Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn, hành trình đưa “bản sắc ASEAN” thấm sâu vào đời sống cộng đồng, đặc biệt ở các địa bàn vùng cao vẫn còn không ít khoảng cách.
Tại xã Cát Thịnh, khi được hỏi về ASEAN, nhiều người dân tỏ ra lúng túng.
Anh Vừ A Chơ ở thôn Khe Kẹn thẳng thắn chia sẻ: Dù đã được tiếp cận thông qua các phương tiện thông tin đại chúng nhưng thực sự tôi không hiểu rõ về ASEAN và liên quan đến cuộc sống như thế nào.
Câu trả lời này phần nào phản ánh thực trạng chung: ASEAN vẫn là khái niệm mang tính “vĩ mô”, chưa được cụ thể hóa thành những lợi ích gần gũi, thiết thực với người dân.
Thực tế cho thấy, dù công tác tuyên truyền đã được triển khai thông qua nhiều kênh như hội nghị, tập huấn, hệ thống truyền thanh cơ sở… nhưng nội dung vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu tính trực quan, sinh động. Đối tượng tiếp cận chủ yếu vẫn là cán bộ, công chức, trong khi nhóm người dân là chủ thể trung tâm của quá trình hội nhập lại chưa thực sự được tiếp cận đầy đủ.
Hầu hết các xã đã triển khai tuyên truyền theo kế hoạch, nhưng tài liệu chủ yếu là văn bản, nội dung khá khô, khó truyền tải đến người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo kế hoạch của tỉnh, việc nâng cao nhận thức về ASEAN không chỉ dừng lại ở tuyên truyền mà còn gắn với các lĩnh vực thiết thực như giáo dục, y tế, việc làm, môi trường và phát triển bền vững. Tuy nhiên, cách triển khai ở nhiều nơi vẫn mang nặng tính hành chính, thiếu sự đổi mới trong phương thức tiếp cận.
Không khó để nhận thấy, các hoạt động tuyên truyền về ASEAN vẫn chủ yếu theo mô hình “trên truyền xuống” như: tổ chức hội nghị, phổ biến văn bản, treo băng rôn, khẩu hiệu… Trong khi đó, yêu cầu đặt ra là phải tạo sự tương tác, khơi gợi sự quan tâm và tham gia chủ động của người dân.
Ở góc độ giáo dục, dù đã có định hướng lồng ghép nội dung ASEAN vào chương trình học, nhưng việc triển khai còn rời rạc. Nhiều học sinh chỉ biết đến ASEAN qua vài bài học mang tính khái quát, thiếu những hoạt động trải nghiệm thực tế để hiểu sâu hơn về ý nghĩa của hội nhập khu vực.
Cô Trần Thị Phượng - giáo viên Trường THPT Cảm Ân, xã Bảo Ái cho biết: Nếu chỉ dạy theo sách giáo khoa thì rất khó tạo hứng thú cho học sinh. Các em cần được tham gia hoạt động ngoại khóa, giao lưu văn hóa và mô hình trải nghiệm thực tiễn thì mới cảm nhận rõ hơn về ASEAN.
Điểm nhấn của kế hoạch là xây dựng một cộng đồng “lấy người dân làm trung tâm, hướng tới người dân”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ở nhiều địa phương, người dân vẫn đang đứng “ngoài cuộc” trong quá trình triển khai.
Nguyên nhân là do cách thức tuyên truyền chưa gắn kết nội dung ASEAN với nhu cầu, lợi ích cụ thể của người dân. Khi người dân chưa thấy được ASEAN mang lại điều gì cho sinh kế, việc làm, giáo dục hay đời sống văn hóa của mình, thì rất khó để họ chủ động quan tâm và tham gia.
Chẳng hạn, các chính sách hỗ trợ lao động đi làm việc ở nước ngoài, hay các chương trình hợp tác giáo dục, đào tạo trong khu vực ASEAN… nếu được truyền thông một cách cụ thể, gắn với câu chuyện thực tế của người dân, sẽ có sức lan tỏa mạnh hơn nhiều so với những thông điệp chung chung.
Để thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn, rõ ràng cần một cách tiếp cận mới trong công tác tuyên truyền và triển khai các mục tiêu của Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN.
Trước hết, cần chuyển mạnh từ tuyên truyền một chiều sang truyền thông đa dạng, tương tác. Các hình thức như sân khấu hóa, truyền thông qua mạng xã hội, video ngắn, hoặc lồng ghép vào các hoạt động văn hóa, lễ hội địa phương… sẽ giúp nội dung trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn.
Bên cạnh đó, cần cụ thể hóa ASEAN bằng những câu chuyện “người thật, việc thật” như: lao động đi làm việc tại nước ASEAN có thu nhập ổn định; nông sản địa phương được xuất khẩu sang thị trường khu vực; hay một chương trình giao lưu văn hóa mang lại cơ hội học hỏi cho thanh niên… Những minh chứng này sẽ giúp người dân “nhìn thấy” ASEAN trong đời sống hằng ngày.
Đặc biệt, vai trò của cơ sở cần được phát huy mạnh mẽ. Cán bộ xã, thôn, bản không chỉ là người truyền đạt thông tin mà còn phải là “cầu nối” giúp chuyển tải các chính sách hội nhập thành lợi ích cụ thể cho người dân.
Việc xây dựng Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý, mà là quá trình đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Trong đó, người dân vừa là trung tâm, vừa là chủ thể.
Khi người dân hiểu, tin và thấy rõ lợi ích của hội nhập, họ sẽ chủ động tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội gắn với ASEAN. Ngược lại, nếu nhận thức vẫn dừng ở mức hình thức, thì mọi chủ trương dù đúng đắn cũng khó vào cuộc sống.
Đưa “bản sắc ASEAN” về cơ sở, suy cho cùng, không phải là câu chuyện của những khẩu hiệu hay chỉ tiêu, mà là câu chuyện của niềm tin, sự hiểu biết và sự tham gia thực chất của người dân. Khi điều đó trở thành hiện thực, hội nhập sẽ không còn là khái niệm xa vời, mà trở thành một phần tự nhiên trong đời sống cộng đồng.
