Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Phóng sự

Bảo tồn di sản múa trống đất của người Dao họ

Kỳ cuối: Cần chung tay bảo tồn di sản múa trống đất

30/12/2019 14:51

LCĐT - Chiếc trống đất và điệu múa trống đất là di sản văn hóa của người Dao họ, vấn đề đặt ra hiện nay là những chiếc trống đất cổ hàng trăm năm tuổi đang bị “chảy máu” do nhiều người mê đồ cổ săn tìm và những người biết múa trống đất cũng chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

>>> Kỳ 1: Độc đáo trống đất của người Dao họ

>>> Kỳ 2: Múa trống đất - điệu múa của những người đàn ông

Cần quan tâm bảo tồn trống đất cổ

Tìm hiểu về trống đất và điệu múa trống đất của người Dao họ, chúng tôi chỉ “mục sở thị” được 2 chiếc trống đất cổ có từ 100 đến 200 năm tuổi của nghệ nhân Bàn Văn Sang (thôn Khe Mụ, xã Sơn Hà, huyện Bảo Thắng) và chiếc trống đất của ông Bàn Văn Sỉ (thôn Khe Hỏa, xã Cam Cọn, huyện Bảo Yên).

Nghệ nhân Bàn Văn Sang cho biết: Trống đất cổ bây giờ rất hiếm gặp. Ngày trước gia đình tôi có 2 chiếc, đến năm 2000 vừa bán, vừa tặng Bảo tàng Dân tộc học 1 chiếc với giá 2,5 triệu đồng. Thời điểm đó số tiền này có thể mua được 2 con trâu to. Còn 1 chiếc trống đất cổ tôi đang giữ, có người đến trả giá hàng chục triệu đồng nhưng tôi không bán vì đó là vật gia truyền để lại.

Số nghệ nhân làm trống đất không con nhiều.

Ông Lý Văn Thắng, người múa trống đất giỏi ở thôn Khe Hỏa, xã Cam Cọn (Bảo Yên) trăn trở: Trước đây trong thôn còn một số chiếc trống đất cổ hàng trăm năm tuổi, nhưng nhiều người đến trả giá cao nên người dân bán hết. Bây giờ bà con lại mua những chiếc trống mới sản xuất bằng sành về dùng, giá chỉ 2,5 triệu đồng mỗi chiếc. Nhìn bề ngoài trống đất và trống sành không có gì khác nhau, nhưng khi nghe thì trống đất cổ có âm thanh hay hơn nhiều. Thôn Khe Hỏa có hơn 70 hộ, nhưng hiện chỉ có 5 chiếc trống đất, trong đó có duy nhất chiếc trống đất cổ. Ở những thôn, bản có nhiều người Dao họ sinh sống bây giờ cũng khó tìm được trống đất cổ nữa.

“Bài toán” còn nhiều khó khăn

Cùng với khó khăn trong bảo tồn trống đất cổ, thì việc bảo tồn điệu múa trống đất cũng đang gặp nhiều trở ngại. Hiện nay, những người Dao họ biết đánh trống đất, múa trống đất chỉ đếm trên đầu ngón tay, trong đó nhiều người đã cao tuổi. Ngay cả khi chúng tôi bày tỏ nguyện vọng tập hợp đội múa trống đất hiện có để phỏng vấn, ghi hình, chụp ảnh cũng không phải dễ vì các thành viên đều rất bận rộn với công việc gia đình, một số người đi làm ăn ở xa chỉ về nhà vào dịp lễ, tết.

Ông Bàn Văn Sỉ (thôn Khe Hỏa, xã Cam Cọn, huyện Bảo Yên) không giấu được nỗi buồn: Nghệ thuật múa trống đất là di sản do tổ tiên chúng tôi để lại. Theo phong tục từ xưa, mỗi người con trai Dao họ từ 12 tuổi trở lên đều phải làm lễ cấp sắc trưởng thành, nên âm thanh tiếng trống đất cùng các điệu múa có ý nghĩa rất thiêng liêng trong cuộc đời mỗi con người. Nhưng bây giờ thế hệ trẻ chỉ mải mê làm ăn, nhiều cháu đi làm ăn xa, ít người đam mê học múa trống đất. Không biết sau này thế hệ chúng tôi mất đi thì nghệ thuật múa trống đất có còn lưu truyền lại được nữa hay không!

Tìm hiểu thêm về vấn đề này, ông Khổng Văn Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Hà (Bảo Thắng) cho biết: Xã Sơn Hà có 11 dân tộc anh em, nhưng chủ yếu là dân tộc Kinh và dân tộc Dao. Xã có đội múa trống đất, nhưng cơ bản là những người đã 50 - 60 tuổi. Chúng tôi muốn đội múa có thêm những thanh niên trẻ nhưng rất khó tìm được người đam mê. Ngoài ra, khó khăn chủ yếu để duy trì đội múa trống đất là về kinh phí để bồi dưỡng và mua sắm thêm các trang thiết bị làm sao cho sinh động hơn, để đảm bảo được âm thanh, nhạc cụ phục vụ tốt hơn cho việc biểu diễn.

Bảo tồn nghệ thuật múa trống đất

Vậy làm thế nào để bảo tồn được nhạc cụ trống đất cũng như di sản múa trống đất của người Dao họ? Đây cũng chính là “bài toán” đang đặt ra cho cộng đồng người Dao họ, ngành văn hóa cũng như cấp ủy đảng, chính quyền địa phương. Bà Lê Hải Thanh, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Bảo Thắng cho biết: Việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa còn khó khăn bởi chưa có cơ chế khuyến khích các nghệ nhân truyền dạy văn hóa ở địa phương, việc xã hội hóa trong hoạt động này còn hạn chế. Các nghệ nhân chủ yếu truyền dạy với lòng đam mê, nhiệt tình với vốn bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Cần quan tâm bảo tồn di sản múa trống đất của người Dao họ.

Để bảo tồn loại hình nghệ thuật độc đáo này, các cấp, các ngành, cấp ủy đảng, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, giúp người dân hiểu và có ý thức bảo tồn trống đất và nghệ thuật múa trống đất của người Dao họ. Có kế hoạch truyền dạy cho thế hệ sau như đưa vào hệ thống trường học để truyền dạy cho học sinh, thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân gian để người dân có thể tìm hiểu và bảo tồn loại hình văn hóa dân gian này.

Theo nghệ nhân Bàn Văn Sang, trống đất và nghệ thuật múa trống đất có vai trò quan trọng đối với đồng bào Dao họ. Thời gian qua, bản thân ông Sang và đội múa trống đất của xã Sơn Hà rất nỗ lực bảo tồn loại hình nghệ thuật dân gian này. Tuy nhiên, công tác quảng bá về múa trống đất vẫn còn hạn chế. Thực tế ở xã Sơn Hà, việc mở các lớp truyền dạy nghệ thuật múa trống đất của người Dao họ vẫn chưa thực hiện được. Việc đưa loại hình nghệ thuật này vào truyền dạy cho học sinh các trường học cũng chưa được áp dụng nhiều.

Trống đất và nghệ thuật múa trống đất của đồng bào Dao họ trên địa bàn tỉnh là di sản văn hóa độc đáo, không chỉ có giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh, mà còn là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của người Dao họ. Trước thực trạng di sản này đang bị mai một, thiết nghĩ cần có sự vào cuộc mạnh mẽ hơn nữa của ngành chức năng, cấp ủy đảng, chính quyền huyện Bảo Thắng, huyện Bảo Yên và các xã có người Dao họ sinh sống, nhằm phục dựng, quảng bá rộng rãi và bảo tồn nghệ thuật múa trống đất cho thế hệ sau.

Hoàng Thương - Tuấn Ngọc
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.