Theo các bậc cao niên ở Suối Giàng, hàng trăm năm qua, cây chè đã trở thành một phần không thể thiếu, là biểu tượng văn hóa của vùng núi tươi đẹp, hùng vĩ này.
Chè mọc ở khắp nơi, trên đồi, trong vườn, mọc thành rừng với diện tích gần 500 ha, trong đó có khoảng 40.000 cây cổ thụ từ 100 - 500 năm tuổi. Đây là "báu vật" được bảo tồn qua nhiều thế hệ, gắn bó như máu thịt với đồng bào dân tộc Mông nơi đây.
Cũng bởi sự gắn bó ấy, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, người dân đã bắt tay cùng thực hiện cuộc “cách mạng” bảo tồn, nâng tầm và phát triển ngành chè, đưa nghề làm trà truyền thống thành sinh kế bền vững, đưa thương hiệu trà Suối Giàng vươn xa trong nước và quốc tế.
Ông Nguyễn Hữu Lực - Chủ tịch UBND xã Văn Chấn cho biết: “Địa phương chủ trương không mở rộng diện tích ồ ạt mà tập trung trồng dặm, cải tạo trên diện tích chè hiện có, đặc biệt là gìn giữ những cây chè cổ thụ quý hiếm, khoanh vùng, bảo vệ chè Shan tuyết tự nhiên, hỗ trợ cấp chứng nhận VietGAP, hữu cơ, GlobalGAP.
Cùng với đó, xã đã gắn biển có đánh số thứ tự, ghi thông tin, lập sổ theo dõi, lập sơ đồ số hóa, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và ứng dụng khoa học, kỹ thuật. Người dân được đào tạo kỹ thuật thu hái chuẩn, hạn chế sử dụng hóa chất. Đặc biệt, việc ký kết hợp đồng, bao tiêu sản phẩm với giá thành cao đã đẩy nhanh quá trình thay đổi tư duy, cách làm của người dân nơi đây”.
Cây chè ở Suối Giàng mọc tự nhiên trên đỉnh núi có độ cao trên 1.300 m so với mực nước biển, sống bằng hơi đất, hơi sương, bằng “linh khí” của đất trời nên chẳng cần chăm bẵm nhiều vẫn sinh trưởng, tồn tại hàng trăm năm. Vấn đề quan trọng là việc canh tác, thu hái làm sao để từng búp chè mang trọn vẹn tinh túy ấy.
Chị Sùng Thị Bầu ở thôn Pang Cáng chia sẻ: “Trước kia, mọi người đều chăm sóc, thu hái kiểu tự do. Còn bây giờ được tập huấn, phải chuyển từ đốn chè sang tỉa thưa để cây phát triển khỏe mạnh, sống lâu hơn, phải hái đúng theo tiêu chuẩn, đúng lứa và hái thật nhẹ tay để không làm mất lớp tuyết trắng phủ bên ngoài búp chè… thì doanh nghiệp, hợp tác xã mới thu mua. Nhưng đổi lại giá lại cao hơn trước kia nhiều lần”.
Nguồn nguyên liệu chất lượng cùng sự kết hợp giữa quy trình chế biến hiện đại và tinh hoa truyền thống của người Mông nơi đây đã tạo ra thức trà cực phẩm, dù trải qua quá trình sao, sấy, vò, lên men… vẫn giữ nguyên lớp tuyết trắng, có màu xanh vàng ánh mật ong khi pha, vị chát dịu, hậu ngọt sâu lắng.
Sự khác biệt, không thể hòa lẫn của trà Shan tuyết Suối Giàng không chỉ nằm nguồn gốc cổ thụ, sự tỉ mỉ, trân trọng trong từng công đoạn làm trà mà còn ở cách người dân kể lên câu chuyện của chính mình qua trà.
Ở Suối Giàng ngày nay, người dân không chỉ dừng lại ở việc bán trà mà còn khéo léo gắn kết nghề trà với phát triển du lịch bền vững.
Là đơn vị tiên phong, Hợp tác xã Hệ sinh thái du lịch Suối Giàng không chỉ tập trung vào việc xây dựng chất lượng, thương hiệu trà Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng mà còn phát triển du lịch, tổ chức các tour trải nghiệm văn hóa trà tại Suối Giàng, thu hút du khách tham quan và tìm hiểu về trà Shan tuyết cổ thụ.
Từ các mô hình: Enna Glamping - cắm trại, nghỉ dưỡng; Nahi Village - Ngôi làng hạnh phúc gắn với du lịch trải nghiệm; Không gian văn hoá trà Suối Giàng; Giàng House - Nhà của bản em, lớp học về nghề trà miễn phí dành cho các trẻ em vùng núi, người dân Suối Giàng dần hình thành hệ sinh thái du lịch tại địa phương, gắn văn hóa với những nông sản đặc sắc bản địa, để có sinh kế ngay trên chính mảnh đất họ sinh ra.
Suối Giàng hiện có 3 doanh nghiệp, 4 hợp tác xã và hàng chục hộ gia đình cùng phát triển mô hình sản xuất - du lịch gắn với chè Shan tuyết. Các cơ sở này đều có thiết kế hài hòa với thiên nhiên và văn hóa bản địa.
Trong mỗi cơ sở ấy hầu như đều có một bàn trà, một người biết cách pha trà mời khách, thậm chí có người kể chuyện văn hóa dân tộc bằng âm nhạc, bằng những câu chuyện về cuộc sống ở bản làng. Du khách còn được trải nghiệm thu hái búp chè cùng người dân, được tự tay sao trà và thưởng thức chén trà ngay tại vườn. Đó là hành trình “chạm” vào văn hóa, giúp trà Shan tuyết Suối Giàng trở nên sống động.
Hiện nay, xã Văn Chấn đã có tới 13 sản phẩm OCOP từ trà Shan tuyết với 10 sản phẩm đạt 4 sao và 3 sản phẩm đạt 3 sao.
Sản phẩm “Trà Shan tuyết Suối Giàng” được phục vụ trong các sự kiện văn hóa, đối ngoại, trở thành biểu tượng tinh tế của văn hóa trà Việt; đã xuất hiện trong nhiều sự kiện ngoại giao cấp cao: tiệc trà Chủ tịch nước Lương Cường tiếp Quốc vương Campuchia, buổi thưởng trà giữa Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm - bà Ngô Phương Ly và Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay…; có mặt tại các khách sạn 5 sao như: Metropole, Movenpick; được chọn làm quà tặng cho các đoàn khách quốc tế…
Không chỉ là sản phẩm, cách để trà tự viết lên câu chuyện về một vùng đất, về những cây chè trăm tuổi và về tấm lòng người “giữ” chè nơi lưng trời chính là sự khác biệt, không thể hòa lẫn của trà Shan tuyết Suối Giàng.
