Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Văn hóa-Văn nghệ

Độc đáo lễ quét làng của người Xá Phó

08/07/2018 08:43

LCĐT - Lễ quét làng của người Xá Phó là hoạt động tín ngưỡng dân gian tổ chức vào tháng 2 âm lịch, cầu mong mọi việc tốt lành và xua đuổi xúi quẩy, bệnh tật, ma quỷ ra khỏi nhà, bản làng. Mới đây, chúng tôi có dịp lên thôn Nậm Sang, xã Nậm Sài (huyện Sa Pa) chứng kiến Lễ quét làng của người Xá Phó với nhiều nghi lễ độc đáo.

Trước ngày tổ chức 2 tuần, chủ các gia đình được mời đến họp tại nhà thầy cúng “à pơ” để bàn bạc các khoản tiền đóng góp mua sắm lễ vật và bầu chọn đoàn tham gia đuổi ma. Đoàn đuổi ma gồm 5 người, trong đó có thầy cúng và 4 người bôi mặt nhọ làm mặt nạ (người cầm mẹt đựng lễ vật, người cầm đạn, người cầm kiếm, người cầm cây lá gianh) để quét làng đuổi ma. Lễ vật gồm có lợn, chó và gà (lễ hiến tam sinh) để cúng giao cho ma nhận rồi đem các thứ xấu, bệnh tật ra khỏi nhà, làng bản.

Đoàn đuổi ma đi ra cổng làng.

Thầy cúng Vàng Ghi Nhớ cho biết: Vào ngày lễ, 4 học trò của thầy (người theo thầy học nghề làm thầy cúng) sẽ tập trung tại nhà thầy để chuẩn bị cho lễ quét làng. Mỗi người một việc, người đẽo súng gỗ, người làm kiếm, cung tên và đan phên, kiếm, người chuẩn bị cây lá kiếm, bó cỏ cho ngựa của thầy cúng ăn để ngựa dẫn đường cho đoàn đi đuổi ma từ đầu làng đến cuối làng. Trong làng có bao nhiêu hộ, đoàn đuổi ma sẽ đuổi tất cả và dồn ra bờ suối (đầu đường vào làng). Bắt đầu thầy cúng cúng đuổi ma tại nhà thầy, sau đó thầy cúng dẫn đoàn đi đến nhà đầu làng đuổi ma. Thầy cúng ngồi trước cửa ma (bàn thờ tổ tiên) đọc bài cúng với ý nghĩa: Đuổi con ma xấu ra khỏi nhà, mang cái rủi ro, ốm đau, dịch bệnh… đi hết ra khỏi nhà. Sau khi khấn xong, thầy cầm cành lá kiếm đập vào bức vách dẫn mọi người đi vòng quanh nhà và xuống bếp, ra đến cửa phụ vào nhà, một người cắm 1 phên (biển báo cấm nhà), thầy phun nước làm phép đuổi ma đi, sau đó đóng cửa phụ cắm cành lá sắc trên cửa có ý nghĩa ngăn không cho ma xấu vào nhà. Khi làm lý đuổi ma, đoàn đi thật nhanh, mọi người vừa đi vừa hò hét, mặt mày dữ tợn, người cầm đạn ném vung khắp nhà, người cầm kiếm gỗ đập vào cột nhà, người cầm cỏ gianh theo sau xua đi xua lại tạo ra nhiều âm thanh ghê rợn khiến tà ma giật mình sợ hãi bỏ chạy khỏi nhà, rời khỏi làng.

Sau khi thầy làm lễ đuổi ma ở tất cả mọi nhà, dồn ra cúng ở ngoài cổng chính vào làng. Đường chính vào làng của người Xá Phó bao giờ cũng được lựa chọn ở gần suối vì quan niệm nước sẽ chảy mang theo cái xấu, dịch bệnh, ốm đau. Cổng làng được dựng lên bằng 2 cây vầu cắm hai bên đường và ở giữa có một cây bắc ngang. Cột bên trái (hướng ngoài nhìn vào làng) treo một phên mắt cáo có ý nghĩa báo hiệu trong làng đang có việc cấm (không cho người ra - vào làng) trong vòng 3 ngày.

Lễ vật gồm chó, lợn, gà, rượu, cơm được làm chín đem bày ở cổng chính làng. Người ta dùng lá chuối bày lễ vật để cúng cho ma, gồm có: 12 con gà, 12 bát, 12 đôi đũa, 12 chén, xương hàm chó, hàm lợn và cắm kiếm, treo súng chĩa ra ngoài cổng có ý nghĩa bảo vệ bản làng, ngăn không cho ma xấu vào làng. Thầy thắp 12 nén hương cắm trên con gà, rồi đọc bài cúng. Đại ý bài cúng: Xua đi cái xấu, cái rủi ro, xúi quẩy, ốm đau bệnh tật, đuổi con ma suối, ma rừng cầu sự bình an cho làng bản, cho gia đình, cầu sức khỏe cho con người, vật nuôi cây trồng phát triển…

Khi lễ cúng kết thúc, thức ăn gồm có thịt lợn, gà, chó được bày trên lá chuối để các gia đình ngồi ăn uống, đây là bữa ăn cộng cảm mang tính đoàn kết các gia đình trong làng. Riêng mâm cơm của thầy cúng được bày ngay gần vị trí cúng ở cổng làng, tiếp đến là các mâm của người dân, tạo thành hàng dài. Mâm thầy cúng chỉ có thịt gà, thịt lợn, còn các mâm khác có thêm thịt chó. Khi vào mâm, thầy cúng xem bói xương chân gà để đoán biết năm mới làm ăn có tốt hơn năm cũ hay không. Nếu màu xương đỏ là tốt, màu xương đen là xấu. Mọi người phải ăn hết toàn bộ thức ăn đã nấu nướng trong ngày hôm đó, nếu không ăn hết không được mang về nhà vì sợ mang con ma quay trở lại nhà, như vậy ma sẽ làm hại  các thành viên trong gia đình, làm hại vật nuôi, cây trồng. Ăn uống xong, thầy cúng ở lại sau cùng, thầy lấy cành tre cắm xung quanh cổng làng, sau đó lấy đuôi và tai chó cắm xuống đất nhằm ngăn ma vào làng hại người. Thầy đốt một đống lửa và bước qua đi về nhà. Bắt đầu từ ngày hôm đó, dân làng kiêng không cho người ngoài vào nhà. Sau 3 ngày, mọi sinh hoạt trở lại như cũ.

Lễ quét làng của người Xá Phó vẫn đang được giữ gìn, bảo tồn nét văn hóa truyền thống, tính cố kết cộng đồng, thể hiện tinh thần đoàn kết xây dựng, bảo vệ bản làng. Đồng thời, giáo dục cho thế hệ con cháu hiểu và có trách nhiệm lưu giữ, bảo tồn để lễ quét làng trường tồn mãi với thời gian.

Nguyễn Ngọc Thanh
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.