Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Văn hóa-Văn nghệ

Người say mê nghiên cứu văn hóa Mông

05/07/2012 10:00

Quê ở xã Hầu Thào (Sa Pa), Giàng Seo Gà là người con dân tộc Mông, chung sống với nghèo đói từ khi mới lọt lòng. Cho đến tận bây giờ, Hầu Thào vẫn thuộc diện xã nghèo, đặc biệt khó khăn. Tuổi thơ của Giàng Seo Gà chỉ được cắp sách đi học hết cấp I, rồi lại trở về chăn thả trâu, vất vả vật lộn với vài mảnh ruộng bậc thang.

Ngày trước, gia đình Giàng Seo Gà cũng tham gia hợp tác xã nông nghiệp, nhưng rồi cách làm ăn thời bao cấp không hiệu quả nên tự nó giải thể. Trở về với lối mòn theo tập quán canh tác lạc hậu, lúc bấy giờ cả nhà anh chỉ có hơn hai sào ruộng bậc thang cấy lúa một vụ và khoảng ba sào trồng ngô. Hằng năm, lương thực chỉ đủ nuôi sống năm miệng ăn trong vòng 3 - 4 tháng. Những năm tháng xa xưa ấy, nghèo đói cứ níu kéo cả nhà anh cũng như hầu hết các gia đình cả thôn, cả xã.

 Lớn lên, nhờ lòng nhiệt tình, anh được cán bộ xã vận động tham gia công tác đoàn thanh niên, công tác văn hoá tại xã. Đến năm 1992, anh được tuyển dụng làm cán bộ Phòng Văn hoá huyện Sa Pa. Dù rất say mê công việc, nhưng anh không khỏi lúng túng bởi trình độ có hạn. Đã có lúc anh muốn bỏ việc về nhà làm nương, tối về uống vài chén rượu là ngủ ngon. Nhưng rồi nghĩ lại, anh muốn tự khẳng định mình, tự tìm kiếm và cuối cùng lựa chọn con đường khám phá về các lĩnh vực văn hóa của dân tộc Mông.

Giàng Seo Gà may mắn có được người vợ chịu thương chịu khó. Khi mới lấy nhau, mặc dù chị chưa biết chữ nhưng rất thương và hiểu được nguyện vọng của chồng, nên đã tạo mọi điều kiện để anh được học tập, công tác. Năm 1999, anh đã chia sẻ gánh nặng của gia đình với chị để chị được đi học chữ và chị cũng đã học được hết tiểu học. Hiện nay, gia đình anh có 7 thành viên, thì 2 người có trình độ đại học, 1 người có trình độ cao đẳng, 1 người đang học cao đẳng và 2 người đang theo học trung học phổ thông. Gia đình anh trải qua nhiều khó khăn, nhưng vốn sống có nền nếp, kỷ cương theo gia phong truyền thống văn hoá người Mông từ lâu đời vẫn được duy trì. Giàng Seo Gà là người trụ cột, gương mẫu trong lao động sản xuất và học tập, tạo lòng tin và chỗ dựa vững chắc cho các thành viên trong gia đình, tạo sự bình đẳng nam nữ trong mọi công việc. Anh còn biết dung hòa mọi mối quan hệ, hướng các thành viên trong gia đình thực hiện lối sống văn hoá, đùm bọc yêu thương nhau.

Không dừng lại ở đó, Giàng Seo Gà còn khuyến khích mỗi thành viên trong gia đình chọn cho mình mục đích để phấn đấu. Anh luôn nhắc nhở các con: Con người sinh ra phải học, học suốt đời. Muốn làm việc có ích chỉ có cách chăm chỉ học.

Ước mơ và nguyện vọng của Giàng Seo Gà về con đường học hành đã được huyện Sa Pa quan tâm, tạo điều kiện cho anh theo học hết lớp 12 tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên. Trong thời gian trau dồi kiến thức THPT, anh còn tự mày mò học thêm, đọc, viết chữ Mông. Năm 2003, anh mạnh dạn thử sức thi và đỗ vào Trường Đại học Văn hoá. Sau bốn năm đèn sách ở Hà Nội, năm 2007 anh đã tốt nghiệp đại học với tấm bằng loại giỏi.

Thành công hôm nay của Giàng Seo Gà có được là nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự động viên khích lệ của đồng nghiệp, người thân, nhưng quan trọng hơn cả đó là lòng say mê, quyết tâm và nghị lực của chính anh. Giờ đây, trên cương vị là Giám đốc Trung tâm Văn hóa huyện Sa Pa, hằng năm anh luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Anh còn là tác giả của nhiều công trình, đề tài nghiên cứu có giá trị. Là người con của dân tộc Mông, Giàng Seo Gà nhận thấy những nét đẹp văn hoá truyền thống của dân tộc mình được lưu giữ chủ yếu là truyền miệng từ thế hệ trước cho thế hệ sau, dễ mai một. Công tác lâu năm trong ngành văn hóa, Giàng Seo Gà thấy mình phải có trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa của chính dân tộc mình. Từ suy nghĩ đó, anh tìm hiểu và học hỏi từ các già làng, trưởng họ, các nghệ nhân dân gian để sưu tầm, phát triển những nét đẹp văn hoá rồi biên soạn, in thành sách để phục vụ cho cuộc sống cộng đồng. Nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa người Mông Sa Pa của anh đã ra đời như: "Tang ca - Kruôz  cêr"; "Tục kéo vợ - Txux hai pux"; "Tục cưới hỏi - Txux uô yungz"; "Giới thiệu nhạc cụ - Thix touv txux luz"; "Sưu tầm lưu giữ các làn điệu dân ca nhảy múa - Sâu chiv cxuô zangv suôz gâux đha qaov"; "Nghề đốt vôi - Hlour hmôngr jêz"; "Ăn thề bảo vệ rừng - Naox cxungx paor viv jôngr"... Trong đó có ba công trình đạt giải Khuyến khích của Hội Văn học - Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, một công trình đạt giải Nhì toàn quốc của Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch. Với những kết quả mà Giàng Seo Gà dày công nghiên cứu, sưu tầm, anh đã được mời tham dự các cuộc hội thảo dân tộc học, môi trường học, tự tôn dân tộc trong và ngoài nước, giúp anh có thêm nhiều kinh nghiệm và kiến thức bổ ích.

Không chỉ nghiên cứu về văn hóa của dân tộc Mông Sa Pa, Giàng Seo Gà còn sưu tầm được một số làn điệu dân ca, dân vũ như: Dân ca Mông lềnh, Mông puô, Mông đu, Mông trắng; nhảy tết, múa khèn, múa ở, múa gậy tiền, múa giã lanh… Giàng Seo Gà còn truyền dạy cho hơn 30 người biểu diễn thành thạo các điệu múa dân tộc, có học trò của anh đã tham gia biểu diễn toàn quốc nhiều lần và đem về huy chương vàng. Bản thân anh đã tham gia biểu diễn toàn quốc hơn 10 lần và đã giành được 5 Huy chương Vàng, 2 Huy chương Bạc. Không chỉ có vậy, cả gia đình anh đã nhiều lần tham dự trình diễn các thao tác, chế tác các loại nhạc cụ; thao tác thêu, in vẽ các thể loại văn hoá dân tộc Mông toàn quốc. Gia đình anh đã được Đài Truyền hình Việt Nam mời tham gia nhiều phóng sự về con người tiêu biểu, gia đình nghệ nhân văn hoá dân tộc Mông tiểu biểu, mời đóng một số vai trong các bộ phim ngắn: Huyền tích Mông, Sắc màu văn hoá các dân tộc Việt Nam, Vén mây trẩy hội Gầu Tào, Tiếng khèn đêm phố Sa Pa...

Giờ đây, Giàng Seo Gà là hội viên của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; Hội Văn học - Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam; Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lào Cai. Dù đã hơn 50 tuổi, nhưng Giàng Seo Gà vẫn ước ao có nhiều sức khỏe để được học tập và biết sử dụng nhiều loại nhạc cụ dân tộc khác. Anh tâm sự: Nếu có điều kiện sẽ đi học lên cao học, rồi tiến sỹ trên lĩnh vực văn hoá các dân tộc thiểu số, trong đó tập trung chủ yếu nghiên cứu về những nét văn hoá dân tộc Mông của mình…

Tuấn Lợi
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.