Tháng 8/2015, Chi bộ thôn tổ chức họp chuyên đề, chủ động thành lập các xóm tự quản. 7 xóm tự quản (nay là các tổ liên gia tự quản) được thành lập và hoạt động bền bỉ suốt 1 thập niên, trở thành dấu mốc ghi nhận sự gắn bó, thân thuộc của cộng đồng dân cư nơi đây.
Ở Tiên Phong, tự quản không đến từ mệnh lệnh hành chính hay khẩu hiệu tuyên truyền, mà được hình thành từ sự tin cậy mộc mạc giữa người với người; từ những cái gật đầu đồng thuận trong những chòm xóm; từ tinh thần “vắng anh em xa, có láng giềng gần” đã thấm sâu vào nếp nghĩ của người dân thôn quê bao đời.
Ông Phạm Xuân Tiến - Trưởng thôn Tiên Phong chia sẻ: “Lòng tin chính là “nền móng” của tự quản. Khi người dân tin nhau, tin người đứng đầu, họ tự giác tuân thủ và đồng lòng vì việc chung, không cần đến sự cưỡng chế. Trong 10 năm xây dựng nông thôn mới, Nhân dân trong thôn đã đóng góp trên 800 triệu đồng, chưa kể ngày công lao động, hiện vật và đất đai hiến tặng. Mọi khoản đóng góp chỉ trong 1 ngày là hoàn thành, không hộ nào chậm trễ - đó là trách nhiệm, danh dự và là niềm tự hào của mỗi gia đình, của cả cộng đồng. Ở thôn, người đứng đầu chủ yếu là biểu dương, rất hiếm khi phải nhắc nhở”.
Sức sống của các tổ liên gia tự quản được “nuôi dưỡng” từ sự suy tôn và ghi nhận của Nhân dân. Tổ liên gia tự quản xóm Gò Đa được khen thưởng vì thành tích toàn diện giai đoạn 2015 - 2025. Tổ liên gia tự quản xóm Dộc Mây, với hơn 700 m đường hoa được trồng và chăm sóc trong năm 2024, đã biến việc chung thành niềm vui chung, lợi ích chung gắn liền với từng mái nhà. 14 tổ trưởng, tổ phó và 6 cá nhân tiêu biểu năm 2024 được vinh danh - những con người âm thầm, tận tụy, là “điểm tựa” của phong trào tự quản.
Những cái tên như Nguyễn Thị Hiếu - người đảm nhiệm nhiều công việc của thôn, Nguyễn Văn Tuyên - tổ trưởng mẫn cán suốt 10 năm, hay Đặng Thị Ca - người giữ lửa phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao… không chỉ được ghi nhận bởi thành tích, mà bởi niềm tin mà cộng đồng gửi gắm. Đó là minh chứng rõ nét cho mô hình tự quản bền vững, khi việc chung gắn với lợi ích và trách nhiệm của mỗi người dân.
Thực tế ở Thác Bà cho thấy, nếu lòng tin cộng đồng là cội nguồn của sức mạnh tự quản, thì uy tín cá nhân chính là quyền lực. Nhiều năm làm Tổ trưởng Tổ liên gia tự quản an ninh trật tự số 1 thôn Ba Chãng, ông Thành Xuân cho rằng, muốn bà con nghe và làm theo thì bản thân và gia đình phải thật sự gương mẫu. Mọi việc đều phải đặt lợi ích tập thể lên trên hết, trước hết. Từ những việc nhỏ như vệ sinh đường làng, ngõ xóm, người đứng đầu làm trước, làm gương, dần dần tạo thành phong trào tự giác, nền nếp. Với những mâu thuẫn xóm giềng, lấy “cái tình” mà giảng hoà, cảm hoá. Làm được thế mọi mâu thuẫn trong Nhân dân mới được giải quyết ngay tại cơ sở, xóm làng bình yên, thuận hoà, không còn hiện tượng đơn thư khiếu kiện vượt cấp.
Theo Bí thư Chi bộ thôn Tiên Phong Đặng Quang Thành, từ khi có tự quản, những giá trị đẹp của văn hóa làng xã được khơi dậy và lan tỏa trong từng nếp nhà, từng cử chỉ ứng xử. Truyền thống đoàn kết được củng cố, ý thức trách nhiệm cộng đồng được nâng cao, thôn xóm vì thế bình yên hơn, giàu đẹp hơn. Những bất hòa đời thường được hóa giải bằng đối thoại, không đối đầu. Người dân tham gia tự quản không chỉ để “cho đủ”, mà được bàn bạc, được quyết định những việc gắn với đời sống của chính mình. Tiếng nói của Nhân dân tạo nên kết quả cụ thể, trở thành “tài sản” chung được gìn giữ bằng niềm tự hào và trách nhiệm. Thành công trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, thôn thông minh của Tiên Phong đều bắt nguồn từ việc trân trọng và phát huy những giá trị thuần Việt ấy.
Rõ ràng, các tổ liên gia tự quản ở Thác Bà đang là “mắt xích” quan trọng góp phần xây dựng cộng đồng văn minh, tiến bộ. Theo ông Bùi Xuân Quý - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, động lực lớn nhất của tự quản không đến từ phần thưởng vật chất, mà từ danh dự và lòng tự trọng cộng đồng. Giữ cho các tuyến đường sạch hơn, hàng rào gọn gàng hơn, “lời ăn tiếng nói” chừng mực hơn không phải vì sợ bị phê bình, mà vì không muốn làm xấu đi hình ảnh xóm làng và của chính gia đình mình. Chính danh dự tập thể đã trở thành sức mạnh ngầm, điều chỉnh hành vi mỗi cá nhân một cách tự nhiên.
Cũng với cách làm này, Nghị quyết Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng bộ xã Thác Bà tự tin đặt mục tiêu phấn đấu trên 92,8% thôn đạt danh hiệu “Thôn văn hoá”; Chỉ số hạnh phúc của người dân đạt 72,5%; quyết tâm đến năm 2030 đạt chuẩn xã nông thôn mới.
Chú trọng xây dựng và củng cố 160 tổ liên gia tự quản tại 52 thôn, xã Thác Bà đã khẳng định vai trò nòng cốt của các gia đình liền kề, quần cư theo xóm trong việc tạo đồng thuận và gắn kết cộng đồng. Phát huy giá trị tinh hoa của văn hóa làng xã, việc nhân rộng các mô hình tự quản không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt, mà còn là giải pháp lâu dài để khơi dậy sức mạnh nội sinh, giữ vững kỷ cương, lan toả trách nhiệm cộng đồng và làm sâu sắc hơn giá trị của tự quản trong xây dựng nông thôn mới bền vững.
