Thạp đồng Hợp Minh, Trống đồng Pha Long, Trống đồng Gia Phú của tỉnh Lào Cai đã được công nhận là bảo vật quốc gia từ năm 2013, 2018, 2021. Luật Di sản văn hóa 2024 nêu rõ: “Bảo vật quốc gia là di vật, cổ vật có giá trị đặc biệt quý hiếm, tiêu biểu của đất nước về lịch sử, văn hóa, khoa học”.
Nhận thức rõ niềm tự hào đi cùng trách nhiệm, những năm qua, Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao tỉnh đã thực hiện hiệu quả nhiệm vụ quản lý, lưu giữ 3 bảo vật quốc gia. Bên cạnh đó, công tác phát huy giá trị di sản chính là nhiệm vụ quan trọng gắn với bảo tồn, nghiên cứu, trưng bày, tuyên truyền, giáo dục và quảng bá.
Hoạt động này giúp phát huy giá trị di sản phù hợp với điều kiện thực tế cũng như hạn chế tối đa tác động trực tiếp đến hiện vật gốc.
Trung tâm đã cập nhật nội dung, hình thức trưng bày, giới thiệu bảo vật quốc gia theo hướng khoa học, trực quan, phù hợp với từng nhóm công chúng. Nhờ đó, người xem hiểu rõ hơn về nguồn gốc, đặc điểm, giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và ý nghĩa của từng bảo vật quốc gia.
Bên cạnh trưng bày hiện vật gốc tại không gian phù hợp, đơn vị tăng cường sử dụng bản sao trong một số hoạt động trưng bày, triển lãm, tuyên truyền, giáo dục để mở rộng khả năng tiếp cận, nhất là hạn chế di chuyển và tác động trực tiếp đến hiện vật gốc. Hiện nay, bản sao của các bảo vật quốc gia được giới thiệu tại Phòng Khánh tiết Tỉnh ủy, không gian khánh tiết Bảo tàng tỉnh (cơ sở 1) và một số cuộc trưng bày chuyên đề ở địa phương, Trung ương.
Người dân Lào Cai ngày càng biết đến các bảo vật quốc gia thông qua hệ thống thuyết minh, nhãn hiện vật, ấn phẩm, chuyên đề trưng bày, website, mạng xã hội và các phương tiện thông tin đại chúng. Công tác tuyên truyền không chỉ thông tin giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, nguồn gốc, đặc điểm, ý nghĩa mà còn góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cán bộ, Nhân dân và du khách.
Các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, ngoại khóa, thuyết minh chuyên sâu, chương trình tìm hiểu di sản dành cho học sinh, sinh viên, nhóm công chúng đã khai thác các bảo vật quốc gia như nguồn tư liệu trực quan phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa, truyền thống.
Công tác nghiên cứu, khai thác thông tin về bảo vật quốc gia được thực hiện phục vụ các nhà nghiên cứu, cơ quan thông tấn, báo chí và các tổ chức, cá nhân có nhu cầu tìm hiểu, khai thác thông tin theo quy định.
Chủ trương chuyển đổi số đã tạo bước ngoặt lớn khi 3 bảo vật quốc gia đã được số hóa, tạo lập nguồn dữ liệu phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, tuyên truyền, giới thiệu trên môi trường số.
Năm 2022, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông - Đại học Thái Nguyên đã chủ trì thực hiện đề tài khoa học “Chuyển đổi số các hiện vật Bảo tàng Yên Bái hình thành Bảo tàng thực tế ảo”. Đề tài đã xây dựng phần mềm tham quan Bảo tàng thực tế ảo với hai chế độ: tự động và tương tác điều khiển bởi người dùng, tích hợp hệ thống thuyết minh tự động và hiển thị thông tin mô tả hiện vật. Trong không gian tham quan thực tế ảo, Thạp đồng Hợp Minh được xây dựng, giới thiệu tại gian khánh tiết.
Phương thức này đã mở rộng khả năng tiếp cận dành cho công chúng, đồng thời hạn chế sự phụ thuộc tiếp cận trực tiếp hiện vật gốc. Ngoài ra, hệ thống còn hỗ trợ lưu trữ, quản lý, khai thác dữ liệu hiện vật một cách hệ thống, nâng cao hiệu quả công tác tư liệu hóa, số hóa và phát huy giá trị di sản.
Hoạt động quản lý, lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị bảo vật quốc gia gắn với quảng bá di sản văn hóa, hình ảnh đất và người Lào Cai ngày càng sâu rộng hơn. Từ trưng bày trực tiếp, sử dụng bản sao, số hóa dữ liệu đến tham quan thực tế ảo đã tạo thêm cách tiếp cận bảo vật quốc gia phù hợp với nhu cầu của công chúng và xu hướng phát triển bảo tàng hiện đại.
Các bảo vật quốc gia trở thành nguồn tư liệu, sản phẩm văn hóa có giá trị, làm phong phú nội dung phục vụ khách tham quan, hỗ trợ quảng bá di sản văn hóa và thúc đẩy phát triển du lịch địa phương. Qua đó, việc phát huy giá trị bảo vật quốc gia thực hiện hiệu quả theo đúng định hướng: bảo tồn gắn với phát huy, phát huy gắn với bảo tồn, vừa giữ gìn an toàn, tính nguyên gốc, các giá trị vốn có của hiện vật vừa từng bước mở rộng khả năng tiếp cận, khai thác giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, giáo dục và đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa trong tình hình mới.
