Tháng 11/2025, trong lúc làm vườn, ông Ma Văn Thế, thôn Nà Khương, xã Nghĩa Đô phát hiện 1 cá thể khỉ bị thương nặng, cụt một chân sau, sức khỏe suy yếu.
Không bỏ mặc con vật giữa tự nhiên, ông đã đưa về chăm sóc và giữ trong chuồng an toàn. Sau vài ngày, khi cá thể khỉ dần hồi phục, ông Thế đã làm đơn tự nguyện giao nộp cho chính quyền địa phương.
“Lúc đầu tôi cũng phân vân, nhưng nghĩ đây là động vật hoang dã nên giao Nhà nước chăm sóc sẽ tốt hơn, lại đúng quy định pháp luật”, ông Thế chia sẻ.
Anh Vũ Quang Duy - Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm xã Nghĩa Đô cho biết: “Địa bàn đơn vị quản lý có diện tích rừng tự nhiên lớn, vì vậy, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân bảo vệ động vật hoang dã.
Qua thực tế, có thể thấy ý thức của người dân đã thay đổi rõ rệt. Trước đây, khi phát hiện động vật rừng, nhiều người có thể giữ lại nuôi hoặc bán. Nay người dân đã hiểu rõ quy định của pháp luật và chủ động phối hợp với lực lượng chức năng”.
Trên phạm vi toàn tỉnh, thời gian qua, nhiều cá thể động vật hoang dã đã được người dân tự nguyện giao nộp như khỉ mốc, khỉ đuôi dài, cu li nhỏ, rùa sa nhân… Bên cạnh đó, nhiều người còn thả chim về với thiên nhiên, từ bỏ thú chơi vốn đã gắn bó nhiều năm.
Để có được kết quả này, công tác tuyên truyền được xác định là giải pháp trọng tâm, triển khai thường xuyên, liên tục. Lực lượng chức năng và chính quyền các địa phương đã thực hiện đồng bộ nhiều hình thức như tuyên truyền tại các cuộc họp thôn, bản; trên hệ thống loa truyền thanh; chia sẻ thông tin qua các nhóm Zalo; tổ chức tuyên truyền lưu động đến tận các thôn vùng sâu, vùng xa; đồng thời lồng ghép nội dung bảo vệ động vật hoang dã trong các buổi ngoại khóa tại trường học.
Tại các địa bàn trọng điểm, lực lượng chức năng cũng tăng cường rà soát, kiểm tra những khu vực thường xuyên xảy ra tình trạng bẫy bắt chim hoang dã như bãi soi, bãi bồi, ven sông, nương đồi, các khu chợ phiên, nhà hàng, quán ăn… Đồng thời, chú trọng kiểm soát các hành vi mua bán, quảng cáo động vật hoang dã trên các nền tảng mạng xã hội.
Theo thống kê của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, từ đầu năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức 865 đợt tuyên truyền với hơn 44 nghìn lượt người tham gia.
Cùng với đó, lực lượng công an và kiểm lâm đã phối hợp tổ chức gần 500 đợt tuần tra, phát hiện, xử lý nhiều vụ vi phạm liên quan đến động vật hoang dã và chim di cư; tháo dỡ, tiêu hủy hàng chục nghìn mét lưới, bẫy cùng nhiều phương tiện vi phạm.
Năm 2025 và 3 tháng đầu năm 2026, Hạt Kiểm lâm các khu vực và UBND các xã trên địa bàn tỉnh đã tiếp nhận 83 cá thể động vật hoang dã như khỉ mặt đỏ, khỉ vàng, cu li nhỏ, rùa núi vàng, mèo rừng, diều hoa Miến Điện…
Nhiều cá thể sau khi được cứu hộ đã được thả về môi trường tự nhiên; số còn lại được bàn giao cho Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên tiếp tục chăm sóc, phục hồi.
Theo ông Lã Văn Tới - Giám đốc Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên, từ năm 2025 đến hết quý I/2026, đơn vị đã tiếp nhận 143 cá thể động vật hoang dã do các cơ quan, đơn vị và người dân trong, ngoài tỉnh bàn giao để chăm sóc, cứu hộ. Đơn vị đã tổ chức 2 đợt tái thả, đưa 49 cá thể thuộc 17 loài trở về môi trường tự nhiên.
Từ thực tế công tác quản lý, bảo vệ động vật hoang dã trên địa bàn cho thấy, bên cạnh sự vào cuộc của các ngành chức năng, vai trò của người dân là yếu tố quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả bền vững trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học.
Công tác bảo vệ động vật hoang dã không thể chỉ dựa vào lực lượng chức năng mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Khi người dân thay đổi nhận thức, tự giác chấp hành và tham gia bảo vệ thì hiệu quả sẽ bền vững hơn rất nhiều.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác bảo vệ động vật hoang dã vẫn còn nhiều khó khăn. Tập quán nuôi chim cảnh, quan niệm sử dụng động vật hoang dã làm thực phẩm “đặc sản” hay lợi nhuận từ buôn bán vẫn là những rào cản lớn. Do đó, việc thay đổi nhận thức cần được thực hiện kiên trì, liên tục, đi đôi với tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
