Nằm ở vùng cao biên giới, Si Ma Cai là một trong những xã còn nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội, địa hình, giao thông cách trở, trình độ dân trí chưa đồng đều, đặc biệt tình trạng mù chữ ở lứa tuổi trung niên vẫn tồn tại. Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải thiện cuộc sống người dân, địa phương đã nỗ lực tổ chức các lớp xóa mù chữ đến từng thôn, bản. Nhờ đó, công tác xóa mù chữ ở Si Ma Cai đã đạt những kết quả tích cực, góp phần nâng cao dân trí và thay đổi tư duy sản xuất của người dân.
Miệt mài với trọng trách “xóa mù”...
Sau bữa cơm chiều vội vã, thầy giáo Nguyễn Trọng Nam - giáo viên Trường THCS Si Ma Cai lại lên đường tới lớp xóa mù chữ tại điểm trường Sín Chải 1, Trường Tiểu học số 2 Si Ma Cai. Quãng đường chỉ 7 km nhưng đầy gian nan vì phải trải qua những con dốc ngoằn ngoèo, mặt đường đang thi công gập ghềnh đá, khiến hành trình trở nên vất vả hơn bao giờ hết. Mất gần nửa tiếng đồng hồ vượt dốc, thầy Nam tới điểm trường khi trời đã sẩm tối.
Dù còn 30 phút nữa mới vào học nhưng nhiều học viên đã có mặt đầy đủ. Thấy thầy đến, các học viên mái tóc đã vương sợi bạc lễ phép cúi chào. Với thầy Nam, đó vừa là niềm vui, vừa là động lực để tiếp tục gắn bó với công tác xóa mù chữ.
“Mỗi khi nghe các học viên lớn tuổi gọi thầy, tôi lại thấy trách nhiệm của mình. Chúng tôi chỉ mong bà con đọc thông, viết thạo để tự phục vụ cuộc sống của mình” - thầy Nam chia sẻ.
Thầy Nam quê ở Phú Thọ nhưng đã có 11 năm gắn bó với giáo dục Si Ma Cai và tham gia nhiều lớp xóa mù chữ. Năm 2025, thầy cùng đồng nghiệp phụ trách lớp xóa mù giai đoạn 2 tại thôn Sín Chải 1 với 25 học viên, người trẻ tuổi nhất sinh năm 1992 và lớn tuổi nhất sinh năm 1965. Hành trình đến lớp của học viên cũng đầy gian khó. Mưa lũ làm sạt đường, nhiều đoạn phải đi bộ. Mùa đông, rét buốt đến “cắt da thịt”. Nhưng vượt lên tất cả, học viên vẫn kiên trì đến lớp vì khát khao biết chữ.
Theo thầy Nam, khó nhất không phải là dạy kiến thức, mà là vận động và duy trì học viên. Đa phần người mù chữ đang ở tuổi lao động, phải ưu tiên thời gian mưu sinh. Nhiều người đi làm xa theo mùa vụ, dẫn đến khó duy trì sĩ số. Vì vậy, thầy cô phải linh hoạt, tạo không khí học tập nhẹ nhàng, không gây áp lực, đồng thời thường xuyên thăm hỏi, động viên học viên. Tuổi cao khiến việc tiếp thu kiến thức chậm, giáo viên phải kiên trì “giảng đi giảng lại” từng bài học.
Cũng như thầy Nam, cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hải, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Nàn Sán đang ngày đêm tâm huyết với công tác xóa mù chữ. Lớp của cô có 20 học viên, 100% là người Mông trung niên và cao tuổi. Do hạn chế tiếng Mông, các thầy cô phải nhờ chính những học viên khá hơn làm phiên dịch. Nhiều học viên tự ti vì tuổi lớn, ngại giao tiếp bằng tiếng Việt, thậm chí có người trước khi đến lớp gần như không biết tiếng phổ thông. Những điều đó đòi hỏi giáo viên phải hết sức kiên trì, tinh tế trong từng bài giảng.
... và những kết quả ngoài mong đợi
Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, ngành giáo dục và tinh thần ham học của người dân, công tác xóa mù chữ ở Si Ma Cai đã đạt những kết quả đáng khích lệ. Năm 2025, xã Si Ma Cai đạt chuẩn xóa mù chữ THCS mức độ 2 và hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3. Toàn xã có 15/20 trường đạt chuẩn quốc gia.
Năm 2025, xã tiếp tục tổ chức 5 lớp xóa mù chữ với 100 học viên tham gia thông qua Trung tâm Học tập cộng đồng... Những kết quả minh chứng cho hiệu quả của công tác xóa mù chữ, sự nỗ lực của chính quyền địa phương và ngành giáo dục, đặc biệt trong bối cảnh dân cư phân tán, điều kiện đi lại khó khăn.
Mới đây, Đảng ủy xã ban hành Đề án 04 về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với giới thiệu việc làm giai đoạn 2025 - 2030. Mỗi năm, xã sẽ mở từ 1 - 2 lớp xóa mù chữ, hướng tới mục tiêu tỷ lệ người biết chữ đạt từ 97% trở lên.
Tuy nhiên, theo ông Nhâm Tiến Đức - Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã, những khó khăn trong công tác xóa mù chữ vẫn còn hiện hữu: Người dân bận mưu sinh, thời gian học kéo dài, nhiều học viên sống rải rác ở vùng núi xa, đường đi lại xuống cấp. Một bộ phận học viên hạn chế tiếng Việt nên e ngại giao tiếp; trong khi đó thiếu môi trường thực hành khiến họ dễ quên chữ. Do đó, để công tác xóa mù chữ đạt hiệu quả không chỉ cần thời gian, mà cần sự vào cuộc của cả cộng đồng trong vận động người dân theo học các lớp xóa mù chữ và yên tâm học tập đạt yêu cầu.
Xóa mù chữ không chỉ đơn thuần giúp người dân biết đọc, biết viết, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận kiến thức, nâng cao chất lượng cuộc sống và từng bước thoát nghèo bền vững. Đối với xã vùng cao biên giới như Si Ma Cai, đó còn là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược trong phát triển nguồn nhân lực và giữ vững an ninh - xã hội.
Hành trình xóa mù chữ ở Si Ma Cai còn nhiều gian nan, nhưng sự nỗ lực bền bỉ của các thầy cô giáo cùng ý chí vươn lên của người dân đang mang lại đổi thay từng ngày. Từ những lớp học đêm, ánh sáng tri thức đang lan tỏa đến từng thôn, bản, góp phần xây dựng Si Ma Cai phát triển hơn, văn minh hơn, tự tin bước vào tương lai.
