Chiều cuối năm, bản Noỏng, xã Văn Bàn chìm trong làn sương mỏng. Ngôi nhà sàn của gia đình chị Hoàng Hương Sen bên bờ suối Đén, bếp đã đỏ lửa từ sớm. Mùi thịt treo gác bếp, măng chua, củ kiệu muối, rượu chuối thơm nồng lan tỏa khắp không gian ngôi nhà. Những món ăn ấy không chỉ là hương vị Tết, mà còn là ký ức của bao thế hệ người Tày nơi đây.
Trong khi chị Sen đang vo gạo, giã lá cẩm để đồ xôi màu - món ăn truyền thống không thể thiếu trong mâm cơm ngày Tết của người Tày, với mong ước mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ, thì bên cạnh, chồng chị và các con đang cẩn thận lau từng chiếc lá dong rừng để chuẩn bị gói bánh chưng đen - đặc sản nổi tiếng của người Tày từ bao đời. Gian nhà nhỏ vang lên tiếng nói cười vui vẻ, xua tan đi cái lạnh nơi miền núi cao.
Dù rất bận rộn với công việc và cuộc sống nhưng tôi quan niệm: Phải giữ gìn phong tục truyền thống của người Tày, để các con hiểu được, yêu và có ý thức giữ gìn phong tục truyền thống ngay từ nhỏ. Trước hết, Tết của người Tày là phải có đủ món, đủ lễ. Những món ăn đơn giản nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống và cội nguồn dân tộc
Không chỉ ẩm thực, gia đình chị Sen vẫn còn giữ nhiều phong tục Tết cổ truyền, như: dọn dẹp nhà cửa trước Tết, cúng đêm giao thừa, kiêng quét nhà ngày mùng 1 và đi chúc Tết bố mẹ, họ hàng, làng xóm trong những ngày đầu năm.
Ở phường Cam Đường, không khí Tết cũng rộn ràng không kém, nhất là từ Rằm tháng Chạp. Gia đình anh Nguyễn Đạt và chị Nguyễn Ngọc Linh, ở tổ 15 - Pom Hán vừa chuyển đến ngôi nhà mới được hơn 1 năm. Tận dụng khoảng sân rộng trước nhà, năm nay anh Đạt sẽ cùng các thành viên trong gia đình gói bánh chưng đón Tết.
Mỗi lần Tết đến, tôi luôn nhớ về những ký ức được cùng bố mẹ, anh chị gói bánh chưng đón Tết. Những năm trước do nhà không có nơi phù hợp để nấu bánh chưng nên năm nay tôi muốn cho con, cháu cùng gói và luộc bánh để các con hiểu về truyền thống dân tộc, đồng thời có những ký ức tuổi thơ thật đẹp.
Nghe tin nhà anh Đạt gói bánh chưng, nhà hàng xóm cũng ngỏ ý muốn góp gạo gói bánh cùng gia đình. Từ sáng sớm, chị Ngọc Linh cùng các chị, em trong xóm đã chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu: lá dong xanh mướt, gạo nếp nương thơm lừng, thịt ba chỉ béo ngậy. Trên tấm chiếu trải rộng giữa sân, cả gia đình chị cùng hàng xóm quây quần gói bánh chưng. Những câu chuyện về cuộc sống hòa vào tiếng nói cười rôm rả góc phố.
“Thực ra, bây giờ ngoài chợ bán đủ cả, nhưng Tết phải tự gói và luộc bánh chưng mới thấy có không khí Tết”, chị Ngọc Linh chia sẻ. Đêm 30 Tết, nồi bánh chưng đỏ lửa, tiếng củi nổ tí tách, cả nhà và những người hàng xóm thân thiết thức canh nồi bánh, kể chuyện Tết xưa - những câu chuyện đã trở thành một phần ký ức không thể quên của mỗi người dân Việt.
Trong nhịp sống đô thị hiện đại, giữa vô vàn tiện nghi, gia đình anh Đạt, chị Linh vẫn chọn cách đón Tết giản dị nhưng đậm nghĩa tình.
Công việc bận rộn, cuộc sống đô thị hối hả, nhưng năm nào gia đình chị Đào Minh Hà và anh Nguyễn Ngọc Hải, hiện sống và làm việc ở Hà Nội cũng thu xếp về Lào Cai đón Tết cùng bố mẹ. “Đi xa mới thấy Tết được về quê là điều tuyệt vời nhất”, chị Hà hân hoan.
Những ngày giáp Tết, căn hộ nhỏ của gia đình chị Hà lại thơm mùi dưa hành muối, nem rán, khoanh giò, chả cốm tự làm.
Tôi vốn thích nấu ăn nên Tết nào cũng tự tay làm những món ăn truyền thống, vừa đảm bảo an toàn, vừa tiện mang về quê. Những món ăn này không chỉ để cúng gia tiên, mà còn là cách để chúng tôi giữ lại hương vị Tết của tuổi thơ.
25 tháng Chạp, chị Hà và chồng con tất bật chuẩn bị đồ lên xe để bắt đầu hành trình về quê ăn Tết. Gia đình chị còn có nếp quen là cả nhà cũng đi chợ Tết để sắm sửa cành đào, cây quất hay chậu hoa cảnh cho bố mẹ 2 bên. Đặc biệt là con, cháu thường tập trung đông đủ vào chiều 30 để ăn bữa cơm tất niên cùng ông bà. Cũng theo chị Hà, truyền thống của gia đình chị là sáng mùng 1, cả nhà sang mừng tuổi các cụ cao niên trong họ. “Chúc thọ đầu năm là cách mình tri ân người đi trước, cũng là dạy cho con, cháu về đạo hiếu gia đình”, anh Ngọc Hải, chồng chị Hà chia sẻ. Với anh chị, Tết không chỉ là dịp để nghỉ ngơi hay đi chơi, mà là hành trình trở về với cội nguồn, với ký ức, với những điều làm nên bản sắc văn hóa trong mỗi người.
Cuộc sống xô bồ, hối hả khiến mỗi người phải tìm những cách riêng để đón Tết. Việc có thể giữ được hồn Tết cổ truyền bằng những điều rất đỗi giản dị, như: món ăn truyền thống, nồi bánh chưng, chuyến xe trở về, hay lời chúc thọ đầu năm hẳn là điều mà ai cũng mong muốn. Những điều tưởng nhỏ bé ấy lại chính là sợi dây bền chặt kết nối các thế hệ, giữ cho Tết không chỉ là một dịp lễ, mà là một phần của bản sắc văn hóa.
Trong nhịp sống hiện đại, những phong tục ngày Tết có thể đã thay đổi, giản tiện hơn, nhưng những giá trị cốt lõi - sự sum vầy, lòng biết ơn, tình thân và bản sắc văn hóa vẫn cần được gìn giữ qua từng nóc nhà, từng thế hệ.
Xuân Bính Ngọ 2026 đã “gõ cửa” từng nhà. Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, câu chuyện giữ hồn Tết cổ truyền vẫn tiếp tục được viết nên từ đôi tay, tấm lòng và niềm tự hào của mỗi người con Lào Cai nói riêng và người Việt nói chung, để Tết sẽ luôn ở trong từng bếp lửa, từng mâm cơm, từng nụ cười đoàn viên.
