Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Xã hội

Thiếu hụt lao động sản xuất nông nghiệp: Cần những giải pháp bền vững

01/07/2019 08:48

Bài 1: Thực trạng đáng lo

LCĐT - Thời gian gần đây, tại các huyện vùng cao thiếu lao động trong sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất, cơ cấu mùa vụ và thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.

Nông thôn thiếu lao động

Đầu tháng 4, bước vào vụ sản xuất chính trong năm nhưng nhiều triền ruộng, nương ngô tại xã Bản Phố (huyện Bắc Hà) không có dấu hiệu canh tác, cỏ mọc um tùm. Ông Lý Seo Sùng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã phân trần: Vài năm gần đây, do thiếu lao động trong sản xuất nông nghiệp nên một số diện tích đất không được người dân canh tác.

Xã Bản Phố hiện có hơn 3.700 nhân khẩu, tuy nhiên từ đầu năm đến nay, có hơn 500 lao động đi làm xa, đây đều là lao động chính trong các gia đình. Do vậy, có những thời điểm, nhiều gia đình chỉ còn người già và trẻ em ở nhà, đây là nhóm đối tượng vừa yếu vừa thiếu kinh nghiệm và kỹ năng sản xuất nông nghiệp. Chính từ nguyên nhân này đã khiến xã thuần nông như Bản Phố gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Theo thống kê năm 2018, xã có hơn 360 ha đất trồng ngô, hơn 140 ha lúa 1 vụ thì có khoảng 15 ha ngô, 3 ha lúa bị bỏ không. Phần diện tích bị bỏ không nằm rải rác ở tất cả các thôn của xã.

Để tìm hiểu kỹ hơn thực trạng này, chúng tôi đến thôn Bản Phố 2B của xã. Trưởng thôn Giàng Seo Sênh dẫn chúng tôi đến nhà một số hộ. Trong những căn nhà chúng tôi đến, đa phần chỉ gặp người già và trẻ nhỏ. Anh Sênh cho biết, hầu hết các hộ ở đây có chung tình cảnh như vậy, lao động chính rời địa phương để đi làm ở nơi khác. Thôn Bản Phố 2B có hơn 300 nhân khẩu thì khoảng 1/6 lao động là trụ cột trong các gia đình đi làm ở nơi khác.

Chị Cư Thị Dủ, thôn Lao Chải, xã Sán Chải, huyện Si Ma Cai mang gạo mới mua ra phơi.

Khi chúng tôi đến xã Sán Chải của huyện Si Ma Cai, cán bộ xã rất khó liên lạc với các hộ trước khi dẫn chúng tôi xuống thôn, bởi nhiều người đang đi làm ăn xa, trẻ em đi học, những người ở nhà cũng lên nương và đến tối mới về. Quả thực như vậy, khi đến nơi, chúng tôi thấy thôn nghèo vùng cao vô cùng vắng lặng. Gia đình chị Cư Thị Dủ (thôn Lao Chải) là hộ hiếm hoi có người ở nhà. Tranh thủ trời nắng, chị Dủ mang chỗ gạo mới mua ở chợ ra phơi. Mọi năm, gia đình chị gieo khoảng 5 kg ngô giống và 2 kg thóc giống. Ngô được sử dụng trong chăn nuôi, còn gạo để phục vụ nhu cầu ăn uống của gia đình, nhưng 2 kg thóc giống cũng chỉ đủ lương thực dùng trong 5 đến 6 tháng, còn lại phải mua thêm ở ngoài. Chỉ tay về mảnh nương phía xa của gia đình, chị Dủ bảo: Năm nay chỉ gieo ngô thôi, không gieo thóc nữa!

Chị Dủ tâm sự: “Chồng và các con đều không ở nhà nên chỉ còn tôi là lao động chính. Một mình tôi không xoay sở được, vì vậy diện tích trồng lúa đành để không. Tiếc đất, tôi nói với anh em họ hàng ai có nhu cầu thì đến canh tác nhưng nhà nào cũng neo người, đến giờ đất vẫn để vậy”.

Trưởng thôn Lao Chải - Ma Thị Đô cho biết, thôn có 145 hộ thì khoảng 50 hộ thiếu lao động chính. Những lao động này có khi đi làm xa cả năm, cũng có người đi làm thời vụ, lúc đi, lúc ở nên cán bộ thôn khó nắm được thông tin.

Theo ông Nguyễn Hữu Hưởng, Chủ tịch UBND xã Sán Chải, năm nay tiến độ sản xuất vụ xuân chậm hơn mọi năm, một phần do thiếu lao động. Năm 2019, xã gieo trồng 455 ha ngô. Đến hết tháng 4, khi khung thời vụ trồng ngô xuân đã hết, xã mới trồng được 93% diện tích, 7% diện tích còn lại sẽ chuyển đổi sang cây trồng khác trong thời gian tới.

Ông Viên Đình Hiệp, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Si Ma Cai thẳng thắn nhìn nhận: Vài năm trở lại đây, ở địa bàn vùng cao Si Ma Cai có tình trạng thiếu lao động trong lĩnh vực nông nghiệp. Có những thời điểm vụ mùa ở một số địa phương, tiến độ thực hiện chậm, nguyên nhân là các gia đình thiếu lao động chính. Ngoài ra, việc thiếu hụt lao động còn kéo theo tình trạng người dân lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật để đẩy nhanh tiến độ sản xuất. Đây cũng là vấn đề nhức nhối ở huyện Si Ma Cai hiện nay.

Chúng tôi đã đi thực tế tại một số thôn, xã vùng cao và thấy còn nhiều diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang. Tuy nhiên, khi tiếp cận với số liệu về phần diện tích này rất khó, phần lớn các địa phương và ngành chức năng ở cơ sở đều khẳng định không có đất nông nghiệp để không, chỉ là tạm thời người dân chưa canh tác hoặc sẽ trồng cây khác thay thế trong thời gian tới. Trong khi đó, một số người dân cho biết gia đình thiếu người nên chưa tính đến việc trồng cây khác. Vậy đến khi nào những vạt đồi trống sẽ được phủ xanh trở lại?

Đồng bào vùng cao Si Ma Cai sử dụng thuốc trừ cỏ để tiết kiệm thời gian, nhân lực.

Cần lao động có trình độ

Tuy chưa bước vào mùa thu hoạch quýt song tình trạng thiếu lao động đang làm đau đầu các nhà vườn, chủ trang trại ở huyện Mường Khương. Ông Làn Mậu Thành (thôn Xóm Chợ 2, thị trấn Mường Khương) cho biết, gia đình có hơn 3 ha quýt và hiện đang là thời điểm chăm sóc quýt nên ông cần từ 4 đến 6 nhân công lao động. Tuy nhiên, thời gian này cũng là vụ lúa mùa, người lao động đã xin về quê nên ông phải một mình chăm sóc khu vườn.

Theo ông Thành, khó khăn lớn nhất là việc tìm lao động có trình độ vào vụ thu hoạch quýt. Để tìm người làm, ngoài trả tiền công từ 160 đến 180 nghìn đồng/ngày (nuôi ăn 3 bữa), ông còn phải hướng dẫn cấp tốc về kỹ thuật chăm sóc, thu hái quýt, bởi phần lớn lao động được thuê là người địa phương, thiếu kinh nghiệm, kỹ năng. Cũng đã có năm, việc thu hoạch quýt của gia đình ông bị chậm vì thiếu lao động, sản lượng quýt bán ra thị trường sụt giảm do quá trình thu hái không đảm bảo yêu cầu.

Được đánh giá là địa phương có khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi để phát triển nhiều loại cây trồng, vật nuôi, huyện Bắc Hà hiện có hơn 10 công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sản xuất, kinh doanh và đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó việc thiếu nguồn nhân lực có trình độ khiến hiệu quả sản xuất, kinh doanh các sản phẩm nông nghiệp chưa cao, chưa bền vững. Ông Nguyễn Xuân Giang, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện cho biết: Một số đơn vị đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp ở địa phương đau đầu với việc tuyển dụng lao động có trình độ vào làm. Một phần vì trình độ người dân còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu và một phần vì thời gian làm việc không lâu dài, chủ yếu làm mùa vụ...

Đơn cử như tại Công ty TNHH Anh Nguyên, đơn vị đi đầu trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp tại Bắc Hà. Ông Vũ Kim Hải, Giám đốc Công ty cho biết: Khu trang trại chăn nuôi lợn khép kín rộng hơn 2 ha và hơn 1 ha rau được trồng trong nhà kính thì nhu cầu sử dụng lao động là khoảng 25 đến 30 người. Tuy nhiên, đơn vị mới ký hợp đồng với hơn 10 lao động, còn lại là lao động thời vụ. Việc tìm lao động cho tất cả các khâu sản xuất khá khó khăn, đặc biệt là lao động đã qua đào tạo. Các lao động sau tuyển chọn được công ty tập huấn, hướng dẫn khoảng 1 tháng mới có thể làm việc.

Vùng cao mùa này nắng như đổ lửa. Những khoảnh nương, triền đồi để trống trơ giữa cái nắng càng khiến khung cảnh thêm tiêu điều, xơ xác. Chúng tôi tự hỏi, tại sao người dân bao đời khát khao được làm chủ ruộng nương mà giờ đây lại thờ ơ như vậy? Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên và phía sau câu chuyện buồn về việc thiếu hụt lao động nông thôn là gì?

Quỳnh Trang - Kim Thoa
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.