu quả thiết thực, mô hình dòng họ tự quản của dòng họ Sùng đã trở thành điểm sáng lan tỏa khắp các thôn trên địa bàn xã, hiện toàn xã đã có 17 dòng họ tự quản được thành lập và hoạt động hiệu quả. Qua đó, góp phần đảm bảo an ninh, trật tự, tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội. Bà Khang Thị Mào - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Khao Mang cho biết: “Mô hình “dòng họ tự quản” là giải pháp phù hợp với đặc thù vùng cao, cách làm sáng tạo, hiệu quả trong xây dựng “Thôn hạnh phúc” ở Khao Mang.
Từ những chuyển biến tích cực trong từng gia đình, từng dòng họ, diện mạo nông thôn Khao Mang đang từng bước đổi thay, đời sống người dân cải thiện, hộ nghèo trên địa bàn xã hiện giảm còn 7,62%, thu nhập bình quân đạt 32 triệu đồng/người/năm, tình làng nghĩa xóm thêm gắn bó” .
Thời gian tới, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Khao Mang tiếp tục nhân rộng mô hình dòng họ tự quản, để mỗi dòng họ trên địa bàn xã là một dòng họ tự quản, góp phần ngăn chặn, đẩy lùi hủ tục, tệ nạn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân. Khi từng gia đình ấm no, từng dòng họ đoàn kết, bền chặt thì mỗi thôn được vun đắp trở thành “Thôn hạnh phúc”.
