Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 30/3/2026 về tập trung tăng cường thực thi tiết kiệm điện và đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà, Lào Cai đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng Chỉ thị số 05/CT-UBND ngày 02/4/2026.
Theo đó, tỉnh xác định rõ lộ trình tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch sang phương tiện giao thông điện và đặc biệt là ưu tiên phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản, tự tiêu. Mục tiêu đặt ra rất cụ thể: Đến năm 2030, tiết kiệm điện tối thiểu phải đạt 3%/năm đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm.
Hiện thực hóa chiến lược chuyển dịch năng lượng, Sở Công Thương đang tập trung rà soát, xây dựng danh mục các dự án tiềm năng để đề xuất UBND tỉnh đưa vào quy hoạch và kêu gọi đầu tư.
Theo đánh giá sơ bộ, dư địa phát triển năng lượng tái tạo trên địa bàn rất lớn với tổng quy mô đề xuất gần 3.000 MW cho hơn 16 dự án điện mặt trời. Trong đó, ngành công thương đặc biệt chú trọng hai phân khúc: điện mặt trời tập trung (chiếm ưu thế với 1.761 MW) và điện mặt trời mái nhà (khoảng 1.104 MW).
Điểm nhấn trong phương án đề xuất là việc tận dụng tối đa diện tích mặt nước tại hồ Thác Bà và các lòng hồ thủy điện lớn để lắp đặt hệ thống pin năng lượng, nhằm tối ưu hóa quỹ đất và nâng cao hiệu suất phát điện.
Cùng với đó, các khảo sát về địa hình vùng cao cũng mở ra cơ hội cho điện gió. Ngành công thương đang đề xuất đưa vào lộ trình phát triển 3 dự án điện gió với tổng công suất dự kiến 360 MW.
Các dự án này được định hướng tập trung tại những khu vực có tiểu khí hậu đặc thù, sở hữu các sườn đón gió lý tưởng như xã Trạm Tấu, Hạnh Phúc, Tú Lệ, Gia Hội và Púng Luông. Việc chủ động xây dựng danh mục dự án chi tiết ngay từ giai đoạn đầu không chỉ giúp tỉnh chủ động trong quy hoạch mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện các bước khảo sát, đo gió và đo bức xạ trong thời gian tới.
Ngành công thương đang tích cực tham mưu UBND tỉnh triển khai các giải pháp cấp điện linh hoạt, phù hợp với đặc thù vùng cao. Theo đó, đối với những khu vực địa hình quá phức tạp, suất đầu tư kéo lưới điện quốc gia lớn, tỉnh khuyến khích mô hình năng lượng tại chỗ để đảm bảo quyền lợi sử dụng điện cho người dân.
Tại các khu công nghiệp, xu hướng chuyển dịch này cũng đang diễn ra mạnh mẽ. Doanh nghiệp nhận thức rõ việc sử dụng năng lượng sạch không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để phát triển bền vững.
Ông Nguyễn Tân Cương - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Đá trắng Bảo Lai, xã Yên Bình chia sẻ: “Chúng tôi đã triển khai các chương trình liên quan đến xây dựng và lắp đặt điện mặt trời, sử dụng năng lượng tự nhiên thay thế điện thông thường, vừa giảm thiểu chi phí sản xuất, vừa góp phần giúp ngành điện lực giảm áp lực cung cấp điện năng”.
Không chỉ dựa vào gió và nắng, thủy điện vẫn đóng vai trò là “xương sống” trong cơ cấu nguồn điện của tỉnh. Theo Quyết định số 525/QĐ-UBND ngày 25/02/2026, phương án phát triển nguồn điện của Lào Cai là tích hợp 122 dự án thủy điện với tổng công suất khoảng 1.750,7 MW.
Nhiều dự án thủy điện trọng điểm đã được xác định, như: Bảo Hà (75 MW), Thái Niên (75 MW), An Thịnh (70 MW), An Bình (65 MW) hay Việt Thành (55 MW).
Đồng thời, tỉnh cũng chủ động điều chỉnh nâng công suất cho các dự án tiềm năng như: Tân Lĩnh, Lùng Cúm, Yên Hà để tối ưu hóa nguồn thủy năng. Việc kết hợp đa dạng các loại hình năng lượng từ thủy điện đến điện gió và điện mặt trời giúp Lào Cai xây dựng hệ thống cung ứng điện linh hoạt, giảm thiểu rủi ro từ biến đổi khí hậu.
Một trong những “nút thắt” lớn nhất của năng lượng tái tạo là khả năng giải tỏa công suất cũng đã tìm được lời giải. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Anh, một trong những thuận lợi là triển khai thành công tuyến đường dây 500 kV Lào Cai - Vĩnh Yên. Tuyến đường dây này được xem là điều kiện quan trọng giúp các dự án điện trên địa bàn kết nối thuận lợi với hệ thống điện quốc gia, qua đó nâng cao khả năng thu hút đầu tư.
Trong chiến lược phát triển dài hạn, tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, địa phương liên quan tăng cường phối hợp để đảm bảo tính đồng bộ trong quy hoạch đất đai và môi trường. Quan điểm xuyên suốt là điện lưới quốc gia vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng năng lượng tái tạo tại chỗ là giải pháp bổ trợ không thể thiếu cho những địa bàn đặc biệt khó khăn.
Việc đưa điện về vùng sâu, vùng xa không đơn thuần là đầu tư hạ tầng kỹ thuật, mà chính là đầu tư cho an sinh xã hội, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.
Với những bước đi bài bản, từ hoàn thiện khung pháp lý cấp địa phương đến đầu tư hạ tầng truyền tải và chủ động kêu gọi đầu tư, Lào Cai đang dần hình thành vóc dáng của trung tâm năng lượng “sạch” khu vực Tây Bắc.
