Trong những năm qua, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đặc biệt ở các xã vùng cao được các cấp, ngành của tỉnh quan tâm triển khai với nhiều chương trình, chính sách hỗ trợ thiết thực. Hàng nghìn lao động đã được học nghề, tiếp cận kiến thức mới, từng bước thay đổi tư duy sản xuất. Tuy nhiên, bài toán đặt ra hiện nay không chỉ dừng ở “đào tạo”, mà làm sao để người lao động có việc làm, thu nhập ổn định sau khi kết thúc khóa học.
Thực tế tại nhiều địa phương vùng cao cho thấy, không ít lao động sau khi học nghề vẫn loay hoay tìm việc. Một số ngành nghề đào tạo như may mặc, sửa chữa máy nông cụ, chăn nuôi… chỉ ở mức cơ bản, thiếu tính thực tiễn, chưa theo kịp nhu cầu thị trường.
Trong khi đó, doanh nghiệp cần lao động có tay nghề vững, tác phong công nghiệp, khả năng làm việc nhóm và kỷ luật lao động cao. Bên cạnh đó, hạn chế về thông tin cũng là rào cản lớn. Người lao động vùng cao ít có cơ hội tiếp cận với các kênh tuyển dụng chính thống, thiếu kỹ năng tìm kiếm việc làm, chưa quen với việc tham gia phỏng vấn hay làm việc trong môi trường doanh nghiệp.
Nhiều người sau đào tạo quay trở lại làm nông nghiệp truyền thống, chưa tận dụng được kiến thức đã học, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Một nguyên nhân khác là sự thiếu gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Không ít lớp học nghề được mở theo kế hoạch, chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường lao động, dẫn đến tình trạng thừa vẫn thừa, thiếu vẫn thiếu.
Để giải bài toán việc làm bền vững, trước hết cần thay đổi cách tiếp cận trong đào tạo nghề. Thay vì đào tạo theo khả năng sẵn có của cơ sở dạy nghề, cần chuyển sang đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Các địa phương cần khảo sát kỹ nhu cầu tuyển dụng, từ đó xây dựng chương trình đào tạo phù hợp, có tính dự báo dài hạn.
Việc liên kết với doanh nghiệp đóng vai trò then chốt. Doanh nghiệp không chỉ tham gia góp ý chương trình đào tạo, mà còn có thể trực tiếp phối hợp tổ chức lớp học, cử cán bộ kỹ thuật hướng dẫn thực hành. Mô hình “đào tạo gắn với tuyển dụng” sẽ giúp người học có đầu ra rõ ràng, giảm rủi ro thất nghiệp sau đào tạo.
Song song với đó, cần tăng thời lượng thực hành, đặc biệt là thực hành tại doanh nghiệp. Việc “cầm tay chỉ việc” trong môi trường sản xuất thực tế sẽ giúp người lao động nâng cao tay nghề, làm quen với kỷ luật lao động, từ đó dễ dàng thích nghi khi đi làm.
Hầu hết học sinh của nhà trường là đồng bào dân tộc thiểu số, do vậy vấn đề có việc làm sau khi đào tạo nghề có ý nghĩa hết sức quan trọng, không chỉ khẳng định uy tín của nhà trường mà còn góp phần mang lại thu nhập cho người học nghề. Ngoài việc đổi mới chương trình, các ngành nghề đào tạo thì nhà trường còn liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh trong tuyển dụng. Qua đó, khoảng 85% học sinh của nhà trường sau khi ra trường có việc làm, thu nhập ổn định.
Không phải lao động nào cũng có điều kiện rời quê đi làm việc tại các khu công nghiệp. Vì vậy, phát triển kinh tế tại chỗ, tạo việc làm ngay tại địa phương là giải pháp mang tính lâu dài. Các mô hình kinh tế như trồng cây dược liệu, chăn nuôi theo hướng hàng hóa, phát triển du lịch cộng đồng, nghề thủ công truyền thống… nếu được tổ chức bài bản sẽ tạo ra nhiều việc làm ổn định. Quan trọng là phải gắn đào tạo nghề với các mô hình sinh kế cụ thể, giúp người học áp dụng ngay kiến thức vào thực tiễn.
Anh Giàng A Dê ở thôn Dế Xu Phình, xã Púng Luông sau khi học nghề hàn tại Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghĩa Lộ, hiện đang làm việc tại Công ty Cơ khí xây dựng Amecc tại Hải Phòng chia sẻ:
Để các giải pháp phát huy hiệu quả, vai trò của chính quyền địa phương hết sức quan trọng. Chính quyền cần làm tốt công tác quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xác định rõ ngành nghề mũi nhọn phù hợp với điều kiện từng vùng. Trên cơ sở đó, định hướng đào tạo nghề gắn với chiến lược phát triển địa phương.
Giải quyết việc làm cho lao động vùng cao sau đào tạo nghề không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn gắn liền với mục tiêu giảm nghèo bền vững, bảo đảm an sinh xã hội. Khi có việc làm ổn định, người dân sẽ từng bước nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng cao và vùng thấp.
Để đạt được điều đó, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ đổi mới đào tạo nghề, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, đến phát triển sinh kế tại chỗ. Chỉ khi “đầu ra” của đào tạo được đảm bảo, người lao động mới thực sự yên tâm gắn bó với nghề và chính sách đào tạo nghề mới phát huy hiệu quả đúng nghĩa.
Lao động nông thôn có việc làm sau đào tạo góp phần bổ sung nguồn nhân lực để cung cấp cho thị trường lao động. Hầu hết lao động qua đào tạo luôn có thu nhập và công việc ổn định.
Xã Púng Luông có trên 2.000 lao động đi làm việc tại các tỉnh, mỗi năm mang về từ 100 đến 150 tỷ đồng, nhiều hộ đã thoát nghèo
Bài toán việc làm cho lao động vùng cao vì thế không chỉ cần lời giải trước mắt, mà đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, bền vững - nơi mỗi người lao động không chỉ có nghề, mà còn có cơ hội sống được bằng nghề.
Trình bày: Hữu Huỳnh
