Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Phóng sự

Theo dấu vết khảo cổ

21/07/2019 09:34

Bài 1: Trầm tích văn hóa Sơn Vi

Bài 2: Vang vọng âm thanh trống đồng Đông Sơn

LCĐT - Trong khi thực hiện loạt bài viết này, chúng tôi bị thu hút bởi câu chuyện về hóa thạch động vật thời tiền sử được tìm thấy trong một hang động ở xứ Mường Khương: Hang Mã Tuyển.

Bài 3: Bí ẩn hang Mã Tuyển

Bí ẩn chốn hang sâu

Trên hành trình lên thị trấn Mường Khương (huyện Mường Khương), nhiều người bị hấp dẫn bởi một chiếc hang nằm lặng lẽ ven đường như tạc sâu vào núi đá. “Xứ Mường” vốn có nhiều hang động, nhưng theo nhiều người sinh sống ở đây, trước đây chẳng mấy người chú ý tới hang Mã Tuyển, bởi cửa hang nhỏ hẹp, rậm rạp cỏ cây. Vậy nhưng cách đây hơn chục năm đã có một điều đặc biệt được khám phá trong hang sâu này, đó là việc tìm thấy hóa thạch động vật thời tiền sử cách đây hàng vạn năm.

Mẫu hóa thạch răng voi châu Á.

Theo lời giới thiệu của những cán bộ Bảo tàng tỉnh, chúng tôi về “xứ Mường” tìm gặp anh Đinh Văn Thắng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Thắng Ngân, một trong những người đầu tiên tiếp cận hang sâu và tìm được hóa thạch động vật. Anh Thắng kể: Ấp ủ dự định làm hầm để rượu, năm 2007, anh xin phép UBND huyện Mường Khương sử dụng hang đá tự nhiên ở thị trấn Mường Khương để bắt tay vào thực hiện. Sau khi được chấp thuận, anh khai thác, cải tạo hang. Việc làm khó nhọc này được hàng chục công nhân ngày ngày đào đất mang ra ngoài trong suốt 2 năm. Đến khoảng tháng 5, tháng 6 năm 2008, trong khi công nhân đào đất khơi rộng lòng hang thì phát hiện khối nhũ phẳng có đường kính khoảng 15 cm, cao 15 cm, màu sắc xám trắng khác lạ. Bị hấp dẫn bởi khối nhũ này, anh giữ lại và tặng cho một người bạn vốn có niềm đam mê với khảo cổ để trưng bày ở nhà. Về sau, người bạn đó thông tin lại với anh rằng, món quà anh tặng không chỉ là khối nhũ đá bình thường, đó là một chiếc răng voi thời tiền sử.

Một vài mẫu hóa thạch được lưu giữ, bảo quản trong hang Mã Tuyển.

Sau khi được bạn thông tin, cùng với những khối vật thể tiếp tục được tìm thấy trong khi đào đất, anh Thắng đã liên hệ với chính quyền địa phương và ngành chức năng. Năm 2009, Bảo tàng tỉnh phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức một đoàn công tác thám sát hang Mã Tuyển. Đến năm 2010, công tác khảo cổ học được tiến hành ở hang Mã Tuyển. Kết quả sau đó khiến cả đoàn công tác và dư luận không khỏi ngạc nhiên bởi rất nhiều hóa thạch được tìm thấy trong hang sâu tăm tối.

Bộ sưu tập hóa thạch quý hiếm

Là người từng theo chân các giáo sư, tiến sỹ, thạc sỹ của Viện Khảo cổ học nghiên cứu, thám sát, khai quật hang Mã Tuyển năm xưa, Thạc sỹ Bùi Thị Hường, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh nhớ mãi về kỷ niệm đặc biệt đó. Chị kể: Đó là những ngày chớm đông, khi thời tiết vùng cao Mường Khương bước vào độ lạnh, đoàn công tác khai quật hang Mã Tuyển. Lúc ấy, Công ty TNHH MTV Thắng Ngân đã đào được một phần hang, đoàn tiếp tục lần tìm dấu vết ở mọi ngóc ngách, đặc biệt là khu vực giữa hang, nơi các khối nhũ đá “đặc biệt” và xương, răng động vật được tìm thấy nhiều nhất. Đường điện kéo vào hang tối mập mờ, hang lạnh lẽo, ẩm ướt, công cuộc tìm kiếm, khai quật gặp rất nhiều khó khăn, nhưng ai cũng cố gắng với hy vọng tìm thêm được những dấu tích đặc biệt. Sự mong chờ và nỗ lực ấy đã được đền đáp khi đoàn liên tiếp tìm được nhiều mẫu xương, răng của các loài động vật ở hố khai quật.

Bộ sưu tập hiện vật ở hang Mã Tuyển mà các nhà khảo cổ tìm thấy lên tới hơn 500 mẫu xương, răng động vật. Các hóa thạch này có niên đại từ 5 đến 7 vạn năm, như tê giác, gấu tre, voi châu Á, hươu, nai... đặc biệt trong đó xuất hiện hóa thạch loài voi răng kiếm là loài voi bị tuyệt chủng cách đây 10.000 năm chứng minh tác động của biến đổi khí hậu và ghi nhận sự xuất hiện của các loài này tại khu vực nghiên cứu trong quá khứ. Phần lớn các hóa thạch được chuyển tới Bảo tàng tỉnh, một số ít giao cho Công ty TNHH MTV Thắng Ngân lưu giữ và bảo quản trong hang đá.

Cửa hang Mã Tuyển hiện tại.

Theo các nhà nghiên cứu, trước đây hang Mã Tuyển có 2 cửa chính sát nhau. Cửa thứ nhất lệch nhiều về phía Đông, rộng và thấp và đã bị lấp đi trong quá trình làm đường giao thông. Cửa thứ hai hẹp và cao hơn, được làm rộng làm cửa đi như hiện nay. Trong khi thám sát ở khu vực hố khai quật, người ta chia địa tầng của hố thành 4 lớp trầm tích lắng đọng. Tất cả hóa thạch được tìm thấy đều thuộc lớp trầm tích màu nâu và nằm trong phần gần đáy của hố hình phễu.

Trong báo cáo kết quả khai quật di chỉ cổ sinh học hang Mã Tuyển của Viện Khảo cổ học có ghi: Có nhiều giả thiết về nguồn gốc hóa thạch trong hang như động vật sống và chết trong hang, hay chúng rơi vào bẫy tự nhiên và chết trong đó. Tuy nhiên, rất hiếm khi tìm thấy những bộ xương nguyên vẹn trong tầng trầm tích bởi khi có sự lắng đọng tạo thành trầm tích thì các xương, răng đã bị trôi dạt do nước... Với địa hình hang Mã Tuyển và những vị trí tập trung nhiều hóa thạch ở khá sâu, các nhà nghiên cứu cho rằng các hóa thạch của động vật lớn ở đây phần nhiều do nước cuốn từ cửa hang hoặc từ các khe nứt thông với hang và tích tụ ở những vị trí có vật cản và hõm của lòng hang. Một nguồn gốc nữa của các hóa thạch trong hang là do các động vật gặm nhấm mang vào, bằng chứng là nhiều xương động vật lớn có dấu vết gặm rõ ràng ở đầu xương.

Theo đánh giá, bộ sưu tập hóa thạch được tìm thấy ở hang Mã Tuyển giữ vị trí quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của quần thể động vật phía Bắc Việt Nam với thành phần loài phong phú, đại diện cho nhiều hệ sinh thái trong quá khứ. Ông Nguyễn Văn Thắng, Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho rằng, đây là tài liệu quý đối với các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế về cổ sinh học tìm hiểu thêm về lịch sử môi trường tự nhiên ở Việt Nam và Đông Nam Á. Đồng thời, nếu có hướng đi đúng và được bảo vệ, khai thác hiệu quả, đây sẽ là điểm thu hút du khách khi đến Mường Khương.

Anh Đinh Văn Thắng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Thắng Ngân cũng chia sẻ với chúng tôi rằng, trong tương lai không xa, khi được ngành chức năng chấp thuận việc gìn giữ, bảo quản hóa thạch của quần thể động vật tiền sử được tìm thấy trong hang, công ty sẽ trưng bày các hiện vật này ở hang cổ sinh Mã Tuyển để người dân và du khách chiêm ngưỡng, nghiên cứu.

Bài cuối: Lời giải nào cho bài toán bảo vệ cổ vật?

 

Quỳnh Trang - Tuấn Ngọc
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.