Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Phóng sự

Sức sống bên rừng thiêng Na Pá

27/11/2017 08:23

LCĐT - Đứng trên đỉnh dốc cao, gió thổi lồng lộng, từ đây có thể phóng tầm mắt ra xa bao quát cả một vùng rộng lớn trên vòm nhô sông Chảy. Điều làm tôi vô cùng ngạc nhiên là giữa thung lũng Bản Mế rộng lớn, có một khu rừng nổi bật với màu xanh của những cây cổ thụ, dưới đó là bản nhỏ với mấy chục nóc nhà. Hỏi người dân thì được biết đây là khu rừng cấm của thôn Na Pá, nơi có những cây nghiến cổ thụ bậc nhất trên thượng nguồn sông Chảy, có cây 500 - 600 năm tuổi.                         

Bảo vệ “kho báu xanh”

Nhiều lần ngược dốc lên Si Ma Cai, tôi đã từng cùng đồng bào Mông xã Nàn Sín hái thảo quả dưới tán rừng tống quá sủ cổ thụ, tụt xuống thôn xa xôi nhất vùng đất này là Phìn Chư 3, hay đi sâu vào rừng già Cốc Rế xã Bản Mế, tắm mình trên bãi cát trắng sông Chảy. Tuy nhiên, từ trước đến nay, tôi chỉ tận mắt thấy khu rừng gỗ nghiến cổ thụ trên đỉnh Lùng Sui, chứ chưa nghe nói đến rừng nghiến thứ hai ở Si Ma Cai. Lần này trở lại xã Bản Mế, trong câu chuyện tình cờ, biết được có “kho báu xanh” thứ hai trên thượng nguồn sông Chảy, tôi mừng như bắt được vàng.

Trong gian nhà nhỏ nằm ngay sát chân khu rừng cổ thụ ở thôn Na Pá, ông Nùng Phủng Dùng, một cao niên dân tộc Nùng ở đây bảo khu rừng này không biết có từ bao giờ, khi ông lẫm chẫm biết đi đã thấy khu rừng với những cây cổ thụ sừng sững vươn cao trên đỉnh núi phía sau nhà. Khu rừng rất đặc biệt, mùa đông lạnh giá, khắc nghiệt đến mấy, cây cỏ héo khô, chỉ riêng khu rừng ấy vẫn một màu xanh thẫm.

Thôn Na Pá nằm dưới chân rừng thiêng hàng trăm năm tuổi.

Tôi theo chân ông Dùng ngược dốc bám đá tai mèo luồn sâu vào khu rừng thâm u tìm “báu vật”. Càng vào sâu, khu rừng càng tĩnh lặng, có thể nghe thấy tiếng muỗi đói vo ve ngay bên tai, thi thoảng có tiếng sột soạt của những con sóc hay chuột đang tìm hạt mầm trong lớp lá khô mục. Đến quá nửa khu rừng, cũng là khi mồ hôi đã thấm áo, hiện ra trước mắt chúng tôi có một gốc cổ thụ đường kính tới 1,5 m, thân cây rêu phong, bong từng lớp vỏ, mọc lên sừng sững vượt khỏi tán những cây khác. Ông Dùng bảo đây là cây nghiến tổ to nhất khu rừng này, tuổi đời có lẽ 500 đến 600 năm. Tôi cùng ông Dùng và một cán bộ xã Bản Mế nối tay nhau cũng không ôm hết gốc cây nghiến tổ. Ngước mắt nhìn lên, những tia nắng thưa thớt lọt qua tán lá dày xuyên xuống mặt đất lung linh.

“Nghiến là loại gỗ quý, từ trước đến nay bị lâm tặc săn lùng ráo riết, nhưng tại sao khu rừng nghiến ở thôn Na Pá vẫn xanh tốt qua bao đời?” - Tôi hỏi. Ông Nùng Phủng Dùng chia sẻ: “Khu rừng nghiến này là rừng cấm của thôn. Mỗi cây nghiến được coi như báu vật. Từ ngày xưa, các cụ đã nghiêm cấm mọi người vào rừng chặt cây, lấy củi, bẻ cành. Người dân ở đây tin rằng ai vi phạm điều này sẽ bị thần rừng trừng phạt, nên không dám vào rừng cấm linh thiêng. Theo thông lệ, vào ngày 30 tháng Giêng và mùng 2 tháng 2 âm lịch hằng năm, bà con trong thôn Na Pá lại tưng bừng làm lễ tạ ơn thần rừng. Riêng lễ cúng rừng Mò Hâu (mùng 2 tháng 2) sẽ cấm bản 3 ngày và cứ 3 năm một lần, người Nùng ở Na Pá lại cùng nhau mổ trâu để hiến tế thần linh. Theo lời ông Dùng kể, rừng cấm Na Pá là khu rừng cổ xưa nhất vùng đất này. Xưa kia, khi địa giới các xã chưa chia tách như bây giờ, mỗi mùa xuân đến, người dân khu vực Sín Chéng, Thào Chư Phìn nô nức quần tụ về đây làm lễ cúng rừng đông vui như ngày hội.

Đến Na Pá, tôi còn được nghe những chuyện kỳ bí về sự linh thiêng của khu rừng cấm. Tín ngưỡng cúng thần rừng đã trở thành nét tâm linh trong đời sống dân tộc Nùng nơi đây. Năm 2016, trong 3 ngày cấm bản làm lễ cúng rừng, có một nhóm công nhân khi thi công đoạn mương, đã đào vào sát chân rừng cấm, vi phạm luật tục của thôn, nên phải làm lễ tạ tội với thần rừng. Đó cũng chính là lý do tại sao sau hàng trăm năm, rừng nghiến Na Pá vẫn xanh tươi như vậy.

Sức sống trên vùng đất cổ

Thôn Na Pá có 75 nóc nhà, đa số là đồng bào dân tộc Nùng sinh sống quần tụ dưới chân rừng thiêng. So với các thôn, bản khác của xã Bản Mế, thì Na Pá được coi là thôn gốc, vì có người dân sinh sống từ rất lâu đời. Dạo quanh thôn một vòng, tôi thấy điều đặc biệt ở đây là đồng bào Nùng vẫn giữ được nếp nhà theo kiến trúc cổ xưa với tường đất dày và mái lợp bằng ngói âm dương cổ. Có những ngôi nhà làm bằng gỗ sa mộc, trải qua hơn 30 năm vẫn chưa hư hỏng, mái ngói xếp lớp như vảy cá vẫn còn khá nguyên vẹn.

Cách đây khoảng nửa thế kỷ, ở khu vực Bản Mế có những nghệ nhân làm ngói âm dương cung cấp cho cả vùng Si Ma Cai, tuy nhiên để làm ra loại ngói này mất rất nhiều công sức, nên về sau, người dân chủ yếu lợp bằng ngói Fibro xi măng. Những ngôi nhà truyền thống của người Nùng ở Na Pá có tường đất dày, lan can bằng gỗ, mái lợp bằng ngói âm dương mang vẻ đẹp vừa thanh thoát, vừa cổ kính, mùa đông ấm áp, còn mùa hè mát mẻ, thông thoáng.

Na Pá vẫn còn nhiều ngôi nhà lợp ngói âm dương.

Thôn Na Pá hiện không có hộ tảo hôn hay sinh con thứ 3, không có người mắc tệ nạn xã hội. Bà con đoàn kết góp tiền, công sức để đổ bê tông trục đường liên thôn và mới đây là xây dựng nhà văn hóa thôn khang trang. Cuộc sống của người dân Na Pá nay đã đổi thay nhiều. Anh Vàng Văn Khương, Trưởng thôn Na Pá thông tin rằng, trong thôn đã có hộ thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi năm như hộ ông Lèng Văn Sáng, Lù Cồ Binh, Nùng Phủng Binh, Lù Đức Lợi, Lều Cồ Hùng… Hướng phát triển kinh tế luôn được người dân tìm tòi, trong đó có việc khai phá 15 ha ruộng lúa nâng tổng diện tích ruộng của thôn lên 40 ha và trồng 60 ha ngô hàng hóa. Đặc biệt, Na Pá có trên 400 con trâu, hơn 60 con bò, nếu chia bình quân tổng số hộ dân, thì mỗi hộ có tới gần chục con trâu, bò. Điều phấn khởi nhất đối với Trưởng thôn Vàng Văn Khương là mấy năm qua, 100% học sinh trong thôn được đến trường. Na Pá có nhiều cháu là học sinh giỏi, thi đỗ các trường đại học, cao đẳng. Hiện nay, cả thôn đang có 2 cháu học đại học, 3 cháu học cao đẳng, 8 cháu học trung học phổ thông.

Tôi chia tay Na Pá mà không thể quên hình ảnh những cây nghiến cổ thụ trong khu rừng cấm đang ngày ngày xòe tán rộng che chở cho thôn, bản nơi đây. Trên vùng đất cổ dưới chân rừng thiêng, ngay dưới tán rừng nghiến hàng trăm năm tuổi, cũng có những lớp cây non đầy sức sống đang vươn lên mãnh liệt, đón ánh nắng mặt trời, mở ra một tương lai tươi sáng.

Tuấn Ngọc
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.