Khác với cách làm truyền thống, chuỗi cung ứng nông sản an toàn tổ chức lại toàn bộ quá trình sản xuất theo hướng kiểm soát chặt chẽ từ đầu vào đến đầu ra. Từ giống, vật tư, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, đóng gói, phân phối đều được quản lý theo quy định, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Khi tham gia chuỗi cung ứng, người sản xuất không chỉ làm ra sản phẩm, mà còn phải đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.
Cách tiếp cận này góp phần khắc phục tình trạng sản xuất tự phát tồn tại nhiều năm. Nông dân tham gia vào quy trình thống nhất, có liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp tiêu thụ. Nhờ đó, đầu ra ổn định hơn, giá trị sản phẩm được nâng lên, rủi ro về giá cả giảm đáng kể.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Sản xuất chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh, xã Yên Bình. Năm 2023, hợp tác xã được cấp giấy chứng nhận cho hai chuỗi sản phẩm: thịt trâu sấy và thịt lợn sấy, đánh dấu bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang chế biến theo quy trình khép kín.
Tại cơ sở, nguyên liệu đầu vào được kiểm soát nghiêm ngặt. Sau sơ chế, nguyên liệu được tẩm ướp, sấy khô, đóng gói theo đúng quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm trước khi đưa ra thị trường.
Chị Đồng Thị Hiền - Giám đốc hợp tác xã cho biết: Tham gia chuỗi cung ứng đồng nghĩa với kiểm soát chặt ngay từ khâu nhập nguyên liệu; chỉ khi đầu vào bảo đảm thì sản phẩm cuối cùng mới thực sự an toàn và tạo dựng được niềm tin với khách hàng.
Sau khi được cấp chứng nhận chuỗi, sản phẩm của hợp tác xã có chỗ đứng vững chắc hơn trên thị trường. Thịt trâu sấy, thịt lợn sấy mở rộng kênh phân phối ra nhiều tỉnh, thành phố; thu nhập thành viên tăng rõ rệt. Từ cơ sở chế biến truyền thống, hợp tác xã từng bước xây dựng thương hiệu dựa trên yếu tố an toàn và minh bạch.
Nếu mô hình của Hợp tác xã Hiền Vinh cho thấy hiệu quả trong lĩnh vực chế biến, thì Công ty TNHH Hà Lâm Phong, phường Sa Pa là minh chứng cho xây dựng chuỗi gắn với sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Sản phẩm nấm hương hữu cơ Sa Pa của công ty được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và nông nghiệp hữu cơ.
Ông Nguyễn Quốc Việt - Giám đốc Công ty TNHH Hà Lâm Phong cho biết: "Doanh nghiệp đã lựa chọn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ để đáp ứng yêu cầu thị trường. Chuỗi cung ứng an toàn giúp kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, tạo lợi thế khi tiếp cận thị trường "khó tính". Chúng tôi đi từ công nghệ, tiêu chuẩn và thị trường, vì vậy, phải làm nghiêm túc, bài bản ngay từ đầu”.
Hiện, mỗi năm công ty xuất bán khoảng 700 tấn nấm tươi; tiêu thụ trong nước khoảng 35 tấn, phần còn lại sấy khô khoảng 133 tấn để xuất khẩu sang thị trường Đài Loan (Trung Quốc). Thương hiệu “Nấm hương Sa Pa” dần khẳng định vị thế, doanh thu năm 2025 đạt trên 30 tỷ đồng.
Từ hai mô hình có thể thấy, chuỗi cung ứng nông sản an toàn không chỉ là yêu cầu quản lý mà thực sự trở thành “đòn bẩy” nâng cao giá trị nông sản địa phương. Đến nay, toàn tỉnh đã xác nhận 184 chuỗi cung ứng nông sản an toàn, cung ứng cho nhà hàng, khách sạn, bếp ăn tập thể, trường học trên địa bàn. Sản lượng đạt hơn 15.000 tấn rau, củ, quả, gạo, chè, ớt; hơn 10.000 tấn thịt, thủy sản và sản phẩm chế biến; trên 1,5 triệu quả trứng gia cầm mỗi năm.
Song song với hình thành chuỗi, tỉnh đẩy mạnh phát triển vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn. Hiện, toàn tỉnh có hơn 230 ha sản xuất đạt VietGAP; trên 25.700 ha cây trồng được chứng nhận hữu cơ, chủ yếu là quế và chè; 120 ha cây dược liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Một số vùng chuối, dứa, chè đã được cấp mã số vùng trồng, đủ điều kiện tham gia các kênh tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Tuy nhiên, việc xây dựng chuỗi cung ứng nông sản an toàn vẫn còn không ít khó khăn. Một số chuỗi quy mô nhỏ, năng lực tổ chức sản xuất và tiêu thụ của hợp tác xã chưa đồng đều; liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp ở một số nơi chưa thật sự chặt chẽ, thị trường tiêu thụ thiếu tính ổn định lâu dài. Đáng chú ý, tham gia chuỗi đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, chịu giám sát thường xuyên, điều không phải hộ nào cũng sẵn sàng thực hiện nếu chưa thấy rõ lợi ích bền vững.
Toàn tỉnh hiện có khoảng 360 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, hơn 70 doanh nghiệp tham gia chế biến nông, lâm sản; cùng 828 hợp tác xã và hàng nghìn tổ hợp tác. Đây là nền tảng quan trọng để tổ chức sản xuất theo chuỗi. Song để phát huy hiệu quả cần tiếp tục tăng cường kết nối, hình thành liên kết bền vững giữa sản xuất - chế biến - tiêu thụ.
Xây dựng chuỗi cung ứng nông sản an toàn là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì của các cấp, ngành và sự thay đổi căn bản trong tư duy người sản xuất. Khi chuỗi vận hành hiệu quả, không chỉ giá trị nông sản được nâng lên mà niềm tin của thị trường đối với nông sản Lào Cai cũng được củng cố, mở ra dư địa phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp địa phương.
