NÔNG VIỆT YÊN
Uỷ viên Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai
Trong hành trình 80 năm phát triển, ngành văn hóa tỉnh Lào Cai đã ghi dấu ấn đậm nét với những thành tựu to lớn, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân và trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tiêu biểu là việc bảo tồn, phát huy và khai thác hiệu quả giá trị di sản văn hóa trên địa bàn. Với phương châm “biến di sản thành tài sản”, Lào Cai khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa của khu vực, điểm sáng về bảo tồn và phát triển bền vững các giá trị văn hóa.
Lào Cai là nơi hội tụ của 33 dân tộc anh em, mỗi dân tộc mang sắc màu văn hóa riêng, cùng hòa quyện, tạo nền tảng vững chắc để khai thác và phát huy các giá trị di sản. Mỗi vùng khác nhau, người dân đã hình thành kho tàng tri thức riêng, ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên - xã hội ở từng vùng. Đồng thời, mỗi vùng, mỗi ngành nhóm dân tộc đều sáng tạo ra các loại đặc sản nổi tiếng của từng vùng, từng tộc người.
Người Mông có rượu ngô, đồ rèn đúc, thổ cẩm được tạo nên bởi sự kết hợp của kỹ thuật: thêu, ghép vải, vẽ sáp ong trên vải... Đặc biệt, người Mông còn là chủ thể tạo ra những thửa ruộng bậc thang vắt ngang lưng trời trải dài từ Mù Cang Chải, Trạm Tấu đến Sa Pa, Y Tý, Bắc Hà... hay người Dao có rượu San Lùng, rượu Thanh Kim, đồ chạm khắc bạc, thêu thổ cẩm, nghề làm thuốc nam (thuốc tắm, thuốc ngâm chân...). Người Giáy có văn hóa ẩm thực độc đáo; người Thái có điệu xòe đặc sắc...
Chợ phiên vùng cao cũng là điểm nổi bật của Lào Cai với các phiên chợ nổi tiếng như: chợ Bắc Hà, chợ Cán Cấu, chợ Y Tý, chợ Sa Pa, chợ Mường Khương... trở thành sản phẩm du lịch, thu hút du khách trong và ngoài nước tham quan, trải nghiệm.
Lễ hội của cộng đồng các dân tộc Lào Cai rất phong phú, mỗi năm có hàng trăm lễ hội với phạm vi khác nhau từ gia đình, dòng họ đến thôn, bản, làng, xã.
Sau hợp nhất, với sự giao thoa của bản sắc văn hóa đa dân tộc, tài nguyên du lịch phong phú và thế mạnh bổ trợ lẫn nhau giữa hai địa phương Lào Cai và Yên Bái trước đây, ngành văn hóa Lào Cai được kỳ vọng sẽ tạo đột phá mạnh mẽ, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc” như định hướng chiến lược tỉnh đang hướng tới.
Với nhận thức giá trị di sản như một nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, Lào Cai đã và đang xây dựng chiến lược cụ thể để biến di sản thành tài sản. Trong đó, chú trọng bảo tồn các di sản văn hóa, đẩy mạnh khai thác phục vụ phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững cho Nhân dân và phát triển kinh tế địa phương. Tỉnh đã ban hành nhiều đề án, chương trình hành động thực hiện các nội dung, giải pháp, phát huy sức mạnh của toàn dân xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa - thể thao - du lịch gắn với con người Lào Cai “thân thiện, nhân ái, đoàn kết, sáng tạo, hội nhập”. Quan điểm nhất quán của tỉnh là bảo tồn trong không gian sống, bảo tồn gắn với du lịch, gắn với lợi ích của người dân.
Ngành văn hóa, thể thao, du lịch và các ngành, địa phương đã tiến hành “Tổng điều tra di sản văn hóa phi vật thể” ở 29 ngành, nhóm dân tộc. Lào Cai đã có nhiều di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa quốc gia, điển hình như nghệ thuật xòe Thái, nghi lễ then Tày, hát giao duyên của người Dao đỏ, nghệ thuật chế tác và biểu diễn khèn Mông, nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải của người Mông Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn...
Các địa phương: Sa Pa, Bắc Hà, Bảo Yên, Nghĩa Lộ, Mù Cang Chải không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn bởi nét văn hóa độc đáo của các dân tộc thiểu số. Chợ phiên Bắc Hà, lễ hội mùa Xuân ở Sa Pa, hay văn hóa ẩm thực bản địa đã trở thành thương hiệu riêng của Lào Cai trên bản đồ du lịch Việt Nam và quốc tế.
Những di sản văn hóa phi vật thể, di tích, danh thắng được bảo tồn, khôi phục và phát huy giá trị, làm nên dấu ấn nổi bật của văn hóa Lào Cai. Di sản văn hóa đã được “đánh thức” trở thành tài sản, được quảng bá qua các phương tiện truyền thông tin trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế.
Trong 80 năm qua, ngành văn hóa Lào Cai đã đạt được nhiều thành tựu đáng tự hào. Đến nay, tỉnh Lào Cai trở thành địa phương có số lượng di sản văn hóa phi vật thể nhiều nhất và đa dạng nhất cả nước, với 4 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; 56 di sản văn hóa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; 1 di tích xếp hạng di tích cấp quốc gia đặc biệt; 34 di tích xếp hạng di tích cấp quốc gia, 172 di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh.
Sự đa dạng của các loại hình di sản văn hóa đã tạo vùng liên kết du lịch rộng lớn, kết nối các điểm du lịch từ Khu Du lịch quốc gia Sa Pa đến Di tích quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang Mù Cang Chải, tạo ra các sản phẩm du lịch đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, độc đáo, mang đặc thù vùng Tây Bắc. Những “cung đường di sản” kéo dài từ đỉnh Fansipan đến hồ Thác Bà, từ Y Tý - Bắc Hà đến Mù Cang Chải mở rộng quỹ điểm đến, tăng hoạt động trải nghiệm, thời gian lưu trú, khả năng chi tiêu của du khách. Nhiều di tích được xếp hạng đã khai thác tốt, trở thành các điểm tham quan du lịch hấp dẫn như: đền Bảo Hà, đền Cô Tân An (xã Bảo Hà), đền Đông Cuông (xã Văn Yên)...
Trước bối cảnh toàn cầu hóa, với chiến lược đúng đắn và sự chung tay của cả cộng đồng, Lào Cai tiếp tục khẳng định tầm nhìn: “Biến di sản thành tài sản, biến văn hóa thành động lực phát triển”.
Chủ trương “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” theo Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) của Đảng đã được Lào Cai thực hiện theo cách riêng của mình, từ việc triển khai có bài bản, tập trung mọi nguồn lực, xác định thứ tự ưu tiên đến gắn chặt với phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm nghèo.
80 năm qua, ngành văn hóa Lào Cai đã tạo nên một hành trình đáng tự hào, trở thành biểu tượng của sự bảo tồn và phát triển bền vững. Những di sản văn hóa của Lào Cai - kho tàng tri thức và văn hóa dân gian đặc sắc của đồng bào các dân tộc - đang được chính người dân địa phương gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây cũng chính là nguồn tài nguyên du lịch độc đáo, tạo sức hấp dẫn riêng cho vùng đất này.
Đây là nền tảng tinh thần vững chắc, là sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng cho sự phát triển. Lào Cai xác định du lịch là 1 trong 3 đột phá chiến lược, là 1 trong 4 trụ cột kinh tế. Tinh thần này tiếp tục được khẳng định trong dự thảo văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai nhiệm kỳ 2025 - 2030, với định hướng “Phát huy sức mạnh văn hóa, con người Lào Cai thành nguồn sức mạnh nội sinh và động lực phát triển”, “phát triển theo hướng xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”.
Những kết quả đạt được của ngành văn hóa của Lào Cai chính là minh chứng sống động như lời của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021: “Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất”. Văn hóa vừa là sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại, vừa là “chìa khóa” mở tương lai. Việc tiếp tục gìn giữ, phát huy và đưa văn hóa trở thành động lực phát triển trong giai đoạn mới chính là trách nhiệm và sứ mệnh của toàn Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Lào Cai, nhằm hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược để Lào Cai phát triển bền vững và thịnh vượng.
Trình bày: HOÀNG THU
