Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Phóng sự

Giữ “tài sản” quý cho dòng sông Chảy

27/10/2015 08:00

Tận xứ Bắc Âu có giống cá hồi tự nhiên sinh ra ở nước ngọt. Sau một thời gian di cư ra biển sống, đến khi thành thục thì cá hồi thực hiện chuyến hải hành ngoạn mục nhất trong đời là quay trở về chính nơi được sinh ra để hoàn thành sứ mệnh cao cả, đó là duy trì nòi giống. Vẫn biết mọi sự so sánh đều khập khiễng, song, ngay trên mảnh đất có hai dòng sông, câu chuyện về con cá nặng hàng chục kg ngược sông Chảy, vượt thác Điện để sinh sản ở những bãi tự nhiên cũng mang sức hấp dẫn kỳ lạ…

Nhớ lại cách đây 5 năm, trên đường về Bảo Yên, chúng tôi có nghe chuyện về con cá “sinh năm 1975”… Thoạt nghe thấy lạ lắm, anh Hoàng Ngọc Sán, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bảo Yên,  người Tày quê gốc ở xã Nghĩa Đô giải thích: Họ nói không sai đâu, cụ Khởi, nhà ở Bản Hón có nuôi con cá quý từ năm 1975 thật, giờ con cá ấy vẫn sống và nặng hơn chục kg rồi. Hỏi thêm, tôi mới biết đó là loài cá bỗng. Nghe kể, cụ Khởi bắt cá giống ở sông Chảy về nuôi, từ đó đến nay đã mấy chục năm, con cá quý vẫn cứ sống trong ao và lớn dần, nên mọi người thường hài hước gọi là con cá “sinh năm 1975”. Nhiều năm trước, cả vùng Bảo Yên rất nhiều nhà nuôi cá bỗng. Trong suốt thời gian dài, người dân sinh sống ven bờ sông Chảy đều có nghề vớt cá quý về nuôi thuần hóa trong ao, nhưng giờ chỉ có xã Lương Sơn, mảnh đất dưới chân núi Voi còn lưu giữ được đàn cá giống gốc này.

Đoạn sông Chảy gần thác Điện - nơi mùa nước lớn, cá bỗng ngược dòng đến đẻ trứng, giữ "tài sản" quý cho sông Chảy.

Những năm 1980 trở về trước, nhiều xã trên địa bàn huyện Bảo Yên nuôi cá bỗng. Bố đẻ anh Hoàng Ngọc Sán cũng nuôi nhiều, thế nhưng do không có nguồn cá giống, mặt khác, nguồn nước bị ô nhiễm, nên nghề nuôi cá bỗng mai một dần, giờ ở vùng Nghĩa Đô, Vĩnh Yên không còn ai nuôi loài cá này nữa. Anh Hoàng Ngọc Sán cho biết thêm: Tôi nghe nhiều người dân trong vùng kể đã từng đánh bắt được cá bỗng nặng đến vài chục kg. Giờ thì nguồn cá tự nhiên cạn kiệt do đánh bắt bằng xung điện. Tuy nhiên, thỉnh thoảng người dân vẫn đánh bắt được những con cá bỗng ở sông Chảy khoảng từ 8 - 10 kg. Thông thường, giống cá đặc sản này có những bãi đẻ tự nhiên trên các dòng sông, bãi đá ngầm…Người già ở Nghĩa Đô kể lại, trước đây, cứ vào mùa nước to, thác lớn, loài cá bỗng sông Chảy thường bơi ngược dòng lên tận thác Điện, nay thuộc thủy điện Vĩnh Hà để đẻ trứng… Nhiều người ở vùng Vĩnh Yên, Nghĩa Đô đến thác Điện để mua cá giống về nuôi. Dù không lớn nhanh, nhưng giống cá này có một thời được người dân ở Bảo Yên nuôi giữ trong ao như một thứ tài sản quý. 

Mang theo câu chuyện cá bỗng, chúng tôi về xã Lương Sơn và được người dân chỉ đến nhà ông Hoàng Trung Sứ - một trong những người đầu tiên nuôi cá bỗng nhiều năm. Gia đình ông Sứ nuôi cá bỗng từ năm 1972. Ông kể lại: Hồi nhỏ, khi mới 7 - 8 tuổi, tôi đã theo mẹ đi bắt cá ở sông Chảy. Ngày ấy, cá bỗng con nhiều lắm, có những đợt, chúng tôi vợt được hàng nghìn con bằng đầu tăm, chân hương…Trên sông Chảy đoạn qua địa phận cầu Mác có những khe cát, từng là “nguồn” cung cấp cá giống tự nhiên cho người dân vùng này.

Ông Sứ vớt cá bột về ương nuôi, ban đầu còn phải đập trứng gà, trứng vịt trộn lẫn cám để làm thức ăn cho cá giống. Được truyền nghề vớt cá giống ở sông Chảy, nên nhà ông Sứ được nhiều người dân trong xã Lương Sơn đến lấy cá bỗng giống về nuôi. Nghe người già kể lại, từ những năm 1946 - 1947, ở Lương Sơn đã có người nuôi những con cá bỗng to 6 - 7 kg. Khi gia đình ông Sứ bắt đầu nuôi cá bỗng, trong bản đã có nhà bà Trình nuôi 2 con cá “khổng lồ”, mỗi con nặng 13 kg…Bây giờ, ngày nào cũng vậy, hễ cứ đi nương về là ông Sứ lại đứng hàng giờ bên ao để ngắm nhìn đàn cá bỗng tung tăng bơi lội. Hôm chúng tôi đến, đúng ngày nắng đẹp, nước ao trong vắt, nên nhìn rõ đàn cá bỗng. Những con cá nặng vài kg, lưng xanh rêu thẫm, vảy ánh bạc giống loài cá rồng cảnh, bơi thành đàn, thật thích mắt. Ông Sứ bảo, tôi chưa đến Thanh Hóa, nhưng xem trên tivi thì thấy giống cá này rất giống với “cá thần” ở trong đó…

Nhiều hộ dân ở Lương Sơn có thâm niên nuôi cá bỗng .

Ông Sứ còn nhớ năm 1979, chiến tranh biên giới, nhà ông cùng nhiều gia đình ở Lương Sơn phải sơ tán xuống Lục Yên (Yên Bái), bỏ lại nhà cửa, ruộng vườn và ao cá quý. Khi chiến tranh qua đi, gia đình trở về, thật may là ao cá vẫn còn nguyên vẹn, thế là ông duy trì nuôi cho đến tận bây giờ. Trước đây, trong ao lúc nào cũng có hàng trăm con cá bỗng to, nhưng ông Sứ đã phải bán đi một số vì chi phí cho công việc của gia đình và nuôi con học chuyên nghiệp…Hôm vừa rồi có người ở thành phố Lào Cai về tận nhà “gạ” ông bán 3 con cá. Tiếc lắm, nhưng vì nể họ cất công từ xa đến, ông đã bán 3 con cá có trọng lượng 14 kg, với giá 600.000 đồng/kg, ông Sứ đã có hơn 8 triệu đồng.

Anh Hoàng Văn Thông, con trai ông Sứ, hiện là cán bộ xã Lương Sơn từng lớn lên cùng nhiều câu chuyện của bà nội, của bố trong những mùa vớt cá bỗng hương về ương trong ao nhà. Hồi còn nhỏ, thỉnh thoảng anh Thông cũng được theo bố ra sông Chảy, đoạn cầu Mác để vớt cá…Giờ đã yên bề gia thất, công việc ổn định, anh Thông có ý định phát triển nghề nuôi cá bỗng của gia đình, nhưng nguồn cá giống bắt đầu cạn kiệt. Anh Hoàng Văn Thông trăn trở: Nuôi cá bỗng không khó, nhưng không có nguồn giống. Giống cá này không lớn nhanh như các giống cá nuôi thông thường khác, mặc dù vẫn có thể nuôi theo hình thức thâm canh bằng thức ăn công nghiệp, nhưng thịt của cá sẽ không ngon. Anh Thông đang tính sẽ bàn với bố mình đầu tư hệ thống ương nuôi cá bỗng giống, cung cấp cho bà con chăn nuôi, bởi ao nhà ông Sứ - bố đẻ của anh hiện còn khoảng gần 50 con cá nặng từ 6 - 8 kg, đây là nguồn để sản xuất cá giống.

Cũng chính bởi tập tính vượt thác đẻ trứng, mà việc nuôi cá bỗng trong ao để duy trì nguồn giống là bài toán khó đối với người dân ở Lương Sơn. Bản thân ông Sứ bao năm “thức ngủ” cùng cá bỗng vẫn đau đáu làm thế nào để nghiên cứu cho cá đẻ, phát triển nuôi thương phẩm. Dẫu vậy, ở mảnh đất hai dòng sông này vẫn có những nông dân kiên trì, cần mẫn nuôi và lưu giữ loài cá quý.

THANH CƯỜNG
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.