Chiến khu Vần thuộc địa bàn xã Việt Hồng, tỉnh Lào Cai ngày nay. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chiến khu Vần kéo dài trên địa bàn các tổng Lương Ca, Giới Phiên của huyện Trấn Yên và Đại Lịch, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cũ. Năm 1988, xã Việt Hồng chia thành 2 xã là Việt Hồng và Vân Hội. Từ ngày 1/7/2025, xã Việt Hồng được thành lập, trên cơ sở hợp nhất 3 xã Việt Hồng, Việt Cường và Vân Hội.
Đưa chúng tôi tìm hiểu bức tranh đổi mới của quê hương, anh Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Việt Hồng phấn khởi khoe: Phát huy truyền thống, niềm tự hào của quê hương cách mạng, những năm qua, Nhân dân xã Việt Hồng luôn hăng hái thi đua lao động sản xuất, xây dựng quê hương, nâng cao đời sống. Riêng với 3 bản người Tày nằm trọn trong vùng Chiến khu Vần năm xưa là Bản Vần, Bản Nả và Bản Bến chỉ còn 2 hộ nghèo bất khả kháng.
Từ chủ trương chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi của địa phương đã xuất hiện nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, như nuôi cá tầm, chăn nuôi đại gia súc, trồng tre măng Bát độ, du lịch cộng đồng… cho thu nhập vài trăm triệu đồng mỗi năm. Nhờ tích cực tìm tòi, học hỏi, người dân đã mạnh dạn chuyển đổi sang một số mô hình kinh tế mới, tiêu biểu như mô hình nuôi trâu, bò bán chăn thả của gia đình anh Phạm Văn Duy ở thôn Bản Chao.
Được biết, sau thời gian làm công nhân trong Tây Nguyên, năm 2024 vợ chồng anh Duy quyết định trở về quê hương lập nghiệp. Anh đầu tư xây dựng chuồng trại để phát triển chăn nuôi trâu, bò bởi nhận thấy nguồn thức ăn cho gia súc khá dồi dào, mặt khác ít bị dịch bệnh do nuôi nhốt nên dễ kiểm soát tình hình sức khỏe vật nuôi. Từ tháng 7/2024 đến nay, anh Duy đang duy trì đàn trâu, bò 10 con.
Nhờ học hỏi nắm chắc kỹ thuật chăn nuôi nên đàn trâu, bò sinh trưởng tốt, đến nay một số con đã đủ trọng lượng để xuất chuồng. “Nếu chăn nuôi thuận lợi, tôi sẽ tiếp tục mở rộng quy mô trong thời gian tới”, anh Duy chia sẻ.
Cùng với phát triển kinh tế - xã hội, xã Việt Hồng còn chú trọng phát huy, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc, các điểm di tích lịch sử - văn hóa ghi dấu tinh thần đấu tranh anh dũng một thời của quê hương.
Giữa năm 2024, sau khi tour “Theo dấu chân anh hùng” được ra mắt, xã Việt Hồng còn phát triển mạnh về du lịch. Những địa chỉ đỏ như: “Nhà ông Trần Đình Khánh”, Hang Dơi, đình làng Dọc... đã được cải tạo, tu bổ, trở thành nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, đồng thời thu hút đông đảo du khách đến tham quan, tìm hiểu.
Nằm trên ngọn đồi khá cao, đình làng Dọc dựa lưng vào núi, hướng ra con suối và cánh đồng thoáng đãng phía trước. Nơi đây, ngoài thờ thần linh, thờ Thành hoàng làng còn thờ ông tổ họ Phạm và sáu dòng họ khác có công khai khẩn ra vùng đất này từ thế kỷ XVIII.
Lịch sử ghi lại, năm 1947, khi chiếm khu cách mạng Vần - Dọc, thực dân Pháp đã xây đồn cách đình 500m, chúng đốt phá làng mạc nhưng tuyệt nhiên không dám đụng đến ngôi đình. Ngôi đình này là di tích lịch sử cấp tỉnh, không chỉ mang giá trị văn hóa tâm linh, mà còn là niềm tự hào của những người con Việt Hồng bởi ý nghĩa lịch sử.
Cách đình làng Dọc không xa là di tích lịch sử “Nhà ông Trần Đình Khánh”, thuộc làng Vần. Ông Trần Đình Khánh là Chánh Tổng Lương Ca thời Pháp thuộc. Tuy làm việc cho chính quyền Pháp nhưng ông lại là vị quan có lòng yêu nước thương dân, bất mãn với chế độ bù nhìn thuộc Pháp. Được giác ngộ cách mạng, ông đã vận động Nhân dân trong vùng tham gia Đội du kích Âu Cơ, quyên góp ủng hộ lương thực, thực phẩm, tiền vàng, vũ khí cho căn cứ cách mạng. Chính ngôi nhà của ông đã trở thành địa điểm tiếp nhận sự quyên góp của Nhân dân trong vùng, là nơi tổ chức nhiều cuộc họp quan trọng của Đội du kích Âu Cơ và căn cứ địa cách mạng.
Ngày 7/5/1945, Ủy ban Hành chính kháng chiến tỉnh Yên Bái được thành lập, trụ sở đầu tiên đặt tại nhà ông Trần Đình Khánh. Với những đóng góp tích cực cho cách mạng, ông Khánh đã được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến tỉnh Yên Bái, năm 1946 được bầu làm Đại biểu Quốc hội khoá I, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.
Di tích “Nhà ông Trần Đình Khánh” là 1 trong 4 điểm di tích nằm trong cụm Di tích Lịch sử quốc gia Chiến khu Vần được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích lịch sử cách mạng quốc gia năm 1995. Nơi đây không chỉ là điểm tham quan, du lịch mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ trên địa bàn và của tỉnh Lào Cai.
Là người con của dân tộc Tày, sinh ra, lớn lên trên quê hương cách mạng Chiến khu Vần, anh Hoàng Anh Tuyên rất tự hào về truyền thống cách mạng cũng như những di tích lịch sử - văn hóa của địa phương, bởi vậy trong quá trình công tác, anh luôn dành thời gian tìm hiểu, quảng bá hình ảnh, lịch sử vùng đất và con người Việt Hồng.
“Tôi muốn góp một phần công sức nhỏ bé của bản thân để “đánh thức” những giá trị và biến các di tích lịch sử - văn hóa trở thành nguồn lực mềm góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”, anh Tuyên trải lòng.
Bức tranh kinh tế - xã hội của xã Việt Hồng hôm nay đã có nhiều đổi mới, với những người chứng kiến sự đi lên từ những năm tháng gian khó như ông Nguyễn Hồng Quang mới cảm thấu rõ ràng nhất. Sinh năm 1953, từng có 46 năm công tác, cống hiến trên quê hương, ông Quang bảo: Chỉ cách vài ba chục năm mà mọi thứ đã thay đổi quá nhiều. Nhà nào cũng khang trang, có xe máy, đường bê tông khắp làng khắp xóm, mọi thứ rất thuận tiện. Tôi tin chắc trong công cuộc đổi mới hiện nay, với lớp cán bộ trẻ năng động, hiểu biết và tinh thần thi đua lao động, sản xuất của Nhân dân, xã Việt Hồng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn nữa, xứng đáng với truyền thống vùng quê cách mạng!
Trình bày: Hữu Huỳnh
