Đối với Lào Cai, năm đầu tiên vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính là giai đoạn như vậy. Đó là phép thử đầu tiên đối với bộ máy mới.
18 giờ 30 phút. Phố Cầu Thia đã lên đèn. Dòng người vội vã trở về sau một ngày làm việc. Những hàng quán bắt đầu đông khách. Thế nhưng, phía sau cánh cửa trụ sở UBND phường, ánh sáng vẫn hắt ra từ các phòng làm việc.
Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, một số cán bộ vẫn đang hoàn thiện bộ những hồ sơ cuối cùng trong ngày. Trên màn hình máy tính, dữ liệu liên tục được cập nhật lên hệ thống điện tử. Điện thoại trao đổi nghiệp vụ vẫn vang lên liên tục. Các bộ hồ sơ đã giải quyết xong, sẵn sàng trả kết quả cho người dân vào sáng hôm sau.
Khung cảnh ấy không còn là chuyện hiếm. Nó đã trở thành nhịp làm việc quen thuộc ở nhiều xã, phường của tỉnh Lào Cai sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động.
Điều thay đổi lớn nhất không phải là làm nhiều việc hơn, mà là phải chủ động hơn trong mọi quyết định. Trước đây, nhiều việc còn có cấp trung gian để trao đổi, xin ý kiến. Nay phần lớn nhiệm vụ được giao trực tiếp cho cơ sở. Điều đó, đòi hỏi cán bộ phải nắm chắc quy định của pháp luật, hiểu thực tiễn địa phương và chịu trách nhiệm đến cùng đối với quyết định của mình.
Theo đồng chí Mạc Văn Khải - Bí thư Đảng ủy phường Cầu Thia, phương châm "6 rõ" gồm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền đã làm thay đổi cách điều hành của cả hệ thống.
"Khi trách nhiệm được xác định cụ thể thì công việc cũng nhanh hơn, hiệu quả hơn. Người dân không phải đi lại nhiều lần. Những việc thuộc thẩm quyền của địa phương được giải quyết ngay tại cơ sở, không còn tâm lý trông chờ hay đùn đẩy" - Bí thư Mạc Văn Khải cho biết thêm.
Khi một cấp trung gian được tinh gọn, khoảng cách giữa chính quyền với người dân được rút ngắn. Nếu trước đây, cấp xã chủ yếu thực hiện nhiệm vụ theo phân cấp, thì nay đã trở thành cấp trực tiếp giải quyết phần lớn công việc liên quan đến người dân và doanh nghiệp.
Khối lượng công việc tăng lên là điều đã được dự báo. Nhưng điều tạo nên áp lực lớn nhất không phải số lượng hồ sơ hay thời gian làm việc kéo dài, mà là sự thay đổi căn bản về vai trò của chính quyền cơ sở.
Đồng chí Nguyễn Ngọc Sơn - Chủ tịch UBND xã Tân Lĩnh nhớ lại những ngày đầu vận hành mô hình mới: "Thời điểm đầu, điều chúng tôi lo nhất là làm sao giải quyết công việc đúng quy định, trong khi nhiều lĩnh vực hoàn toàn mới được chuyển giao. Không còn cấp huyện ở giữa, xã phải trực tiếp xử lý, trực tiếp chịu trách nhiệm trước người dân. Áp lực rất lớn nhưng cũng là động lực để cán bộ phải thay đổi."
Từ những chia sẻ trên cho thấy, khi chính quyền gần dân hơn thì trách nhiệm của cán bộ cơ sở càng nặng nề hơn. Mỗi bộ hồ sơ chậm, mỗi sai sót trong thực thi công vụ đều trở thành phép thử đầu tiên của cuộc cải cách. Điều đó, đòi hỏi đội ngũ cán bộ trực tiếp ở cơ sở cần có đủ năng lực để biến chủ trương, nghị quyết thành những kết quả cụ thể trong cuộc sống.
Nếu chỉ nhìn vào cơ sở vật chất, nhiều người có thể nghĩ khó khăn lớn nhất sau sắp xếp là thiếu trụ sở làm việc hay trang thiết bị. Nhưng thực tế sau một năm vận hành cho thấy, những khó khăn ấy chỉ là bề nổi. Thử thách lớn hơn nằm ở chính con người. Đó là, tư duy quản trị, phương pháp làm việc và năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ.
Không còn cấp trung gian, đội ngũ cán bộ cơ sở phải trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ có tính chuyên môn sâu hơn, từ quản lý đất đai, đầu tư xây dựng, giải phóng mặt bằng đến chuyển đổi số, cải cách hành chính và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
"Có thời điểm, anh em gần như phải học lại từ đầu. Ban ngày giải quyết công việc, tối về nghiên cứu văn bản, cập nhật các quy định mới. Có những lĩnh vực trước đây thuộc cấp huyện, nay xã phải trực tiếp xử lý. Không ai cho phép mình lúng túng, bởi phía sau mỗi bộ hồ sơ là quyền lợi của người dân."
Điều đáng quý là, thay vì e ngại trước khó khăn, đội ngũ cán bộ ở cơ sở đã chọn cách thích ứng. Nhiều người chủ động trau dồi thêm kiến thức pháp luật; nghiên cứu, ứng dụng các nền tảng số, cập nhật kịp thời những quy định mới để đáp ứng yêu cầu công việc… Quá trình ấy diễn ra lặng lẽ nhưng bền bỉ, tạo nên sức sống cho bộ máy mới.
Đồng chí Đỗ Cao Quyền - Chủ tịch UBND xã Mỏ Vàng cho biết: "Nếu dùng một từ để nói về năm đầu tiên của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tôi chọn từ "trưởng thành". Áp lực lớn hơn, trách nhiệm nhiều hơn, nhưng chính áp lực ấy buộc mỗi cán bộ phải thay đổi. Chúng tôi không còn cách nào khác ngoài việc học nhanh hơn, quyết liệt hơn và chịu trách nhiệm nhiều hơn."
Câu trả lời ấy phần nào phản ánh tinh thần của đội ngũ cán bộ ở nhiều địa phương.
Thực tiễn là môi trường rèn luyện hiệu quả nhất đối với đội ngũ cán bộ. Không bài học nào giá trị hơn việc trực tiếp giải quyết những vấn đề của người dân, cũng không có thước đo nào khách quan hơn sự hài lòng của người dân sau mỗi thủ tục hành chính. Mục tiêu không chỉ là hình thành đội ngũ thành thạo quy trình, mà còn xây dựng đội ngũ đủ năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm để xử lý hiệu quả những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Cuộc cải cách không chỉ thay đổi bộ máy mà còn tác động trực tiếp đến cuộc sống của hàng nghìn cán bộ, công chức. Nhiều người phải chuyển nơi công tác, thay đổi vị trí việc làm, từ quản lý sang chuyên viên hoặc tự nguyện nghỉ theo chế độ. Đằng sau mỗi quyết định tổ chức là những câu chuyện rất đời thường.
Đồng chí Lê Thanh Hùng - Chủ tịch UBND xã Đông Cuông nhớ lại: "Ban đầu, ai cũng có những băn khoăn khi phải rời môi trường đã gắn bó nhiều năm. Nhưng khi xác định đây là chủ trương lớn vì sự phát triển lâu dài của địa phương, điều quan trọng nhất là cùng đồng lòng vượt qua. Mỗi người đều đặt lợi ích chung lên trên thì khó khăn nào cũng có thể vượt qua".
Chính sự đồng thuận ấy đã tạo nên một điều rất đáng ghi nhận. Một cuộc cải cách có quy mô lớn, tác động trực tiếp đến hàng nghìn con người, nhưng vẫn giữ được sự ổn định của toàn hệ thống chính trị, chính sách được thực thi nhanh chóng, giải quyết kịp thời nhu cầu thiết thực của người dân. Đó không chỉ là kết quả của việc tổ chức bộ máy hợp lý. Quan trọng hơn, đó là kết quả của công tác tư tưởng được làm từ rất sớm; của sự công khai, minh bạch trong sắp xếp tổ chức; của việc giải quyết đầy đủ chế độ, chính sách và trên hết là tinh thần đặt lợi ích của địa phương lên trên lợi ích cá nhân.
Thực tiễn ấy một lần nữa khẳng định một nguyên lý của mọi cuộc cải cách: có thể ban hành một quyết định trong một ngày, nhưng để quyết định ấy đi vào cuộc sống luôn cần sự đồng thuận của con người. Bởi đó là yếu tố quyết định thành công của mọi cuộc đổi mới.
Nếu thử thách lớn nhất của cuộc cải cách nằm ở năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ cơ sở thì câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để những xã, phường vừa tiếp nhận khối lượng công việc lớn hơn có thể nhanh chóng thích ứng với mô hình mới? Lào Cai không lựa chọn cách giao nhiệm vụ rồi chờ kết quả. Điều tỉnh lựa chọn là đồng hành.
Chính vì vậy, ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Tỉnh ủy đã thành lập 13 tổ công tác trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn nghiệp vụ; biệt phái 93 cán bộ, công chức cấp tỉnh về hỗ trợ các xã, phường.
Đồng thời, Thường trực Tỉnh ủy đã tổ chức nhiều cuộc làm việc chuyên đề với 99 xã, phường để kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành bộ máy mới. Các vấn đề từ tài sản công, tổ chức bộ máy, thủ tục hành chính đến giải ngân đầu tư công, chuyển đổi số... đều được rà soát và xử lý ngay từ cơ sở.
Đây không chỉ là những giải pháp về tổ chức mà là cách thức lãnh đạo của một cuộc cải cách lớn.
Tinh thần của tỉnh là không để bất kỳ xã, phường nào phải 'tự bơi'. Phân cấp, phân quyền phải đi cùng với tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra. Tỉnh yêu cầu các sở, ngành không chỉ quản lý theo chức năng mà phải đồng hành với cơ sở, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh để bộ máy mới vận hành thông suốt, phục vụ tốt nhất người dân và doanh nghiệp.
Thông điệp ấy nhanh chóng được cụ thể hóa bằng những hành động rất thực tế.
Các cuộc giao ban trực tuyến giữa tỉnh với cơ sở được duy trì thường xuyên. Lãnh đạo các sở, ngành trực tiếp xuống địa bàn hướng dẫn từng nội dung nghiệp vụ.
Mọi vướng mắc vượt thẩm quyền của cấp xã được tiếp nhận và xử lý trong thời gian ngắn nhất. Không ít cán bộ cơ sở gọi đó là cách làm "cầm tay chỉ việc".
Đằng sau cách làm ấy là một tư duy nhất quán: cải cách không phải là giao thêm việc cho cơ sở, mà là tạo điều kiện để cơ sở đủ năng lực hoàn thành nhiệm vụ mới. Đây cũng là một trong những bài học có giá trị nhất sau năm đầu tiên vận hành bộ máy.
21 giờ. Sương đêm phủ xuống những dãy núi. Từ Mường Khương, Mù Cang Chải, Lục Yên đến Cầu Thia, nhiều trụ sở UBND xã, phường vẫn sáng đèn. Sau những ô cửa kính, các bộ hồ sơ còn dang dở, dữ liệu vẫn liên tục được cập nhật lên hệ thống. Bên ngoài, miền sơn cước chìm trong tĩnh lặng; bên trong, công việc vẫn chưa khép lại.
Những ánh đèn ấy có thể chỉ là hình ảnh rất bình dị. Nhưng sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chúng mang một ý nghĩa khác. Đó là ánh sáng của trách nhiệm, của tinh thần đổi mới, của những con người đang lặng lẽ biến những quyết sách lớn của Đảng thành những việc làm cụ thể phục vụ Nhân dân.
365 ngày đầu sau hợp nhất cho thấy bộ máy mới đã từng bước khẳng định hiệu quả trong thực tiễn. Kết quả bước đầu là nền tảng để tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị, phát huy hiệu quả của bộ máy tinh gọn và xây dựng nền hành chính phục vụ. Đó cũng là chặng đường của những năm tiếp theo.
Với những kết quả ban đầu sau một năm hợp nhất, Lào Cai đang từng bước trả lời bằng việc tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị mới, nơi chính quyền hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; người dân và doanh nghiệp thực sự trở thành trung tâm phục vụ; mỗi quyết định quản lý đều hướng tới mục tiêu cao nhất là phát triển nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.
Bài cuối: "Từ cuộc cải cách chưa có tiền lệ đến mô hình quản trị mới"
