Sau thời gian dài đi làm thuê ở Quảng Ninh, trở về thôn biên giới Tân Giang, xã Trịnh Tường được 1 năm, vượt qua khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế gia đình, đến nay chàng trai người Mông Lò A Vinh đã có thể tươi cười tự tin về lựa chọn của mình.
Những năm trước, theo trào lưu ly hương về các tỉnh miền xuôi làm thuê, anh Lò A Vinh đi làm công nhân khai thác mỏ ở Quảng Ninh với thu nhập khá, nhưng vẫn luôn đau đáu nỗi nhớ quê. Đầu năm 2025, khi đã dành dụm một khoản tiền làm vốn, anh Vinh quyết định trở về thôn Tân Giang khởi nghiệp với mô hình nuôi hươu sao mà người dân nơi đây chưa từng biết đến.
Đưa chúng tôi thăm chuồng nuôi hươu, anh Lò A Vinh cho biết, hiện nay, gia đình có 14 con hươu, trong đó có 10 con hươu đực nuôi để lấy nhung, 2 hươu mẹ và 2 hươu con. Năm 2026, 10 con hươu đực đều đã cho nhung.
Qua 2 lần thu hoạch nhung hươu, anh Vinh bán được khoảng 200 triệu đồng. Hiện nay, 2 hươu con đã lớn và đến tuổi xuất chuồng, nếu bán cũng được khoảng 40 triệu đồng. So với khoản đầu tư ban đầu, anh Vinh đã thu hồi được 2/3 số vốn bỏ ra.
“Nuôi hươu sao là mô hình hoàn toàn mới ở quê, vốn đầu tư ban đầu lớn, nên khi biết dự định của tôi, mọi người trong gia đình và bạn bè phản đối vì lo sợ sẽ thất bại. Nhưng thực tế, trước khi về quê nuôi hươu, tôi đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, tham quan, học hỏi một số mô hình nuôi hươu ở Hương Sơn (Hà Tĩnh) nên tôi quyết tâm thực hiện”, anh Lò A Vinh chia sẻ.
Theo anh Vinh, hươu là động vật dễ nuôi vì chỉ ăn cỏ, lá cây, củ quả các loại, lại ít bệnh tật. Khi nuôi chỉ cần lưu ý không cho hươu ăn cỏ, lá cây bị ướt vào buổi sáng và quan tâm vệ sinh chuồng trại sạch sẽ thì đàn hươu sẽ sinh trưởng nhanh. Đối với hươu đực, mỗi năm có thể cắt nhung 2 lần, với giá bán ổn định và có doanh nghiệp thu mua nên không lo về đầu ra sản phẩm.
Nói về những kế hoạch trong tương lai, anh Lò A Vinh cho biết: “Mặc dù bước đầu đã thành công với mô hình nuôi hươu sao, nhưng tôi cũng đã phải trả giá đắt do chủ quan về thức ăn cho chúng. Chuyện là, đầu năm 2026, vì tiếc những quả xoài chín rụng nên tôi đã lấy cho hươu ăn. Kết quả 2 con hươu đực ăn quá nhiều quả xoài chín chưa bỏ hạt nên bị chướng bụng và chết, thiệt hại gần 100 triệu đồng. Đó cũng là bài học đắt giá để tôi cẩn trọng hơn trong chăn nuôi, đồng thời cũng là kinh nghiệm mà tôi muốn chia sẻ với người nuôi hươu”.
Rời thôn Tân Giang, xã Trịnh Tường, chúng tôi ngược sông Hồng đến vùng đất A Mú Sung. Cùng ở xã biên giới A Mú Sung, nhưng thôn Suối Thầu lại trên đỉnh núi cao nhất vùng, nơi đầu nguồn suối Nậm Chạc, địa hình cheo leo, hiểm trở. Nơi đây trước kia đời sống đồng bào Mông, Dao rất khó khăn vì đường giao thông cách trở, thu nhập của bà con chỉ trông vào cây ngô, cây lúa trên nương và ruộng bậc thang.
Sinh ra và lớn lên ở Suối Thầu 3 - thôn người Dao cao nhất vùng, từ nhỏ anh Tẩn Láo Tả đã chứng kiến cuộc sống vất vả của bố mẹ. Những ngày tháng cùng gia đình lên nương trồng ngô, cấy lúa mà thu nhập chẳng được bao nhiêu luôn khiến anh Tả suy nghĩ phải làm gì đó để thay đổi cuộc sống, đẩy lùi cái nghèo.
Nhận thấy cây quế đem hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với vùng cao quê mình, từ năm 2018, khi trong thôn chưa có người trồng quế, anh Tả đã vận động bố mẹ mua 5.000 cây quế giống về trồng.
Đến nay, gia đình anh Tả đã có khoảng 3 ha quế đến tuổi thu hoạch. Năm 2025, anh Tẩn Láo Tả chặt tỉa lứa quế đầu tiên bán được hơn 40 triệu đồng. Đó cũng là động lực để anh và gia đình tiếp tục trồng thêm 2 ha quế.
Cùng với trồng quế, từ năm 2020 đến nay, anh Tẩn Láo Tả còn tích cực học hỏi, chuyển đổi diện tích nương ngô kém hiệu quả sang một số cây trồng mới có hiệu quả kinh tế cao như chuối, khoai môn, gừng và chăn nuôi gia súc. Trong 3 năm qua, mỗi năm anh Tả thu về trên 100 triệu đồng từ bán các loại củ, quả. Mô hình kinh tế tổng hợp với các loại cây trồng mới kết hợp chăn nuôi đã giúp chàng trai trẻ người Dao có nguồn thu khoảng 150 đến 200 triệu đồng mỗi năm.
Trò chuyện với chúng tôi, anh Tẩn Láo Tả chia sẻ: “Vùng đất Suối Thầu, đặc biệt là khu vực Suối Thầu 3 tuy ít ruộng bậc thang nhưng lại có nương đồi rộng rãi, đất đai màu mỡ, khí hậu mát mẻ phù hợp với nhiều loại cây trồng. Từ khi tôi trồng quế, khoai môn, gừng, chuối thành công, bà con trong thôn cũng tích cực làm theo. Đến vụ thu hoạch, tôi còn làm đầu mối kết nối với tư thương và doanh nghiệp để thu mua nông sản cho bà con, không để tồn đọng nông sản hay “được mùa, mất giá”. Tôi rất vui vì mấy năm trở lại đây, đời sống đồng bào Dao, Mông quê tôi đã có nhiều đổi thay”.
Mấy năm trở lại đây, đến một số thôn vùng cao, biên giới của tỉnh nơi thượng nguồn sông Hồng, chúng tôi đều ghi nhận xu hướng nhiều thanh niên, lao động người dân tộc thiểu số rời xa quê hương về các tỉnh miền xuôi làm thuê để kiếm tiền trang trải cuộc sống. Câu chuyện “ly hương” tuy giúp người dân có thêm thu nhập, nhưng cũng kéo theo nhiều hệ lụy trong đời sống xã hội khi nhiều gia đình trẻ phải để lại con ở quê cho ông bà chăm sóc, nhiều gia đình không giữ được hạnh phúc vì vợ chồng phải xa nhau...
Dẫn chứng về chàng trai người Mông Lò A Vinh trở về quê làm giàu hay Tẩn Láo Tả - chàng trai người Dao khởi nghiệp thành công trên núi Suối Thầu đã khẳng định, chỉ cần có ý chí, quyết tâm, sự năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm thì mỗi thanh niên đều có thể khởi nghiệp làm giàu trên chính quê hương mình.
